Dostęp obywateli Ukrainy do świadczeń zdrowotnych w Polsce ponownie stał się przedmiotem debaty instytucjonalnej. Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich (BRPO) trafiają sygnały od dyrektorów szpitali i organizacji pomocowych wskazujące na trudności w kontynuacji leczenia przez część uchodźców. Szczególnie niepokojące są przypadki dotyczące terapii ratujących życie – takich jak dializy, leczenie onkologiczne czy dostęp do programów lekowych.
W odpowiedzi na te sygnały BRPO zwrócił się do Ministerstwa Zdrowia oraz Rzecznika Praw Pacjenta z pytaniami dotyczącymi interpretacji nowych przepisów. Resort zdrowia przedstawił szczegółowe stanowisko, które precyzuje, kto po zmianach legislacyjnych zachował prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego po zmianach przepisów od 5 marca 2026 r. część obywateli Ukrainy utraciła dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych w Polsce.
- Kto obecnie zachowuje prawo do leczenia na zasadach zbliżonych do osób ubezpieczonych – w szczególności beneficjenci ochrony czasowej z numerem PESEL ze statusem UKR spełniający kryteria ustawowe.
- Jakie są zasady kontynuacji terapii takich jak hemodializa, hemodiafiltracja czy dializa otrzewnowa oraz kiedy wymagane jest uzyskanie ubezpieczenia zdrowotnego.
- Jakie stanowisko w sprawie dostępu do dializ i leczenia onkologicznego przedstawiło Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interwencję BRPO.
Interwencja BRPO w sprawie dostępu do leczenia
Do Rzecznika Praw Obywatelskich docierają sygnały od podmiotów leczniczych wskazujące na rosnące wątpliwości dotyczące prawa obywateli Ukrainy do kontynuacji leczenia w Polsce. Dyrektorzy szpitali zwracają uwagę, że po zmianach legislacyjnych pojawiły się trudności interpretacyjne dotyczące finansowania niektórych świadczeń.
Fundacje pomagające uchodźcom informują natomiast, że każdego dnia otrzymują dziesiątki zgłoszeń od osób, które – mimo wieloletniego leczenia w Polsce lub szczególnie trudnej sytuacji zdrowotnej – utraciły dostęp do świadczeń zdrowotnych, recept, diagnostyki czy rehabilitacji. Problem dotyczy przede wszystkim pacjentów należących do grup szczególnie wrażliwych, w tym:
- osób z chorobami nowotworowymi,
- pacjentów z niepełnosprawnościami,
- osób starszych,
- dzieci wymagających leczenia specjalistycznego,
- osób przewlekle chorych, które z powodu stanu zdrowia nie są w stanie podjąć pracy.
W wielu takich przypadkach przerwanie terapii może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjenta.
Dializy jako przykład świadczeń ratujących życie
Jednym z najbardziej alarmujących problemów zgłaszanych do BRPO są trudności w kontynuacji leczenia nerkozastępczego. Chodzi o osoby wymagające regularnych zabiegów takich jak:
- hemodializa,
- hemodiafiltracja,
- dializa otrzewnowa.
Procedury te wykonywane są zazwyczaj w trybie ambulatoryjnym i stanowią terapię podtrzymującą życie pacjentów z niewydolnością nerek. W praktyce oznacza to konieczność regularnego – najczęściej kilkukrotnego w tygodniu – wykonywania zabiegów.
BRPO wskazuje, że pojawiły się przypadki, w których placówki medyczne nie mają pewności, czy mogą kontynuować leczenie pacjentów, którzy nie posiadają aktualnych uprawnień do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Jednym z przykładów jest sprawa obywatela Ukrainy mającego trudności z kontynuacją dializ w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA w Warszawie.
Zmiany przepisów od 5 marca 2026 roku
Kluczowe znaczenie dla obecnej sytuacji mają przepisy, które weszły w życie 5 marca 2026 r. Zgodnie z nimi zmienił się zakres świadczeń przysługujących beneficjentom ochrony czasowej.
Jak wyjaśnia Ministerstwo Zdrowia, nowe regulacje wynikają z art. 112c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Zgodnie z tym przepisem pełny dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej – w zakresie zbliżonym do osób ubezpieczonych w Polsce – przysługuje jedynie określonym grupom obywateli Ukrainy posiadających numer PESEL ze statusem UKR. Do tej grupy należą osoby:
- poniżej 18. roku życia,
- będące w ciąży, w trakcie porodu lub połogu,
- ofiary tortur lub gwałtu,
- osoby posiadające zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania.
W przypadku tych osób świadczenia zdrowotne finansowane są na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Stanowisko Ministerstwa Zdrowia w sprawie dializ
Resort zdrowia w odpowiedzi przekazanej BRPO wskazał, że w określonych przypadkach leczenie nerkozastępcze nadal może być kontynuowane. Jak podkreślono w piśmie:
Oznacza to, że nieubezpieczonym obywatelom Ukrainy, którzy spełniają wskazane wyżej kryteria, przysługuje prawo do kontynuowania leczenia w ramach leczenia nerkozastępczego prowadzonego w trybie ambulatoryjnym, w tym zabiegów takich jak hemodializa, hemodiafiltracja czy dializa otrzewnowa.
Jednocześnie ministerstwo zaznacza, że osoby niespełniające kryteriów określonych w art. 112c ustawy o udzielaniu ochrony utraciły prawo do kontynuacji takiego leczenia w trybie ambulatoryjnym od 5 marca 2026 r. W takich przypadkach dostęp do terapii możliwy jest jedynie po uzyskaniu:
- obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego,
- dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce.
Kontynuacja leczenia rozpoczętego przed zmianą przepisów
Istotnym elementem regulacji jest również przepis przejściowy wynikający z ustawy z 23 stycznia 2026 r. dotyczącej wygaszania części rozwiązań pomocowych dla obywateli Ukrainy. Zgodnie z nim osoba, która przed wejściem w życie nowych przepisów znajdowała się w trakcie hospitalizacji, może kontynuować leczenie aż do zakończenia pobytu w szpitalu – jednak nie dłużej niż do 4 marca 2027 r. Rozwiązanie to dotyczy wyłącznie leczenia szpitalnego, a nie świadczeń ambulatoryjnych.
Co z leczeniem onkologicznym i rehabilitacją
Ministerstwo Zdrowia wskazało również, że podobne zasady obowiązują w przypadku innych terapii – w tym leczenia onkologicznego. Chemioterapia, radioterapia, immunoterapia czy badania kontrolne po leczeniu nowotworów przysługują osobom posiadającym numer PESEL ze statusem UKR, które spełniają kryteria określone w art. 112c ustawy o udzielaniu ochrony. Pozostałe osoby mogą korzystać ze świadczeń jedynie po uzyskaniu ubezpieczenia zdrowotnego.
Resort zdrowia zaznacza także, że świadczeniodawcy nie powinni automatycznie usuwać obywateli Ukrainy z list oczekujących na leczenie, jeżeli istnieje możliwość uzyskania przez nich ubezpieczenia zdrowotnego przed terminem udzielenia świadczenia.
Świadczenia dostępne w sytuacjach nagłych
Niezależnie od statusu ubezpieczeniowego, każda osoba przebywająca na terytorium Polski – w tym obywatel Ukrainy – ma prawo do świadczeń w sytuacji nagłego zagrożenia zdrowotnego. Jak podkreśla resort zdrowia:
Beneficjenci ochrony czasowej – obywatele Ukrainy posiadający numer PESEL ze statusem UKR, którzy znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego (…) są uprawnieni na terytorium Polski do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych niezwłocznie w niezbędnym zakresie.
O zakresie udzielonej pomocy decyduje lekarz udzielający świadczeń.
Główne wnioski
- Od 5 marca 2026 r. pełny dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych przysługuje wyłącznie określonym grupom obywateli Ukrainy posiadających PESEL ze statusem UKR, wskazanym w art. 112c ustawy o udzielaniu ochrony.
- Osoby niespełniające tych kryteriów utraciły możliwość korzystania z części świadczeń – w tym ambulatoryjnego leczenia nerkozastępczego – o ile nie uzyskają obowiązkowego lub dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.
- Przepisy przejściowe pozwalają na kontynuację leczenia szpitalnego rozpoczętego przed wejściem w życie ustawy wygaszającej – maksymalnie do 4 marca 2027 r..
- Niezależnie od statusu ubezpieczenia każdy obywatel Ukrainy przebywający w Polsce ma prawo do świadczeń medycznych w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, o których zakresie decyduje lekarz.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-ukraina-obywatele-swiadczenia-zdrowotne-trudnosci-mz-rpp-odpowiedz
