Nowy test moczu może nie tylko wykrywać raka pęcherza moczowego, ale również dostarczać informacji pomocnych przy wyborze leczenia. Naukowcy ze Stanford Medicine i VA Palo Alto Health Care System opracowali metodę uRARE-seq, która analizuje RNA uwalniane przez komórki nowotworowe do moczu. W badaniu obejmującym 683 próbki test prawidłowo identyfikował 95 proc. osób z miejscowym rakiem pęcherza moczowego. Wyniki opublikowano 2 października w „Nature Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działa test uRARE-seq wykorzystujący analizę RNA w moczu i czym różni się od metod opartych na wykrywaniu mutacji DNA.
- Jakie są wyniki badania obejmującego 683 próbki moczu, w którym test prawidłowo zidentyfikował 95 proc. osób z miejscowym rakiem pęcherza moczowego.
- Jak analiza RNA może pomóc przewidzieć odpowiedź na immunoterapię BCG i wskazać pacjentów, u których skuteczniejszym rozwiązaniem może być chemioterapia.
- Jak nieinwazyjne badanie moczu może w przyszłości wspierać diagnostykę, monitorowanie choroby i personalizację leczenia raka pęcherza moczowego.
Test moczu wykrywa RNA związane z rakiem pęcherza moczowego
Nowa metoda różni się od wielu rozwijanych biopsji płynnych. Zamiast poszukiwać mutacji DNA związanych z nowotworem analizuje sygnały RNA. Ma to znaczenie, ponieważ RNA odzwierciedla geny aktywnie wykorzystywane przez komórki i może dostarczać informacji nie tylko o obecności guza, lecz także o jego biologii.
Pomiar DNA guza w moczu może nam powiedzieć, czy występuje rak – powiedział dr n. med. Maximilian Diehn, profesor Jack, Lulu i Sam Willson oraz profesor radioterapii onkologicznej. Analiza RNA może nam powiedzieć nie tylko, czy występuje rak, ale także co się z nim dzieje.
Badacze nazwali opracowaną metodę uRARE-seq. Test wykorzystuje specjalnie przygotowany panel genów do identyfikowania sygnałów RNA, które są rzadkie w moczu zdrowych osób, natomiast występują w większej ilości u pacjentów z nowotworami układu moczowo-płciowego. Technologia pozwalała również odróżniać raka pęcherza moczowego o niskim i wysokim stopniu złośliwości.
95 proc. przypadków miejscowego raka prawidłowo zidentyfikowanych
Skuteczność metody oceniono na podstawie 683 próbek moczu pobranych od pacjentów i zdrowych ochotników. uRARE-seq prawidłowo zidentyfikował 95 proc. osób z miejscowym rakiem pęcherza moczowego. Jednocześnie wynik testu był prawidłowo ujemny u 90 proc. osób, u których nie stwierdzono nowotworu.
Według autorów badania metoda osiągnęła lepsze wyniki niż standardowa cytologia moczu oraz badanie moczu wykorzystujące analizę DNA. Co więcej, umożliwiała wykrywanie choroby resztkowej po operacji i immunoterapii BCG. Może mieć to szczególne znaczenie w raku pęcherza moczowego ze względu na ryzyko nawrotów i konieczność regularnego monitorowania pacjentów.
Cystoskopia może nie wykryć części przypadków raka
Obecnie diagnostyka i nadzór nad pacjentami z rakiem pęcherza moczowego w dużej mierze opierają się na cystoskopii. Podczas procedury lekarz wprowadza endoskop do pęcherza, aby ocenić jego wnętrze i zidentyfikować podejrzane zmiany. Jak wskazują naukowcy, metoda ta może jednak nie wykryć nawet 30 proc. przypadków raka. Ponadto pacjenci wysokiego ryzyka z wywiadem raka pęcherza nienaciekającego mięśniówki mogą wymagać kontroli nawet co trzy miesiące.
Nieinwazyjne badanie moczu mogłoby zatem w przyszłości uzupełnić obecne metody diagnostyki i monitorowania choroby. Zanim jednak znajdzie zastosowanie kliniczne, konieczne jest potwierdzenie jego skuteczności w dalszych badaniach.
Test może pomóc przewidzieć odpowiedź na leczenie BCG
Jednym z najważniejszych wyników badania jest możliwość wykorzystania RNA do oceny prawdopodobnej odpowiedzi na terapię. Po chirurgicznym usunięciu guza część pacjentów otrzymuje dopęcherzowo BCG, czyli Bacillus Calmette-Guérin. Terapia pobudza układ odpornościowy do niszczenia pozostałych komórek nowotworowych, jednak nie działa u wszystkich chorych.
Badacze wykazali, że u pacjentów, którzy później odpowiedzieli na BCG, jeszcze przed rozpoczęciem terapii występowały w moczu sygnały RNA bogate w geny związane z aktywnością limfocytów T i sygnalizacją immunologiczną. Z kolei u osób, które nie odpowiedziały na terapię, obserwowano sygnały wskazujące na szybko dzielące się komórki nowotworowe. Na tej podstawie naukowcy opracowali biomarker pozwalający przewidywać, czy guz może być bardziej podatny na immunoterapię BCG czy chemioterapię.
BCG nie działa u wszystkich pacjentów
Możliwość wcześniejszego przewidywania odpowiedzi na BCG może mieć również znaczenie organizacyjne. Jak wskazują autorzy, lek jest produkowany przez jednego globalnego dostawcę, a niedobory zmuszają urologów do racjonowania dostępnych zasobów. Jeżeli skuteczność uRARE-seq zostanie potwierdzona, test mógłby pomóc kierować BCG przede wszystkim do pacjentów, którzy mają największe prawdopodobieństwo odpowiedzi. Pozostałe osoby mogłyby natomiast wcześniej otrzymać inne leczenie.
Obecnie nie ma żadnych biomarkerów rekomendowanych lub zatwierdzonych do monitorowania. Te metody leczenia są niezwykle obciążające – fizycznie i finansowo – powiedział Liao. Jeśli będziemy w stanie pomóc w podejmowaniu tych decyzji, mamy potencjał, aby pomóc zarówno pacjentom, jak i lekarzom.
Dlaczego analiza RNA może mieć przewagę nad DNA?
W przypadku pęcherza moczowego analiza DNA napotyka dodatkową trudność. Prawidłowe komórki wyściełające pęcherz mogą gromadzić mutacje pokrywające się z mutacjami występującymi w guzie. W rezultacie test DNA może błędnie interpretować część zmian. RNA pozwala podejść do problemu inaczej, ponieważ odzwierciedla szerszą aktywność genów, a nie tylko pojedyncze mutacje.
W przypadku metod opartych na DNA i informacji o guzie, aby śledzić chorobę, trzeba dokładnie wiedzieć, jak wyglądają mutacje w guzie – powiedział Alizadeh. RNA nie ma tego problemu. Szuka się biologicznego podpisu choroby, a nie dokładnego podobieństwa, a mocz to nieinwazyjny sposób na dokładne wykrywanie i śledzenie raka pęcherza moczowego.
Potrzebne są większe badania uRARE-seq
Wyniki wskazują, że jeden test moczu mógłby potencjalnie pełnić kilka funkcji: wspierać diagnostykę raka pęcherza moczowego, określać jego cechy biologiczne, monitorować chorobę po leczeniu oraz pomagać przewidywać odpowiedź na określoną terapię. Na razie uRARE-seq pozostaje jednak metodą badaną naukowo. Zespół planuje jej walidację w większych, prospektywnych badaniach wieloośrodkowych.
Warto również odnotować potencjalne konflikty interesów. Część autorów posiada udziały w Resero Bio, spółce spin-out ze Stanford utworzonej w celu komercjalizacji opisanej technologii. Naukowcy związani z badaniem złożyli również patenty dotyczące analizy pozakomórkowego RNA w moczu.
Główne wnioski
- Test uRARE-seq analizuje sygnały RNA uwalniane przez komórki nowotworowe do moczu, dzięki czemu może dostarczać informacji zarówno o obecności raka pęcherza moczowego, jak i biologii guza.
- W analizie obejmującej 683 próbki moczu test prawidłowo zidentyfikował 95 proc. osób z miejscowym rakiem pęcherza moczowego i dał prawidłowo ujemny wynik u 90 proc. osób bez nowotworu.
- Sygnały RNA obecne przed rozpoczęciem terapii pozwoliły naukowcom przewidywać odpowiedź na leczenie BCG. U pacjentów odpowiadających na terapię obserwowano m.in. większą aktywność genów związaną z limfocytami T i odpowiedzią immunologiczną.
- uRARE-seq może w przyszłości wspierać diagnostykę, wykrywanie choroby resztkowej oraz wybór między immunoterapią BCG a chemioterapią, jednak metoda wymaga jeszcze walidacji w większych, prospektywnych badaniach wieloośrodkowych.
Źródło:
- https://med.stanford.edu/news/all-news/2026/10/bladder-cancer-test.html
