Rak trzustki należy do najbardziej agresywnych nowotworów, z wyjątkowo niskim odsetkiem przeżyć. Mimo intensywnych badań nad nowymi metodami terapeutycznymi, wciąż brakuje skutecznego leczenia, które mogłoby znacząco poprawić rokowania pacjentów. Przełomem może okazać się szczepionka terapeutyczna oparta na technologii mRNA. Według wyników wstępnych badań klinicznych, opisanych na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, ten innowacyjny sposób leczenia może pomóc uruchomić mechanizmy obronne organizmu i zwalczać nowotwór na poziomie komórkowym.
Badania nad szczepionką prowadzi niemiecka firma BioNTech, we współpracy z Genentech. To ta sama technologia, która wcześniej umożliwiła stworzenie skutecznych szczepionek przeciwko COVID-19. Teraz naukowcy chcą wykorzystać ją do walki z jednym z najtrudniejszych do leczenia nowotworów.
Rak trzustki – wyzwanie dla współczesnej onkologii
Rak trzustki pozostaje jednym z najgorzej rokujących nowotworów. Dane statystyczne są bezlitosne – jedynie 13 proc. pacjentów przeżywa ponad 5 lat od momentu diagnozy, i to głównie wtedy, gdy guz został wykryty na bardzo wczesnym etapie i jest operacyjny. Niestety, takie przypadki stanowią zaledwie 10 proc. wszystkich diagnoz.
W większości przypadków choroba wykrywana jest w fazie zaawansowanej, często już z przerzutami do innych narządów. Chemioterapia i immunoterapia mają ograniczoną skuteczność i mogą być stosowane głównie u pacjentów w dobrym stanie ogólnym. Dotychczasowe próby opracowania nowoczesnych terapii onkologicznych dla raka trzustki często kończyły się niepowodzeniem. Dlatego badacze poszukują nowych, bardziej skutecznych metod leczenia.
Szczepionka mRNA – nowa nadzieja dla pacjentów
Nowa eksperymentalna szczepionka mRNA ma na celu aktywację układu odpornościowego pacjenta poprzez stymulację produkcji limfocytów T (CD8+), czyli komórek odpornościowych ukierunkowanych na zwalczanie nowotworu. Aby było to możliwe, szczepionka musi być indywidualnie dostosowana do konkretnego pacjenta.
Jak wygląda proces tworzenia tego rodzaju preparatu? Otóż po operacyjnym usunięciu guza od pacjenta pobierane są komórki nowotworowe, które następnie analizowane są pod kątem mutacji i specyficznych antygenów. Dzięki temu możliwe jest opracowanie spersonalizowanej szczepionki, zdolnej do wywołania silnej reakcji immunologicznej.
Prof. Vinod Balachandran, dyrektor Olayan Center for Cancer Vaccines w Memorial Sloan Kettering Cancer Center w Nowym Jorku, który kieruje badaniami nad szczepionką, twierdzi, że:
Na szczepionkę mRNA odpowiedział co drugi pacjent. W organizmie tych chorych zaczęły być wytwarzane komórki odpornościowe T ukierunkowane na zmutowane komórki rakowe trzustki.
Pierwsze wyniki badań klinicznych
Wstępne wyniki badań pierwszej fazy są obiecujące. W eksperymencie wzięło udział 16 pacjentów, u których guz trzustki był operacyjny. Po zabiegu, oprócz standardowej chemioterapii i immunoterapii, pacjenci otrzymali również nowatorską szczepionkę mRNA.
Analiza wykazała, że w połowie przypadków organizm pacjentów odpowiedział na terapię, uruchamiając mechanizmy obronne i produkcję komórek odpornościowych zwalczających nowotwór. Co szczególnie istotne, antyrakowe limfocyty T mogą być wytwarzane nawet przez osiem lat, a według prof. Balachandrana ok. 20 proc. z nich może funkcjonować nawet przez kilkadziesiąt lat. To daje nadzieję na długotrwałe zahamowanie rozwoju nowotworu.
Czy szczepionka mRNA może wydłużyć życie pacjentów?
Na razie nie ma jeszcze jednoznacznych dowodów, że szczepionka mRNA przyczyni się do wydłużenia życia pacjentów z rakiem trzustki. Na to pytanie będą musiały odpowiedzieć kolejne fazy badań klinicznych, obejmujące większą grupę chorych.
Zdaniem prof. Briana Wolpina z Dana-Farber Cancer Institute, dotychczasowe rezultaty są jednak bardzo obiecujące. W rozmowie z NBC stwierdził:
Uzyskane dotąd wyniki wskazują, że technologia mRNA ma potencjał w leczeniu raka trzustki, ale do pełnej oceny skuteczności potrzebujemy dalszych badań klinicznych.”Uniwersalna szczepionka na raka trzustki – kolejny krok
Obok indywidualnie dostosowanych szczepionek mRNA trwają również prace nad szczepionką uniwersalną, skierowaną przeciwko antygenom występującym w większości przypadków raka trzustki.
Naukowcy z University of Texas MD Anderson Cancer Center pracują nad preparatem celującym w mutację KRAS, która występuje w 90 proc. komórek nowotworowych trzustki. Taka strategia mogłaby pozwolić na stworzenie terapii dostępnej dla szerszej grupy pacjentów, bez konieczności personalizacji.
Szczepionki mRNA otwierają nowy rozdział w onkologii i budzą nadzieję na skuteczniejsze metody leczenia jednego z najbardziej śmiertelnych nowotworów. O ile pierwsze wyniki są obiecujące, to kluczowe będą dalsze fazy badań klinicznych, które pozwolą ocenić długoterminową skuteczność tej terapii.
Źródło:
- BioNTech
- Nature
