Zasady etyczne są fundamentem działalności naukowej. Tymczasem zjawiska takie jak fabryki publikacji naukowych czy czasopisma drapieżne coraz bardziej zagrażają integralności badań naukowych. Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP) wystosowała stanowisko, w którym stanowczo potępia te praktyki i apeluje o wprowadzenie zmian, które pozwolą przywrócić zaufanie do nauki.
Zjawisko „paper mills” i inne nieetyczne praktyki
Fabryki artykułów naukowych, tzw. paper mills, to zorganizowane systemy zajmujące się masową produkcją publikacji na zamówienie. Wykorzystują one zmanipulowane dane, plagiaty i sfałszowane wyniki badań. Profesorowie i badacze korzystają z takich usług, aby zwiększyć liczbę swoich publikacji i cytowań, co często przekłada się na ich pozycję zawodową.
KRASP ostrzega również przed czasopismami drapieżnymi, które, nastawione wyłącznie na zysk, żądają wysokich opłat za publikację i nie stosują rzetelnych procedur recenzyjnych.
Proces recenzji pracy naukowej w takim magazynie trwa zwykle kilka dni, podczas gdy w renomowanych czasopismach od złożenia artykułu do publikacji mija nawet ponad rok
– czytamy w stanowisku KRASP.
- Zobacz również: „Fabryki publikacji” w polskiej nauce – Narodowe Centrum Nauki może żądać zwrotu milionów od uczelni
Apel o działania środowiska naukowego
KRASP apeluje do uczelni i komisji etycznych o stanowczą reakcję wobec nieetycznych praktyk. Przy czym wskazuje na potrzebę:
- podjęcia postępowań zgodnych z kodeksem etyki,
- wprowadzenia bardziej precyzyjnych zasad oceny dorobku naukowego,
- opracowania metod przeciwdziałania patologicznym praktykom, także związanym z rozwojem sztucznej inteligencji (AI).
Nic nie zwalnia badaczy i organizacji reprezentujących środowiska naukowe z troski o przestrzeganie fundamentalnych zasad etycznych
– podkreślono w stanowisku.
Patologie w ocenie dorobku naukowego
Zdaniem KRASP, dotychczasowe zasady ewaluacji naukowej skłaniały do patologicznych działań, takich jak zatrudnianie osób z dużą liczbą publikacji bez analizy ich dorobku, czy sztuczne zwiększanie poziomu cytowalności.
Rektorzy zwracają również uwagę na pilną potrzebę reform:
Nowe zapisy, jeśli nie wykluczą, to przynajmniej ograniczą do minimum nieetyczne praktyki w ocenie dyscyplin naukowych.
Co dalej? Plany KRASP
Prezydium KRASP zaplanowało omówienie dalszych działań na rzecz eliminowania nierzetelnych praktyk podczas posiedzenia 30 stycznia. Ich celem jest ochrona integralności nauki, która opiera się na rzetelnych badaniach i zaufaniu społecznym.
Wizją środowiska naukowego jest zachowanie wysokich standardów w badaniach i publikacjach
– podkreślono w stanowisku.
Stanowisko KRASP to ważny krok w walce z patologiami w nauce. Przestrzeganie zasad etycznych jest ważne dla zachowania jakości badań i zaufania do nauki. Tylko poprzez konkretne działania i reformy można skutecznie przeciwdziałać nieetycznym praktykom, które zagrażają integralności środowiska naukowego.
Źródło:
- PAP
