Bardzo silne epizody El Niño wiążą się z ponad 107 tys. dodatkowymi zgonami z powodu upałów rocznie na świecie. Tak wynika z badania Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), opublikowanego w „Nature Medicine”. Analiza danych z lat 1980–2023 wykazała również, że skutki zdrowotne tego zjawiska są nierównomierne, a największe obciążenie ponoszą kraje o niższym poziomie rozwoju społecznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak bardzo silne epizody El Niño wpływają na liczbę zgonów związanych z upałami i zimnem.
- Jakie wyniki przyniosło badanie ISGlobal obejmujące 189 krajów i ponad 8 miliardów ludzi.
- Które regiony świata są najbardziej narażone na zdrowotne skutki El Niño.
- Dlaczego kraje o niższym poziomie rozwoju ponoszą największe straty i jak można ograniczać zagrożenie.
El Niño a śmiertelność związana z temperaturą
El Niño jest ciepłą fazą zjawiska El Niño–Oscylacja Południowa (ENSO), polegającą na okresowym wzroście temperatury powierzchniowych wód środkowego i wschodniego Pacyfiku. Zmiany te wpływają na cyrkulację atmosferyczną, temperatury powietrza oraz występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych na świecie.
Naukowcy z ISGlobal postanowili sprawdzić, w jakim stopniu intensywność El Niño przekłada się na śmiertelność związaną z upałami i zimnem. Szczególną uwagę poświęcono bardzo silnym epizodom, takim jak te obserwowane w latach 1982–1983, 1997–1998 i 2015–2016.
Analiza objęła 189 krajów i ponad 8 miliardów ludzi
Badacze wykorzystali dane dotyczące śmiertelności z 1667 regionów w 125 krajach. Następnie, przy użyciu modeli statystycznych uwzględniających warunki klimatyczne i społeczno-ekonomiczne, rozszerzyli szacunki na 3331 regionów w 189 państwach, reprezentujących populację ponad 8 miliardów ludzi.
Analiza obejmowała lata 1980–2023. Jej celem było określenie, jak fazy i intensywność ENSO wpływają na liczbę zgonów przypisywanych wysokim i niskim temperaturom. Wyniki wskazują, że bardzo silne epizody El Niño wiążą się średnio z 107 035 dodatkowymi zgonami z powodu upałów rocznie w porównaniu z warunkami neutralnymi. Jednocześnie oszacowano 112 681 mniej zgonów związanych z zimnem.
Choć w skali globalnej wartości te niemal się równoważą, nie oznacza to braku zagrożenia zdrowotnego. Korzyści wynikające z ograniczenia ekspozycji na zimno i straty związane z upałami występują bowiem w różnych populacjach i regionach.
Gdzie El Niño powoduje największy wzrost śmiertelności?
Największy względny wzrost rocznej liczby zgonów związanych z upałami podczas bardzo silnych epizodów El Niño oszacowano w regionach tropikalnych.
- Ameryka Południowa: wzrost o 76,13%.
- Małe rozwijające się państwa wyspiarskie (SIDS): wzrost o 65,93%.
- Afryka Subsaharyjska: wzrost o 54,02%.
- Azja Południowa i Południowo-Wschodnia: wzrost o 43,11%.
Co istotne, nawet stosunkowo niewielkie anomalie temperatury mogą powodować znaczące konsekwencje zdrowotne w regionach, w których mieszkańcy są już narażeni na wysokie temperatury. Upały zwiększają obciążenie układu krążenia, sprzyjają odwodnieniu i zaburzeniom termoregulacji. Szczególnie zagrożone są osoby starsze, pacjenci z chorobami przewlekłymi oraz osoby pracujące na zewnątrz.
Kraje o niższym poziomie rozwoju ponoszą największe straty
Badanie ujawniło również wyraźne nierówności zdrowotne. Kraje o niskim i średnim wskaźniku rozwoju społecznego (HDI), zamieszkiwane przez 42,16% światowej populacji, odpowiadały za 67,65% dodatkowych zgonów związanych z upałami podczas bardzo silnego El Niño. Największy bezwzględny wzrost odnotowano w państwach o średnim HDI. Oszacowano tam 61 863 dodatkowe zgony rocznie, czyli około 58% globalnego wzrostu.
Wyniki sugerują, że o skali zagrożenia decydują nie tylko warunki klimatyczne, lecz także możliwości adaptacyjne społeczeństw, dostępność opieki zdrowotnej i infrastruktury chroniącej przed wysokimi temperaturami.
Czy można przewidywać zdrowotne skutki El Niño?
El Niño należy do najlepiej prognozowalnych zjawisk zmienności klimatu. Przewidywania jego rozwoju są dostępne z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, co stwarza możliwość wcześniejszego przygotowania systemów ochrony zdrowia. Autorzy badania wskazują na potrzebę wdrażania regionalnych systemów ostrzegania przed upałami, wzmacniania opieki nad grupami wysokiego ryzyka oraz koordynowania działań instytucji zdrowia publicznego.
Jednocześnie podkreślają ograniczenia analizy. W około jednej trzeciej badanych krajów brakowało bezpośrednich danych o śmiertelności potrzebnych do budowy modeli epidemiologicznych. Dlatego część wyników, szczególnie dla Afryki Subsaharyjskiej i państw o niskim HDI, opiera się na ekstrapolacji. Ponadto historycznych zależności nie można bezpośrednio wykorzystać do prognozowania liczby zgonów podczas epizodu El Niño w latach 2026–2027.
El Niño jako wyzwanie dla zdrowia publicznego
Badanie opublikowane w „Nature Medicine” pokazuje, że El Niño jest nie tylko zjawiskiem meteorologicznym, lecz także istotnym czynnikiem wpływającym na zdrowie populacji. W warunkach postępującego ocieplenia klimatu bardzo silne epizody mogą dodatkowo zwiększać zagrożenie związane z ekstremalnymi temperaturami. Co więcej, ich konsekwencje obejmują również susze, powodzie i zakłócenia dostępu do podstawowych zasobów.
Dlatego uwzględnienie prognoz ENSO w planowaniu działań zdrowia publicznego może pomóc ograniczać liczbę zgonów, szczególnie w regionach najbardziej narażonych na skutki upałów.
Główne wnioski
- Bardzo silne El Niño wiąże się z 107 035 dodatkowymi zgonami z powodu upałów rocznie i 112 681 mniejszą liczbą zgonów związanych z zimnem.
- Największy wzrost śmiertelności z powodu upałów oszacowano w Ameryce Południowej (76,13%), państwach wyspiarskich (65,93%) i Afryce Subsaharyjskiej (54,02%).
- Kraje o niskim i średnim HDI odpowiadają za 67,65% dodatkowych zgonów związanych z upałami podczas bardzo silnego El Niño.
- Badanie ISGlobal opublikowane w „Nature Medicine” wskazuje, że prognozy El Niño mogą wspierać systemy wczesnego ostrzegania i działania ochrony zdrowia publicznego.
Źródło:
- Barcelona Institute for Global Health
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04793-w
