Samotność może mieć większe znaczenie dla zdrowia układu krążenia, niż dotychczas przypuszczano. Dziewięcioletnie badanie obejmujące ponad 10,8 tys. dorosłych wykazało, że zmieniające się poczucie osamotnienia wiązało się nawet z 53% wyższym ryzykiem chorób serca i udaru mózgu. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Archives of Public Health” wskazują, że znaczenie ma nie tylko stopień izolacji społecznej, lecz także sposób, w jaki człowiek doświadcza samotności na przestrzeni lat.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak samotność i izolacja społeczna wiążą się z ryzykiem chorób serca i udaru mózgu na podstawie dziewięcioletniego badania ponad 10,8 tys. dorosłych.
- Jakie są wyniki badania, w którym zmienne poczucie samotności wiązało się z 53% wyższym ryzykiem chorób układu krążenia.
- Czym różni się samotność od izolacji społecznej i dlaczego oba czynniki mogą mieć odmienne znaczenie dla zdrowia.
- Jakie znaczenie mają wyniki badania dla profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych i dlaczego nie potwierdzają związku przyczynowo-skutkowego.
Samotność a choroby serca – co wykazało dziewięcioletnie badanie?
Naukowcy przeanalizowali dane 10 823 uczestników chińskiego badania China Health and Retirement Longitudinal Study (CHARLS), obejmującego osoby w wieku co najmniej 45 lat. Analiza dotyczyła lat 2011–2020, a osoby z rozpoznanymi chorobami układu krążenia na początku obserwacji wykluczono.
Celem badaczy było określenie, jak współwystępujące wzorce samotności i izolacji społecznej zmieniają się w czasie oraz czy mają związek z późniejszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych. W trakcie obserwacji odnotowano 2589 nowych przypadków chorób układu krążenia, obejmujących choroby serca i udary mózgu. Najważniejszym odkryciem było to, że najwyższe ryzyko nie występowało u osób najbardziej odizolowanych społecznie, lecz u uczestników doświadczających wyraźnych zmian poczucia samotności.
Samotność i izolacja społeczna – dlaczego to nie to samo?
Choć oba pojęcia często stosuje się zamiennie, opisują odmienne doświadczenia. Izolacja społeczna odnosi się do obiektywnego ograniczenia kontaktów i relacji międzyludzkich. Może oznaczać niewielką sieć znajomych, samotne zamieszkiwanie lub ograniczone uczestnictwo w życiu społecznym. Samotność jest natomiast subiektywnym doświadczeniem wynikającym z niezaspokojonej potrzeby bliskości i więzi emocjonalnych. Można jej doświadczać nawet pomimo regularnych kontaktów z rodziną czy znajomymi.
W badaniu izolację społeczną oceniano na podstawie pięciu wskaźników, uwzględniających stan cywilny, warunki mieszkaniowe, kontakty z dziećmi, aktywność społeczną oraz zamieszkanie na obszarach wiejskich. Poziom samotności określano za pomocą pytania dotyczącego częstotliwości odczuwania osamotnienia w ostatnim tygodniu. Badacze wykorzystali modelowanie trajektorii, które pozwoliło wyodrębnić pięć wzorców współwystępowania obu zjawisk.
Zmienny poziom samotności wiązał się z 53% wyższym ryzykiem chorób serca
Najsilniejszą zależność zaobserwowano wśród uczestników charakteryzujących się umiarkowaną izolacją społeczną i zmiennym poczuciem samotności. W tej grupie ryzyko chorób układu krążenia było o 53% wyższe niż w grupie odniesienia, obejmującej osoby z umiarkowaną izolacją społeczną i niskim poziomem samotności.
Co ważne, poczucie samotności w tej grupie początkowo malało, następnie wyraźnie wzrastało między 2013, a 2018 rokiem, po czym ponownie zmniejszało się do 2020 roku. Wyniki sugerują, że znaczenie dla zdrowia sercowo-naczyniowego może mieć nie tylko utrzymująca się samotność, ale również jej zmienność w dłuższej perspektywie. Podwyższone ryzyko stwierdzono także w innych grupach:
- O 29% wyższe ryzyko dotyczyło osób jednocześnie silnie odizolowanych społecznie i odczuwających wysoki poziom samotności.
- O 16% wyższe ryzyko zaobserwowano w grupie z początkowo niską izolacją społeczną i niskim poziomem samotności, w której izolacja nasilała się w późniejszych latach.
- U osób z wysoką izolacją społeczną, ale niskim poziomem samotności, nie wykazano statystycznie istotnego wzrostu ryzyka względem grupy odniesienia.
Autorzy podkreślają jednak, że wyniki nie wskazują na prostą zależność, zgodnie z którą większa izolacja zawsze oznacza wyższe ryzyko chorób serca.
Dlaczego samotność może wpływać na zdrowie układu krążenia?
Zależność między samotnością, a zdrowiem sercowo-naczyniowym może obejmować zarówno mechanizmy biologiczne, jak i behawioralne. Wcześniejsze badania sugerowały, że przewlekłe poczucie osamotnienia może współwystępować z nasilonym stresem, zaburzeniami snu, zmianami aktywności układu nerwowego oraz procesami zapalnymi. Czynniki te mogą mieć znaczenie dla rozwoju nadciśnienia tętniczego i miażdżycy.
Istotną rolę mogą również odgrywać zachowania zdrowotne. W analizowanym badaniu uczestnicy jednej z grup podwyższonego ryzyka częściej palili tytoń, spożywali alkohol oraz mieli nadwagę lub otyłość. Nie oznacza to jednak, że badanie potwierdziło biologiczny mechanizm łączący samotność z chorobami serca. Zaobserwowano zależność statystyczną, a nie udowodniony związek przyczynowo-skutkowy.
Ograniczenia badania – czy samotność rzeczywiście zwiększa ryzyko chorób serca?
Autorzy publikacji wskazują na kilka istotnych ograniczeń metodologicznych. Przede wszystkim samotność oceniano za pomocą pojedynczego pytania, co mogło nie odzwierciedlać pełnej złożoności doświadczeń uczestników. Ponadto informacje o chorobach serca i udarach opierały się na deklarowanych rozpoznaniach lekarskich, bez niezależnej weryfikacji klinicznej.
Dodatkowo pomiary samotności i izolacji społecznej oraz rejestrowanie zdarzeń sercowo-naczyniowych odbywały się w tym samym okresie. Nie zawsze można więc było ustalić, co wystąpiło wcześniej. Nie można wykluczyć, że pogarszający się stan zdrowia przyczyniał się do narastania samotności jeszcze przed rozpoznaniem choroby. Wyniki dotyczą również populacji chińskiej, dlatego ich bezpośrednie przenoszenie na inne społeczeństwa wymaga ostrożności.
Ocena samotności może mieć znaczenie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych
Odkrycia opublikowane w „Archives of Public Health” wskazują na potrzebę szerszego uwzględniania czynników psychospołecznych w ocenie zdrowia osób w średnim i starszym wieku. Zdaniem badaczy jednoczesna ocena izolacji społecznej i subiektywnego poczucia samotności może pomóc w identyfikowaniu osób wymagających dokładniejszej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.
Nie ma jednak wystarczających podstaw, aby na podstawie tego badania stwierdzić, że ograniczenie samotności bezpośrednio zmniejszy częstość zawałów serca czy udarów mózgu. Potrzebne są dalsze badania, w tym oceniające skuteczność interwencji społecznych i psychologicznych.
Główne wnioski
- Dziewięcioletnie badanie objęło 10 823 dorosłych w wieku co najmniej 45 lat. Naukowcy przeanalizowali dane z chińskiego badania CHARLS z lat 2011–2020, odnotowując 2589 nowych przypadków chorób układu krążenia.
- Zmienne poczucie samotności wiązało się z 53% wyższym ryzykiem chorób serca i udaru mózgu. Najsilniejszą zależność zaobserwowano u osób z umiarkowaną izolacją społeczną i wahaniami poziomu samotności.
- Silna izolacja społeczna połączona z wysokim poziomem samotności wiązała się z 29% wyższym ryzykiem chorób układu krążenia. Wyniki wskazują, że subiektywne poczucie osamotnienia może mieć znaczenie niezależnie od stopnia izolacji społecznej.
- Ocena samotności może wspierać identyfikację osób zagrożonych chorobami sercowo-naczyniowymi. Badanie opublikowane w „Archives of Public Health” miało jednak charakter obserwacyjny i nie dowodzi, że samotność bezpośrednio powoduje choroby serca lub udar mózgu.
Źródło:
Liu Z., Sun X., Li Y. i wsp. (2026). Co-occurring trajectories of social isolation and loneliness and their associations with cardiovascular disease risk among middle-aged and older adults: a group-based dual trajectory modeling study. Archives of Public Health. https://link.springer.com/article/10.1186/s13690-026-02102-y
