Zaburzenia pamięci, trudności z koncentracją i problemy z organizacją codziennych zadań dotyczą nawet 60% kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Nowe badania sugerują, że leki stosowane w terapii ADHD mogą łagodzić część tych dolegliwości. Wstępne wyniki przeglądu badań nad lisdeksamfetaminą i atomoksetyną zaprezentowano podczas dorocznego kongresu The Menopause Society 2026 w San Diego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego mgła mózgowa dotyka nawet 60% kobiet w okresie okołomenopauzalnym i jakie objawy mogą jej towarzyszyć.
- Jakie są wyniki badań nad lisdeksamfetaminą i atomoksetyną, czyli lekami stosowanymi w terapii ADHD, które mogą łagodzić zaburzenia funkcji wykonawczych.
- Jakie podobieństwa występują między objawami ADHD a zaburzeniami koncentracji i pamięci związanymi z menopauzą.
- Dlaczego leki na ADHD nie są jeszcze zalecane w leczeniu mgły mózgowej i jakie badania są potrzebne do potwierdzenia ich skuteczności.
Mgła mózgowa w okresie menopauzy – problem nawet 60% kobiet
Mgła mózgowa (ang. brain fog) to określenie zespołu subiektywnych dolegliwości poznawczych, które mogą pojawiać się w okresie okołomenopauzalnym. Szacuje się, że od 44% do 60% kobiet na tym etapie życia doświadcza problemów z pamięcią, koncentracją i sprawnością myślenia. Objawy obejmują przede wszystkim zapominanie informacji, trudności w utrzymaniu uwagi, wolniejsze przetwarzanie danych oraz problemy z planowaniem i organizacją zadań. Chociaż zazwyczaj mają charakter przejściowy, mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie zawodowe, relacje społeczne i jakość życia.
Istotną rolę w ich powstawaniu odgrywają zmiany hormonalne. Wahania i spadek stężenia estrogenów wpływają na przekaźnictwo katecholaminergiczne w korze przedczołowej, odpowiedzialnej między innymi za pamięć roboczą, kontrolę uwagi i funkcje wykonawcze. Co istotne, część objawów mgły mózgowej przypomina zaburzenia obserwowane u osób z ADHD, co skłoniło naukowców do zbadania potencjalnego zastosowania leków wykorzystywanych w terapii tego zaburzenia.
Czy leki na ADHD mogą łagodzić objawy mgły mózgowej?
Zespół badawczy kierowany przez Jennifer Tat z University of Tennessee Health Science Center w Memphis przeprowadził przegląd zakresu literatury naukowej dotyczącej skuteczności leków na ADHD w łagodzeniu zaburzeń funkcji wykonawczych związanych z menopauzą. Analiza koncentrowała się na dwóch substancjach:
- Lisdeksamfetaminie (LDX) – leku psychostymulującym wpływającym na przekaźnictwo dopaminergiczne i noradrenergiczne.
- Atomoksetynie (ATX) – leku niestymulującym, który selektywnie hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny.
Uwzględniono badania dotyczące kobiet w wieku 45–60 lat, będących w okresie okołomenopauzalnym lub nie później niż 10 lat po ostatniej miesiączce. Celem było ustalenie, czy farmakologiczna modulacja szlaków katecholaminergicznych może poprawiać koncentrację, pamięć roboczą i organizację codziennych czynności.
Lisdeksamfetamina i atomoksetyna – co wykazały badania?
Wyniki przeglądu wskazują, że zarówno lisdeksamfetamina, jak i atomoksetyna mogą poprawiać subiektywną ocenę funkcji wykonawczych u kobiet doświadczających mgły mózgowej. W analizowanych badaniach odnotowano istotne zmniejszenie nasilenia objawów w skali Brown Attention-Deficit Disorder Scale (BADDS) w porównaniu z placebo. Dodatkowego wsparcia dla obserwowanych efektów dostarczyły wyniki neuroobrazowania w podgrupie kobiet przyjmujących lisdeksamfetaminę.
Jednocześnie naukowcy zwrócili uwagę na istotne ograniczenie. Poprawa zgłaszana przez uczestniczki nie przekładała się na wyraźne korzyści w obiektywnych testach poznawczych, oceniających między innymi pamięć roboczą i zdolność długotrwałego utrzymywania uwagi. Oznacza to, że leki mogą zmniejszać odczuwane trudności poznawcze, jednak dostępne dane nie potwierdzają jednoznacznie poprawy mierzalnej sprawności poznawczej.
ADHD a menopauza – podobne objawy, różne mechanizmy
Badacze przeanalizowali również zależność między nasileniem objawów ADHD, a dolegliwościami menopauzalnymi. Dane przekrojowe sugerują, że kobiety zgłaszające więcej objawów charakterystycznych dla ADHD mogą doświadczać większego nasilenia objawów menopauzy. Nie oznacza to jednak, że menopauza powoduje ADHD ani że wszystkie zaburzenia koncentracji w tym okresie wynikają z nierozpoznanego zaburzenia neurorozwojowego.
Co więcej, wyniki dotyczące wpływu formalnej diagnozy ADHD na objawy fizyczne i psychologiczne menopauzy pozostają niejednoznaczne. Autorzy podkreślają zatem znaczenie właściwej diagnostyki różnicowej, szczególnie u kobiet zgłaszających nowe lub nasilające się problemy z uwagą i organizacją.
Nowa możliwość leczenia menopauzy? Potrzebne dalsze badania
Obecnie amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) nie zatwierdziła farmakoterapii przeznaczonej konkretnie do leczenia mgły mózgowej związanej z menopauzą. Wyniki przedstawione podczas kongresu The Menopause Society, odbywającego się w dniach 20–24 października 2026 r., wskazują na potencjał leków na ADHD jako przyszłej niehormonalnej metody łagodzenia zaburzeń funkcji wykonawczych.
Jednak przed ich zastosowaniem w praktyce klinicznej konieczne są większe, odpowiednio zaprojektowane badania oceniające skuteczność, bezpieczeństwo i długoterminowe efekty terapii. Istotne pozostaje również uwzględnienie możliwych działań niepożądanych oraz indywidualnych czynników ryzyka, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego.
Mgła mózgowa w menopauzie – co oznaczają wyniki dla pacjentek?
Nowe ustalenia pokazują, że zaburzenia poznawcze związane z menopauzą mogą wymagać bardziej zindywidualizowanego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Leki na ADHD stanowią obiecujący kierunek badań, ale nie są obecnie zalecaną metodą leczenia menopauzalnej mgły mózgowej. Szczególnie ważne będzie ustalenie, które pacjentki mogą odnieść rzeczywistą korzyść z takiej terapii.
Jak podkreślają eksperci The Menopause Society, u większości kobiet dolegliwości poznawcze mają charakter przejściowy i nie oznaczają rozwoju demencji. Mimo to ich wpływ na codzienne funkcjonowanie uzasadnia dalsze poszukiwania skutecznych metod leczenia.
Główne wnioski
- Mgła mózgowa dotyczy od 44% do 60% kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Objawia się problemami z pamięcią, koncentracją i organizacją codziennych zadań, a jej występowanie wiąże się m.in. ze zmianami poziomu estrogenów.
- Lisdeksamfetamina (LDX) i atomoksetyna (ATX) mogą łagodzić subiektywne objawy mgły mózgowej. Badania wykazały poprawę samooceny funkcji wykonawczych w skali BADDS w porównaniu z placebo.
- Poprawa subiektywna nie oznacza jednoznacznej poprawy sprawności poznawczej. Leki na ADHD wykazywały niewielki wpływ lub nie wpływały na obiektywne wyniki testów pamięci roboczej i długotrwałej uwagi.
- Leki na ADHD mogą w przyszłości stanowić niehormonalną opcję terapeutyczną. Wyniki przedstawione podczas The Menopause Society 2026 są obiecujące, jednak konieczne są większe badania potwierdzające bezpieczeństwo i skuteczność takiego leczenia.
Źródło:
- The North American Menopause Society
