Ogrodnictwo, obserwowanie ptaków czy spacery wśród zieleni mogą skutecznie ograniczać poczucie samotności, a korzyści utrzymywać się przez wiele miesięcy. Wskazują na to wyniki międzynarodowego projektu RECETAS, realizowanego m.in. przez naukowców z University of Colorado Boulder. W randomizowanym badaniu przeprowadzonym w Barcelonie z udziałem 320 starszych osób odnotowano średnio 17-procentowe zmniejszenie samotności po roku. Wyniki opublikowano w „The Lancet Regional Health”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak kontakt z naturą może zmniejszać poczucie samotności i dlaczego aktywności na świeżym powietrzu wspierają zdrowie psychiczne.
- Na czym polegał międzynarodowy projekt RECETAS i jakie rezultaty uzyskano w badaniu z udziałem 320 starszych osób w Barcelonie.
- Dlaczego ogrodnictwo, obserwacja ptaków i zajęcia grupowe wśród zieleni mogą przynosić długotrwałe korzyści emocjonalne.
- W jaki sposób aktywności na łonie natury mogą zostać włączone do profilaktyki samotności i działań systemów ochrony zdrowia.
Samotność jako rosnący problem zdrowia publicznego
Samotność staje się jednym z istotnych wyzwań współczesnego zdrowia publicznego. Według danych przytoczonych przez badaczy doświadcza jej około jedna trzecia Amerykanów i jedna szósta światowej populacji. Co ważne, samotność nie jest tożsama z izolacją społeczną. Oznacza subiektywne poczucie niezaspokojenia potrzeb związanych z relacjami międzyludzkimi. Można więc utrzymywać liczne kontakty społeczne, a jednocześnie odczuwać osamotnienie.
Przewlekła samotność wiąże się ze zwiększonym ryzykiem depresji, zaburzeń lękowych, chorób układu krążenia, udaru mózgu i demencji. Może również prowadzić do częstszego korzystania ze świadczeń zdrowotnych. Dlatego naukowcy coraz częściej poszukują skutecznych interwencji wykraczających poza tradycyjną opiekę medyczną.
Projekt RECETAS. Natura jako element wsparcia zdrowia psychicznego
Międzynarodowy projekt RECETAS (Re-imagining Environments for Connection and Engagement) rozpoczęto w 2021 roku dzięki finansowaniu Unii Europejskiej w wysokości 5,6 mln dolarów. Jego celem jest ocena skuteczności tzw. social prescribing, czyli kierowania pacjentów do pozamedycznych form wsparcia, takich jak aktywności społeczne i kontakt z przyrodą.
Program Friends in Nature objął około 1200 dorosłych w sześciu miastach: Barcelonie, Pradze, Helsinkach, Marsylii, Cuenca i Melbourne. W ramach projektu przeprowadzono zarówno randomizowane badania kontrolowane, jak i analizy quasi-eksperymentalne.
Badanie w Barcelonie. Jak kontakt z naturą wpłynął na samotność?
W najnowszym badaniu uczestniczyło 320 starszych osób doświadczających samotności, zamieszkujących 12 dzielnic Barcelony o niższych dochodach. Uczestników podzielono na dwie grupy. Pierwsza brała udział w dziewięciotygodniowym programie obejmującym dwugodzinne spotkania raz w tygodniu. Zajęcia odbywały się w grupach liczących 8–10 osób pod opieką dwóch przeszkolonych animatorów. Program obejmował m.in. ogrodnictwo, obserwację ptaków i działania artystyczne inspirowane przyrodą. Druga grupa otrzymała dostęp do podobnych, bezpłatnych aktywności, które uczestnicy mogli realizować samodzielnie.
Obie formy interwencji wiązały się ze zmniejszeniem poczucia samotności, jednak zajęcia grupowe przynosiły większe korzyści osobom o początkowo gorszym samopoczuciu emocjonalnym.
Samotność zmniejszyła się o 17% po roku
Wyniki pokazały, że poprawa utrzymywała się również po zakończeniu dziewięciotygodniowego programu. Wśród uczestników badania odnotowano średnie zmniejszenie poziomu samotności o 11% po trzech miesiącach, 12% po sześciu miesiącach oraz 17% po 12 miesiącach. Wyniki wskazują, że korzyści związane z aktywnościami na łonie natury mogą utrzymywać się przez dłuższy czas, również po zakończeniu programu
Rezultaty sugerują, że regularny kontakt z przyrodą może zapewniać długotrwałe korzyści dla dobrostanu psychicznego, nawet jeśli sama interwencja trwa stosunkowo krótko. Należy jednak podkreślić, że wyniki dotyczą średnich zmian obserwowanych w badanej populacji i nie oznaczają jednakowej skuteczności u wszystkich uczestników.
Czy aktywności na łonie natury powinny być zalecane przez lekarzy?
Zdaniem badaczy kontakt z naturą może wspierać regulację stresu, regenerację psychiczną oraz budowanie relacji społecznych. Co istotne, korzyści mogą występować również podczas indywidualnego przebywania wśród zieleni. W Hiszpanii model Friends in Nature zaczął być uznawany przez instytucje zdrowia publicznego za przykład dobrej praktyki przeciwdziałania samotności.
Naukowcy rozważają również możliwość szerszego wdrażania podobnych programów w systemach ochrony zdrowia, w tym finansowania uczestnictwa w ogrodach społecznościowych czy klubach przyrodniczych.
Główne wnioski
- Kontakt z naturą może skutecznie zmniejszać poczucie samotności. W badaniu przeprowadzonym w Barcelonie z udziałem 320 starszych osób odnotowano średnie zmniejszenie poziomu samotności o 11% po trzech miesiącach, 12% po sześciu miesiącach i 17% po roku.
- Dziewięciotygodniowy program Friends in Nature przyniósł długotrwałe korzyści. Uczestnicy brali udział w dwugodzinnych zajęciach obejmujących m.in. ogrodnictwo, obserwację ptaków i aktywności artystyczne inspirowane przyrodą. Korzyści obserwowano również wiele miesięcy po zakończeniu programu.
- Aktywności grupowe wśród zieleni mogą być szczególnie korzystne dla osób o gorszym samopoczuciu emocjonalnym. Chociaż zarówno indywidualny, jak i grupowy kontakt z naturą wiązał się ze zmniejszeniem samotności, większe korzyści z zajęć grupowych odnotowano u uczestników z początkowo niższym dobrostanem emocjonalnym.
- Programy oparte na kontakcie z naturą mogą wspierać profilaktykę samotności i zdrowie publiczne. Międzynarodowy projekt RECETAS, obejmujący około 1200 dorosłych w sześciu miastach, wskazuje na potencjał włączania aktywności przyrodniczych do pozamedycznych form wsparcia pacjentów, określanych jako social prescribing.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(26)00233-4/fulltext
- University of Colorado at Boulder
