Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel zostali laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2026 r. Naukowców wyróżniono za odkrycia dotyczące kanałów jonowych aktywowanych światłem oraz optogenetyki. Metoda pozwala za pomocą światła kontrolować aktywność wybranych komórek, przede wszystkim neuronów, i stała się jednym z ważnych narzędzi współczesnej neuronauki. Laureatów ogłosiło 5 października Zgromadzenie Noblowskie przy Karolinska Institutet w Sztokholmie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Kto otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2026 r.
- Na czym polega optogenetyka i jak wykorzystuje światło do kontrolowania aktywności komórek.
- Jak odkrycia Karla Deisserotha, Petera Hegemanna i Georga Nagela wpłynęły na badania nad mózgiem.
- W jaki sposób optogenetyka pomaga badać funkcjonowanie neuronów i obwodów nerwowych.
Nobel z medycyny 2026 dla trzech naukowców
Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel. Ich prace pozwoliły stworzyć metodę umożliwiającą badaczom ingerowanie w aktywność konkretnych komórek przy użyciu światła.
Podstawą optogenetyki stały się badania nad światłoczułymi białkami i kanałami jonowymi. Peter Hegemann i Georg Nagel prowadzili prace nad kanałorodopsynami – białkami reagującymi na światło. Odkrycia te dały możliwość wykorzystania naturalnych mechanizmów światłoczułości do sterowania aktywnością komórek.
Karl Deisseroth rozwinął tę koncepcję w kierunku neuronauki. Wprowadzenie odpowiednich białek do neuronów sprawiło, że komórki można było pobudzać za pomocą impulsów świetlnych z bardzo dużą precyzją czasową. Tak powstały podstawy techniki, która pozwala eksperymentalnie sprawdzać, jak określone populacje neuronów wpływają na działanie całych obwodów nerwowych.
BREAKING NEWS The 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine has been awarded to Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel “for their discoveries concerning light-gated ion channels and optogenetics.” https://t.co/pkDDEBWtkz
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026
Czym jest optogenetyka?
Optogenetyka łączy metody genetyczne z wykorzystaniem światła do kontrolowania aktywności komórek. W przypadku badań układu nerwowego wybrane neurony są wyposażane w światłoczułe białka. Następnie można wpływać na ich aktywność za pomocą odpowiednio dobranych impulsów świetlnych.
To zasadnicza różnica w porównaniu z metodami, które oddziałują jednocześnie na większe obszary mózgu lub wiele typów komórek. Optogenetyka daje możliwość ingerowania w określone populacje neuronów i obserwowania konsekwencji takiej zmiany.
Badacze mogą dzięki temu sprawdzać związki między aktywnością konkretnych komórek nerwowych a zachowaniem czy określonymi funkcjami mózgu. Metoda jest wykorzystywana m.in. w badaniach procesów związanych z pamięcią, uczeniem się, emocjami i kontrolą ruchu.
Dlaczego odkrycia laureatów zmieniły badania nad mózgiem?
Jednym z podstawowych problemów neuronauki przez lata pozostawało ustalenie, które komórki i obwody nerwowe odpowiadają za konkretną funkcję. Samo obserwowanie aktywności mózgu nie pozwala bowiem zawsze stwierdzić, czy aktywność danego neuronu jest przyczyną określonego zjawiska, czy jedynie mu towarzyszy.
Optogenetyka pozwoliła prowadzić eksperymenty w inny sposób – selektywnie pobudzać lub hamować określone komórki, a następnie obserwować efekt takiej ingerencji. Dzięki temu naukowcy otrzymali narzędzie umożliwiające badanie zależności przyczynowych w funkcjonowaniu obwodów neuronalnych.
Technologia znalazła zastosowanie w laboratoriach na całym świecie i przyczyniła się do rozwoju badań nad fizjologią mózgu oraz mechanizmami zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych.
Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny
Nagrody Nobla są przyznawane od 1901 r., zgodnie z testamentem Alfreda Nobla. Jedną z ustanowionych przez niego kategorii jest fizjologia lub medycyna. O wyborze laureatów tej nagrody decyduje Zgromadzenie Noblowskie przy Karolinska Institutet.
Nobel z medycyny rozpoczyna tegoroczny tydzień ogłaszania laureatów. W kolejnych dniach poznamy nagrodzonych w dziedzinie fizyki, chemii i literatury oraz laureata Pokojowej Nagrody Nobla. Nagroda ekonomiczna zostanie ogłoszona 12 października. Uroczystość wręczenia nagród odbędzie się 10 grudnia 2026 r., w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.
Główne wnioski
- Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2026 r.
- Laureatów wyróżniono za odkrycia dotyczące kanałów jonowych aktywowanych światłem oraz optogenetyki.
- Optogenetyka pozwala kontrolować aktywność wybranych komórek za pomocą światła, co umożliwia badanie konkretnych populacji neuronów i obwodów nerwowych.
- Metoda jest wykorzystywana m.in. do badań nad pamięcią, uczeniem się, emocjami i kontrolą ruchu oraz mechanizmami zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych.
Źródło:
- The Nobel Prize / X

