Kurz w szkolnych klasach może być jednym z niedocenianych czynników wpływających na zdrowie układu oddechowego dzieci. Europejskie badanie zaprezentowane podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Chorób Układu Oddechowego (ERS) w Barcelonie wykazało, że większa obecność bakterii z rodzajów Streptomyces i Mycobacterium w kurzu wiązała się z niewielkim, ale istotnym statystycznie pogorszeniem wybranych parametrów funkcji płuc.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak bakterie Streptomyces i Mycobacterium obecne w kurzu w szkolnych klasach wiązały się z funkcją płuc dzieci w europejskim badaniu obejmującym 22 kraje.
- Jakie są wyniki spirometrii wskazujące, że większa obecność określonych bakterii była związana z niewielkim obniżeniem parametrów FVC, FEV₁ i PEF.
- W jaki sposób bakterie w kurzu mogą potencjalnie oddziaływać na drogi oddechowe oraz dlaczego mogą być również markerem wilgoci, wentylacji i innych warunków panujących w klasie.
- Dlaczego wyniki badania nie oznaczają konieczności tworzenia sterylnych szkół i jakie znaczenie dla zdrowia dzieci mogą mieć wentylacja, kontrola wilgoci, sprzątanie oraz konserwacja budynków.
Naukowcy zbadali kurz z prawie 300 klas
Na jakość powietrza w szkołach wpływa wiele czynników – od wentylacji i temperatury, przez wilgoć i zanieczyszczenia, aż po obecność grzybów oraz bakterii. Znacznie mniej wiadomo jednak o tym, czy skład mikrobiologiczny kurzu w klasach może mieć związek z funkcjonowaniem płuc uczniów. Naukowcy wykorzystali dane z europejskiego badania SINPHONIE, obejmującego 22 kraje i prawie 300 klas. W próbkach kurzu określono ilość bakterii Streptomyces i Mycobacterium spp., które naturalnie występują m.in. w glebie, pyle oraz systemach wodnych.
Szczególnie interesowały nas dwie grupy bakterii, Streptomyces i Mycobacterium spp., które występują w glebie, pyle i systemach wodnych. Chcieliśmy sprawdzić, czy większa ekspozycja na te bakterie w klasach szkolnych ma związek ze zdrowiem płuc dzieci w Europie – wyjaśnił dr Soutrik Banerjee z Uniwersytetu w Ferrarze.
Bakterie w kurzu a wyniki spirometrii dzieci
Funkcję płuc uczniów oceniono za pomocą spirometrii. Badanie pozwala określić m.in. ilość powietrza wydmuchiwanego z płuc oraz szybkość przepływu powietrza. Analiza wykazała, że dzieci przebywające w klasach z większą ilością bakterii Streptomyces miały średnio o 0,08 litra niższą natężoną pojemność życiową płuc (FVC). Parametr ten określa maksymalną objętość powietrza, którą można wydmuchać po wykonaniu głębokiego wdechu. Z kolei wyższa obecność Mycobacterium wiązała się z nieznacznie gorszymi wynikami dwóch innych parametrów. FEV₁, czyli natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa, była niższa o 0,06 litra, natomiast szczytowy przepływ wydechowy (PEF) był niższy o 0,13 litra na sekundę.
Co istotne, w analizie uwzględniono wiele potencjalnych czynników zakłócających, w tym wiek, płeć, BMI, bierne palenie, alergeny zwierzęce, czynniki społeczno-ekonomiczne, wiek i region budynku szkolnego oraz lokalny poziom zanieczyszczenia powietrza.
Niewielkie różnice mogą mieć znaczenie w skali populacji
Różnice w wynikach spirometrii były niewielkie na poziomie pojedynczego dziecka, jednak osiągnęły istotność statystyczną. Zdaniem naukowców ich znaczenie może stać się większe, gdy spojrzymy na zdrowie całej populacji uczniów. Dzieci spędzają bowiem w pomieszczeniach szkolnych wiele godzin przez większość dni tygodnia. Długotrwała ekspozycja na niekorzystne warunki środowiskowe może mieć szczególne znaczenie w okresie rozwoju układu oddechowego. Badanie nie dowodzi jednak, że obecność Streptomyces lub Mycobacterium bezpośrednio powoduje pogorszenie funkcji płuc. Zaobserwowano związek, którego mechanizm wymaga dalszych badań.
Jak bakterie mogą wpływać na drogi oddechowe?
Jedna z hipotez zakłada, że mikroorganizmy obecne w kurzu mogą podrażniać drogi oddechowe albo aktywować szlaki immunologiczne i zapalne. Istnieje jednak również inne wyjaśnienie. Wyższy poziom określonych bakterii może być wskaźnikiem szerszego problemu z warunkami panującymi w budynku – np. nadmiernej wilgotności, niewystarczającej wentylacji, sposobu sprzątania czy przedostawania się zanieczyszczeń z zewnątrz.
Bakterie te mogą mieć bezpośredni wpływ biologiczny lub mogą być wskaźnikami innych czynników środowiskowych występujących w pomieszczeniach, które wpływają na funkcjonowanie płuc – podkreślił dr Banerjee.
Szkoła nie musi być sterylna. Kluczowa jest jakość powietrza
Wyniki nie oznaczają, że celem powinno być usunięcie wszystkich bakterii ze szkolnego otoczenia. Mikroorganizmy są naturalną częścią środowiska, a sama ich obecność nie oznacza zagrożenia dla zdrowia. Prof. Alexander Möller z Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Zurychu, który nie uczestniczył w badaniu, zwrócił uwagę przede wszystkim na znaczenie właściwego zarządzania środowiskiem szkolnym.
Praktyczne przesłanie nie polega na tym, że szkoły powinny stać się sterylnym środowiskiem. Szkoły powinny raczej skupić się na dobrej jakości powietrza w pomieszczeniach: odpowiedniej wentylacji, kontroli wilgoci i pleśni, regularnym sprzątaniu i właściwej konserwacji budynków.
Zdrowe klasy mogą wspierać zdrowie płuc dzieci
Europejskie badanie wskazuje, że mikrobiologiczny skład kurzu w klasach może być jednym z elementów związanych ze zdrowiem układu oddechowego uczniów. Wyższa obecność Streptomyces i Mycobacterium wiązała się z niewielkim pogorszeniem wybranych parametrów spirometrycznych. Potrzebne są dalsze badania, aby określić, czy bakterie odpowiadają za obserwowane różnice bezpośrednio, czy też są markerem innych warunków środowiskowych. Już teraz wyniki wzmacniają jednak argumenty za odpowiednią wentylacją, kontrolą wilgoci i pleśni, regularnym sprzątaniem oraz monitorowaniem jakości powietrza w szkołach.
Główne wnioski
- Badanie SINPHONIE obejmujące 22 kraje europejskie i prawie 300 klas wykazało związek między obecnością bakterii Streptomyces i Mycobacterium w kurzu a wybranymi parametrami funkcji płuc dzieci.
- Przy wyższym poziomie Streptomyces FVC było średnio o 0,08 litra niższe. Większa obecność Mycobacterium wiązała się natomiast z FEV₁ niższym o 0,06 litra i PEF niższym o 0,13 litra na sekundę.
- Badanie nie dowodzi, że bakterie bezpośrednio powodują pogorszenie funkcji płuc. Mogą one wpływać na drogi oddechowe lub być wskaźnikiem innych czynników środowiskowych, takich jak wilgoć, niewystarczająca wentylacja czy sposób sprzątania.
- Zdaniem ekspertów szkoły nie powinny dążyć do stworzenia sterylnego środowiska. Kluczowe znaczenie mają dobra jakość powietrza, odpowiednia wentylacja, kontrola wilgoci i pleśni, regularne sprzątanie oraz właściwa konserwacja budynków.
Źródło:
- European Respiratory Society
