Osoby silniej odczuwające lęk lub dyskomfort związany z brakiem dostępu do smartfona częściej korzystają z mediów społecznościowych, szczególnie gdy doświadczają negatywnych emocji i mają więcej nieustrukturyzowanego czasu. Badanie z udziałem Uniwersytetu Lingnan sugeruje, że przeglądanie social mediów może pełnić funkcję krótkotrwałej „mikroucieczki” od stresu i nieprzyjemnych emocji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest nomofobia i jak wiąże się z częstotliwością oraz czasem korzystania z mediów społecznościowych.
- W którym przez cztery tygodnie monitorowano aktywność 37 użytkowników smartfonów, uzyskując łącznie 837 dziennych zapisów.
- Dlaczego osoby z wyższym poziomem nomofobii częściej sięgały po media społecznościowe podczas negatywnych emocji i w okresach mniejszej aktywności.
- Dlaczego samo ograniczanie czasu przed ekranem może nie wystarczyć i jaką rolę w problematycznym korzystaniu ze smartfona może odgrywać regulowanie emocji.
Czym jest nomofobia?
Nomofobia oznacza lęk lub dyskomfort pojawiający się w sytuacji, gdy człowiek nie może korzystać z telefonu komórkowego albo nie ma go przy sobie. Naukowcy badają to zjawisko m.in. za pomocą Kwestionariusza Nomofobii (NMP-Q), w którym wyższy wynik wskazuje na większe nasilenie problemu.
W najnowszym badaniu naukowcy sprawdzili, czy osoby osiągające wyższe wyniki w NMP-Q rzeczywiście korzystają ze smartfonów w inny sposób oraz jak ich zachowanie zmienia się w zależności od emocji i ilości wolnego czasu.
Naukowcy przez cztery tygodnie śledzili korzystanie ze smartfonów
W badaniu uczestniczyło 37 użytkowników smartfonów z Androidem w wieku od 18 do 39 lat. Zespół z Uniwersytetu Lingnan, Uniwersytetu Zhejiang oraz Huawei Technologies opracował specjalną aplikację, która przez cztery kolejne tygodnie obiektywnie rejestrowała czas i częstotliwość korzystania z poszczególnych kategorii aplikacji.
Jednocześnie uczestnicy codziennie oceniali swój stan emocjonalny oraz to, jak bardzo byli zajęci. Łącznie naukowcy zgromadzili 837 prawidłowych dziennych zapisów. Pozwoliło to ograniczyć problem charakterystyczny dla badań opartych wyłącznie na ankietach, w których uczestnicy muszą z pamięci określać, ile czasu spędzili ze smartfonem.
Nomofobia wiązała się z częstszym korzystaniem z mediów społecznościowych
Analiza wykazała, że osoby osiągające wyższe wyniki w Kwestionariuszu Nomofobii spędzały więcej czasu w mediach społecznościowych i częściej uruchamiały takie aplikacje. Zależność była szczególnie widoczna, kiedy jednocześnie pojawiały się negatywne emocje i okresy mniejszej aktywności. W takich sytuacjach rosły zarówno czas, jak i częstotliwość korzystania z platform takich jak Facebook, X, TikTok czy Weibo.
Co istotne, podobnego wzorca nie zaobserwowano w przypadku komunikatorów, takich jak WhatsApp, WeChat, QQ czy Messenger, ani aplikacji rozrywkowych, użytkowych i biurowych. U osób z niższymi wynikami NMP-Q sposób korzystania ze smartfona pozostawał natomiast stosunkowo stabilny niezależnie od emocji i poziomu zajętości.
Media społecznościowe mogą działać jak „mikroucieczka”
Zdaniem badaczy znaczenie może mieć specyfika biernego przeglądania mediów społecznościowych. Użytkownik otrzymuje ciągły strumień treści dopasowanych przez algorytmy, bez konieczności podejmowania wymagającej interakcji z innymi osobami. Jie (Jay) Xu, dyrektor Centrum Badań Kognitywnych Uniwersytetu Lingnan, wyjaśnia:
Przeglądanie mediów społecznościowych to forma biernego korzystania z mediów społecznościowych. Algorytmy platform rekomendują treści na podstawie codziennych interakcji użytkowników, umożliwiając natychmiastową gratyfikację psychologiczną i „mikroucieczkę” poprzez ciągłe przeglądanie, tymczasowo dystansując użytkowników od negatywnych emocji i łagodząc stres. Z czasem jednak ten schemat może przerodzić się w uzależnienie. Dla porównania, komunikatory internetowe reprezentują aktywne korzystanie z mediów społecznościowych, obejmujące nieprzewidywalne interakcje interpersonalne, które mogą generować dodatkową presję społeczną i wymagania poznawcze. W rezultacie wiadomości mogą być mniej skuteczne niż media społecznościowe jako narzędzie łagodzenia negatywnych emocji.
Samo ograniczenie czasu przed ekranem może nie wystarczyć
Wyniki badania sugerują, że w przypadku problematycznego korzystania ze smartfona znaczenie może mieć nie tylko liczba godzin spędzanych przed ekranem, ale również powód, dla którego użytkownik sięga po urządzenie.
Nasze odkrycia sugerują, że media społecznościowe mogą służyć jako narzędzie do tymczasowej ucieczki od negatywnych emocji. Kiedy zbiegają się one z okresami słabego biznesu, niektórzy ludzie chętniej sięgają po media społecznościowe, aby je regulować. Przyszłe interwencje powinny zatem koncentrować się na rozwiązywaniu ukrytych problemów emocjonalnych. Interwencje psychologiczne powinny wykraczać poza ograniczanie korzystania z urządzeń, a zamiast tego zachęcać do rozwijania umiejętności radzenia sobie, pomagając ludziom rozwijać zdrowsze sposoby regulowania swoich emocji, na przykład poprzez sport lub czytanie, bez polegania na smartfonach, zwłaszcza gdy doświadczają negatywnych emocji lub mają więcej nieustrukturyzowanego wolnego czasu.
Główne wnioski
- Badanie objęło 37 użytkowników smartfonów z Androidem w wieku 18–39 lat. Ich aktywność była monitorowana przez cztery tygodnie, a naukowcy zgromadzili 837 prawidłowych dziennych zapisów.
- Osoby osiągające wyższe wyniki w Kwestionariuszu Nomofobii (NMP-Q) spędzały więcej czasu w mediach społecznościowych i częściej z nich korzystały, zwłaszcza gdy doświadczały negatywnych emocji i miały więcej nieustrukturyzowanego czasu.
- Wzrost aktywności dotyczył przede wszystkim mediów społecznościowych, takich jak Facebook, X, TikTok i Weibo. Podobnego wzorca nie zaobserwowano w przypadku komunikatorów ani aplikacji niezwiązanych z mediami społecznościowymi.
- Zdaniem badaczy media społecznościowe mogą pełnić funkcję krótkotrwałej „mikroucieczki” od negatywnych emocji. Dlatego interwencje dotyczące problematycznego korzystania ze smartfonów powinny uwzględniać nie tylko czas przed ekranem, ale także rozwijanie zdrowszych sposobów regulowania emocji i radzenia sobie ze stresem.
Źródło:
- https://www.mdpi.com/2227-9032/14/9/1125
- Lingnan University
