Szpital im. Mikołaja Kopernika w Gdańsku wzbogacił się o jeden z najnowocześniejszych na świecie systemów radiochirurgii – ZAP-X. To drugi tego typu aparat w Polsce i dziewiąty w Europie, który otwiera zupełnie nowe możliwości leczenia nowotworów głowy, mózgu i szyi. Czym wyróżnia się ta zaawansowana technologia? Do czego służy ZAP-X i jakie korzyści przynosi pacjentom?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działa ZAP-X i dlaczego uznawany jest za jedno z najnowocześniejszych urządzeń do radiochirurgii.
- Jakie schorzenia można leczyć za pomocą tej technologii, w tym nowotwory głowy, mózgu i szyi.
- Jakie korzyści przynosi pacjentom zastosowanie ZAP-X – od precyzji po krótszy czas leczenia.
- Jakie były koszty i źródła finansowania inwestycji oraz dlaczego Gdańsk znalazł się w europejskiej czołówce.
Rewolucyjna technologia w gdańskim szpitalu
Uroczyste otwarcie Pracowni ZAP-X w Szpitalu im. Mikołaja Kopernika w Gdańsku odbyło się 10 września 2025 roku. W wydarzeniu udział wzięli m.in. marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk, przewodniczący Sejmiku Jan Kleinszmidt, wicewojewoda pomorska Anna Olkowska-Jacyno oraz przedstawiciel firmy Synektik, odpowiedzialnej za dystrybucję i wdrożenie technologii.
Wygląd urządzenia przyciąga uwagę – przypomina futurystyczny kokon lub hełm, osadzony na platformie podobnej do stołu rezonansu magnetycznego. Jednak to, co najważniejsze, kryje się w jego wnętrzu: wbudowany akcelerator liniowy, który stanowi serce całego systemu.
Czym jest ZAP-X i do czego służy?
ZAP-X to nowoczesny system do radiochirurgii zaprojektowany specjalnie do leczenia nowotworów mózgu, głowy i szyi. Wykorzystuje technikę precyzyjnej radiochirurgii stereotaktycznej, dzięki której możliwe jest nieinwazyjne napromienianie guzów – bez konieczności otwierania czaszki pacjenta.
Dzięki niemu pacjenci zmagający się z rakiem szyi i głowy mają szansę na szybsze i bezpieczniejsze leczenie oraz krótszy pobyt w szpitalu – podkreślił marszałek Mieczysław Struk.
System umożliwia neurochirurgom oraz onkologom wykonywanie precyzyjnych, małoinwazyjnych zabiegów, często w ramach jednodniowego pobytu w placówce. Co istotne, ZAP-X znajduje zastosowanie również w terapii bólu przewlekłego, łagodnych zmian naczyniowych oraz – zgodnie z zapowiedziami – w przyszłości może być wykorzystywany w neuromodulacji mózgu i terapii uzależnień.
Jak działa ZAP-X? Precyzja i bezpieczeństwo
ZAP-X jest urządzeniem nowej generacji, wyposażonym w autonomiczne osłony radiologiczne oraz wbudowany akcelerator liniowy, który dostosowuje dawkę promieniowania do indywidualnych potrzeb pacjenta. Dzięki temu szpital nie musi budować kosztownych bunkrów zabezpieczających przed promieniowaniem, ani stosować procedur związanych z obiegiem i utylizacją odpadów radioaktywnych.
Urządzenie to ma być też wykorzystywane w leczeniu chorób czynnościowych mózgu, bólów neurologicznych czy naczyniowych mózgu – zaznaczył prof. dr hab. n. med. Wojciech Kloc, neurochirurg ze Szpitala im. Mikołaja Kopernika.
Cezary Kozanecki, prezes Synektik, dodaje:
Technologia ma zastosowanie nie tylko w precyzyjnym leczeniu nowotworów głowy, mózgu i szyi, a także w terapii bólu przewlekłego czy łagodnych zmian naczyniowych.
Dzięki ZAP-X możliwe jest napromienianie trudno dostępnych obszarów w obrębie czaszki, również w pobliżu struktur krytycznych, takich jak nerwy czy naczynia krwionośne, z minimalnym ryzykiem uszkodzenia zdrowych tkanek.
Korzyści dla pacjentów i personelu
System ZAP-X zapewnia pacjentom nie tylko precyzję, ale również komfort leczenia. W wielu przypadkach możliwe jest zniszczenie zmiany nowotworowej już podczas jednego, krótkiego zabiegu. To oznacza skrócenie czasu terapii, brak konieczności hospitalizacji i szybszy powrót do codziennego życia.
Z myślą o pacjentach bariatrycznych, wykonawca inwestycji w Gdańsku zwiększył nośność stołu zabiegowego z 135 do 210 kg. Zmieniono również budowę podstawki do unieruchomienia głowy, co pozwala na skuteczne leczenie aż po odcinek szyjny kręgosłupa.
Inwestycja w przyszłość medycyny
Całkowity koszt inwestycji wyniósł blisko 24 mln zł. Zakup systemu ZAP-X został sfinansowany w większości ze środków unijnych (ponad 17 mln zł), z dodatkiem 1,6 mln zł z budżetu państwa oraz 3,35 mln zł ze środków samorządu województwa pomorskiego. Spółka Copernicus dołożyła ponad 1,8 mln zł z własnych funduszy.
W skład inwestycji weszło nie tylko samo urządzenie, ale również niezbędna infrastruktura techniczna, oprogramowanie oraz szkolenia personelu. Całość zakończyła się odbiorami m.in. przez Głównego Inspektora Sanitarnego oraz Państwową Agencję Atomistyki.
Tym bardziej cieszymy się, że polskie szpitale są otwarte na wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i że spotyka się to ze zrozumieniem zarówno ze strony środowiska medycznego, jak i publicznych instytucji ochrony zdrowia – zaznaczył prezes Kozanecki. – Szpital Copernicus w Gdańsku, jako jedna z wiodących placówek dysponujących wysokimi technologiami w naszym kraju, dokonuje kolejnego przełomu na drodze ku polepszeniu dostępu pacjentów do nowoczesnych metod leczenia.
Główne wnioski
- ZAP-X to drugi taki system w Polsce i dziewiąty w Europie. Działa już w Szpitalu im. Mikołaja Kopernika w Gdańsku.
- Technologia ZAP-X umożliwia precyzyjne, nieinwazyjne leczenie nowotworów głowy i mózgu – bez konieczności otwierania czaszki.
- System wykorzystuje wbudowany akcelerator liniowy i nie wymaga budowy bunkra ochronnego ani obsługi odpadów promieniotwórczych.
- Inwestycja o wartości 24 mln zł została dofinansowana ze środków unijnych, państwowych i samorządowych, a ZAP-X już służy pierwszym pacjentom.
Źródło:
- Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego pomorskie.eu
