Utrata współmałżonka jest jednym z najbardziej stresujących wydarzeń życiowych i może mieć daleko idące konsekwencje dla zdrowia fizycznego oraz psychicznego. W miarę starzenia się społeczeństw coraz więcej osób doświadcza żałoby po śmierci partnera życiowego. Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Boston University School of Public Health oraz Chiba University pokazuje jednak, że konsekwencje tego wydarzenia nie są takie same dla kobiet i mężczyzn. Wyniki opublikowane w czasopiśmie Journal of Affective Disorders wskazują, że owdowiali mężczyźni są bardziej narażeni na pogorszenie stanu zdrowia, demencję oraz zwiększoną śmiertelność. W przypadku kobiet skutki zdrowotne okazują się znacznie mniej dotkliwe, a w niektórych aspektach dobrostanu nawet poprawiają się w kolejnych latach po stracie partnera.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak utrata współmałżonka wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne, w tym na ryzyko demencji, depresji i śmiertelności u osób starszych.
- Dlaczego owdowiali mężczyźni są bardziej narażeni na pogorszenie zdrowia niż kobiety, mimo że obie płcie doświadczają podobnego stresu związanego z żałobą.
- Jakie zmiany społeczne i behawioralne pojawiają się po śmierci partnera, w tym różnice w poziomie wsparcia społecznego i stylu życia.
- Dlaczego pierwszy rok po utracie współmałżonka jest szczególnie trudny dla mężczyzn oraz jakie działania mogą pomóc ograniczyć negatywne skutki zdrowotne żałoby.
Badanie nad zdrowotnymi skutkami żałoby
Analiza została oparta na danych z Japońskiego Badania Gerontologicznego, jednego z największych projektów epidemiologicznych dotyczących zdrowia osób starszych. Do badania włączono blisko 26 tysięcy uczestników, spośród których 1076 osób doświadczyło utraty współmałżonka. Naukowcy analizowali 37 różnych wskaźników zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego, a dane zbierano w trzech falach badania: 2013, 2016 oraz 2019 rok.
Taka konstrukcja badania pozwoliła ocenić nie tylko bezpośrednie skutki żałoby, ale również jej długoterminowy wpływ na zdrowie i jakość życia.
Owdowiali mężczyźni bardziej narażeni na problemy zdrowotne
Wyniki badania wskazują na wyraźne różnice między płciami. W porównaniu z mężczyznami, którzy nie doświadczyli utraty współmałżonka, owdowiali mężczyźni byli bardziej narażeni na:
- rozwój demencji,
- wyższą śmiertelność,
- pogorszenie funkcjonowania w codziennym życiu,
- depresję,
- spadek poziomu szczęścia i wsparcia społecznego.
Choć część tych negatywnych skutków stopniowo słabła z upływem czasu, w pierwszym okresie po stracie partnerki były one szczególnie wyraźne. Jak podkreśla dr Koichiro Shiba, starszy autor badania i adiunkt epidemiologii w Boston University School of Public Health:
Utrata współmałżonka to wstrząsające wydarzenie w życiu, które może mieć o wiele poważniejszy wpływ niż tylko żałoba. Naukowiec dodaje: Odkryliśmy, że owdowiali mężczyźni byli dotknięci tym problemem mocniej pod niemal każdym względem, podczas gdy owdowiałe kobiety wykazywały zaskakujący poziom odporności psychicznej.
Kobiety wykazują większą odporność psychiczną
W przypadku kobiet obserwowano zupełnie inny wzorzec zmian zdrowotnych. Po utracie męża kobiety doświadczały krótkotrwałego spadku poczucia szczęścia, jednak w kolejnych latach:
- nie obserwowano wzrostu objawów depresji,
- nie odnotowano pogorszenia ogólnego stanu zdrowia,
- często dochodziło do wzrostu poziomu satysfakcji z życia i dobrostanu psychicznego.
Co więcej, poprawa samopoczucia utrzymywała się nawet wiele lat po śmierci partnera. Tak wyraźna różnica między płciami sugeruje, że czynniki społeczne i kulturowe mogą odgrywać istotną rolę w procesie adaptacji do żałoby.
Zmiany społeczne po śmierci partnera
Badanie pokazało również interesujące różnice w zachowaniach społecznych owdowiałych osób. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni stawali się bardziej aktywni społecznie po śmierci współmałżonka. Jednak tylko w przypadku mężczyzn obserwowano spadek poczucia wsparcia społecznego. Oznacza to, że zwiększona liczba kontaktów towarzyskich nie zawsze przekładała się na realne wsparcie emocjonalne. Dodatkowo zauważono inne różnice behawioralne:
- mężczyźni częściej zgłaszali wzrost spożycia alkoholu,
- kobiety częściej prowadziły bardziej siedzący tryb życia.
Rola czynników kulturowych
Autorzy badania wskazują, że różnice między płciami mogą wynikać z utrwalonych ról społecznych. Jak tłumaczy dr Koichiro Shiba:
W Japonii, podobnie jak w wielu innych kulturach, życie mężczyzn koncentruje się bardziej wokół pracy i często polegają oni w dużym stopniu na żonie w kwestii wsparcia emocjonalnego i praktycznego.
W praktyce oznacza to, że wielu mężczyzn po śmierci partnerki może doświadczać większej izolacji społecznej. Z kolei w przypadku kobiet sytuacja bywa odmienna. Jak zauważa badacz:
Kobiety w Japonii znacznie częściej są głównymi opiekunami swoich mężów. Dla niektórych kobiet żałoba może częściowo oznaczać ulgę w tym ciężarze, co może tłumaczyć poprawę samopoczucia, jaką zaobserwowaliśmy.
Pierwszy rok żałoby szczególnie niebezpieczny dla mężczyzn
Badacze podkreślają, że pierwszy rok po śmierci współmałżonka jest okresem szczególnie wysokiego ryzyka zdrowotnego dla mężczyzn. W tym czasie może dochodzić do:
- pogorszenia zdrowia psychicznego,
- wzrostu zachowań ryzykownych,
- nasilenia samotności i izolacji społecznej.
Dlatego eksperci zwracają uwagę na znaczenie wczesnego wsparcia społecznego i medycznego. Jak podkreśla dr Shiba:
Pierwszy rok po żałobie wydaje się być okresem szczególnie wysokiego ryzyka dla mężczyzn, dlatego proaktywna pomoc ze strony rodziny, przyjaciół i lekarzy może być pomocna. Badacz dodaje również: Monitorowanie samotności i niezdrowych zachowań radzenia sobie z nią, takich jak nadmierne spożycie alkoholu, również może być istotne.
Znaczenie badań dla zdrowia publicznego
Autorzy podkreślają, że nowe wyniki dostarczają ważnych informacji dla systemów ochrony zdrowia. Wcześniejsze badania koncentrowały się głównie na ograniczonym zakresie konsekwencji zdrowotnych utraty współmałżonka i często nie uwzględniały różnic między płciami. Nowa analiza pokazuje, że strategie wsparcia dla osób w żałobie powinny uwzględniać różnice między kobietami i mężczyznami. Może to oznaczać m.in.:
- rozwój programów wsparcia psychologicznego,
- monitorowanie zdrowia psychicznego owdowiałych mężczyzn,
- działania zapobiegające izolacji społecznej.
Badanie przeprowadzone przez naukowców z Boston University School of Public Health i Chiba University pokazuje, że utrata współmałżonka może mieć bardzo różne konsekwencje zdrowotne dla kobiet i mężczyzn. Podczas gdy owdowiali mężczyźni są bardziej narażeni na demencję, depresję oraz zwiększoną śmiertelność, kobiety często wykazują większą odporność psychiczną i lepiej adaptują się do nowej sytuacji życiowej.
Wyniki te podkreślają znaczenie indywidualnego i uwzględniającego płeć podejścia do wsparcia osób przeżywających żałobę, szczególnie w pierwszych miesiącach po stracie partnera.
Główne wnioski
- Badanie oparte na danych blisko 26 000 uczestników Japońskiego Badania Gerontologicznego wykazało, że owdowiali mężczyźni są bardziej narażeni na demencję, wyższą śmiertelność, depresję oraz pogorszenie funkcjonowania w codziennym życiu.
- Analiza 37 wskaźników zdrowia w trzech falach badań (2013, 2016 i 2019) pokazała wyraźne różnice między płciami – kobiety po stracie współmałżonka nie doświadczały pogorszenia zdrowia psychicznego, a z czasem często zgłaszały wzrost poziomu szczęścia i satysfakcji z życia.
- Owdowiali mężczyźni częściej doświadczali spadku wsparcia społecznego oraz wzrostu spożycia alkoholu, mimo że jednocześnie zwiększali aktywność społeczną, co może wskazywać na trudności w budowaniu głębokich relacji po utracie partnerki.
- Eksperci podkreślają, że pierwszy rok po śmierci współmałżonka jest okresem szczególnie wysokiego ryzyka dla mężczyzn, dlatego kluczowe znaczenie mają wczesne działania wspierające – monitorowanie samotności, wsparcie społeczne oraz pomoc ze strony rodziny i lekarzy.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165032726002429?via%3Dihub
- Boston University
