Lekarze i lekarze dentyści mają prawo do urlopów szkoleniowych, które umożliwiają im podnoszenie kwalifikacji zawodowych, udział w kursach oraz przygotowanie do egzaminów specjalizacyjnych. Zakres tych uprawnień zależy jednak od rodzaju kształcenia, formy zatrudnienia i etapu kariery zawodowej. Przepisy przewidują m.in. do 6 płatnych dni rocznie na doskonalenie zawodowe oraz odrębny urlop związany z Państwowym Egzaminem Specjalizacyjnym (PES).
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie rodzaje urlopu szkoleniowego przysługują lekarzom i lekarzom dentystom.
- Komu przysługuje 6 płatnych dni na doskonalenie zawodowe i jak uzyskać urlop.
- Jakie uprawnienia mają lekarze odbywający specjalizację i przygotowujący się do PES.
- Jak rozliczane są niewykorzystane dni urlopu i jakie dokumenty należy przedstawić pracodawcy.
Jakie rodzaje urlopu szkoleniowego przysługują lekarzom?
Urlop szkoleniowy lekarza nie jest jednym, jednakowo uregulowanym świadczeniem. Ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty przewiduje różne rozwiązania umożliwiające łączenie wykonywania zawodu z dalszym kształceniem.
Można wyróżnić dwie główne kategorie:
- Urlop szkoleniowy na doskonalenie zawodowe – przeznaczony dla lekarzy i lekarzy dentystów zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, którzy w danym roku kalendarzowym nie realizują szkolenia specjalizacyjnego. Jego wymiar wynosi do 6 płatnych dni roboczych rocznie.
- Urlopy szkoleniowe związane z kształceniem podyplomowym – obejmujące m.in. urlop na przygotowanie i przystąpienie do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego oraz płatny urlop szkoleniowy wykorzystywany jako jedna z form odbywania specjalizacji w trybie pozarezydenckim.
Odrębnie należy traktować dni przeznaczone na samokształcenie lekarzy odbywających specjalizację, przewidziane w zasadach realizacji szkolenia specjalizacyjnego.
Rodzaje urlopów szkoleniowych lekarzy – wymiar czasu i przeznaczenie [Tabela]
| Rodzaj uprawnienia | Wymiar | Przeznaczenie |
|---|---|---|
| Urlop na doskonalenie zawodowe | Do 6 dni roboczych rocznie | Kursy, konferencje i inne formy doskonalenia |
| Urlop na przygotowanie i przystąpienie do PES | 6 dni | Przygotowanie do egzaminu i udział w nim |
| Urlop szkoleniowy w trybie pozarezydenckim | Na czas szkolenia specjalizacyjnego lub realizacji określonych części programu, zależnie od ustawowej formy odbywania specjalizacji | Realizacja programu specjalizacji |
| Dodatkowe dni na samokształcenie w ramach programu specjalizacji | 6 dni rocznie, zgodnie z właściwym programem specjalizacji | Samokształcenie związane ze specjalizacją |
Poszczególne uprawnienia mają różne podstawy prawne. Dlatego przy ustalaniu prawa do urlopu znaczenie ma nie tylko cel szkolenia, lecz także status zawodowy lekarza.
Urlop szkoleniowy na doskonalenie zawodowe – 6 płatnych dni rocznie
Podstawą prawną urlopu na doskonalenie zawodowe jest art. 18 ust. 5 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z tym przepisem lekarz zatrudniony na podstawie stosunku pracy, który w danym roku kalendarzowym nie realizuje szkolenia specjalizacyjnego, może na swój wniosek skorzystać z maksymalnie 6 dni roboczych płatnego urlopu szkoleniowego.
Prawo to przysługuje również lekarzom dentystom. Nie jest natomiast uzależnione od posiadania tytułu specjalisty. Istotne są warunki określone w ustawie, przede wszystkim zatrudnienie w ramach stosunku pracy oraz brak realizacji szkolenia specjalizacyjnego w danym roku. Z uprawnienia mogą korzystać zarówno lekarze posiadający specjalizację, jak i lekarze bez tytułu specjalisty, o ile spełniają ustawowe przesłanki.
Urlop szkoleniowy nie jest częścią urlopu wypoczynkowego. Stanowi odrębne uprawnienie pracownicze, przeznaczone na realizację obowiązku doskonalenia zawodowego.
Czy lekarz na kontrakcie ma prawo do 6 dni urlopu szkoleniowego?
Art. 18 ust. 5 odnosi się do lekarzy zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Nie przyznaje analogicznego ustawowego uprawnienia osobom wykonującym zawód wyłącznie na podstawie umowy cywilnoprawnej lub kontraktu B2B.
Lekarz pracujący na kontrakcie może uzgodnić z podmiotem leczniczym zasady nieobecności związanej ze szkoleniami, ale wynikają one wówczas z postanowień umowy, a nie bezpośrednio z omawianego przepisu.
Na co można wykorzystać urlop szkoleniowy lekarza?
Celem urlopu jest umożliwienie lekarzowi realizacji obowiązku doskonalenia zawodowego, czyli aktualizowania wiedzy medycznej, rozwijania umiejętności oraz utrzymywania kwalifikacji niezbędnych do wykonywania zawodu. Doskonalenie zawodowe może obejmować m.in.:
- uczestnictwo w kursach medycznych i szkoleniach specjalistycznych,
- udział w kongresach, konferencjach, sympozjach i zjazdach naukowych,
- praktyki kliniczne w krajowych lub zagranicznych ośrodkach specjalistycznych,
- inne formy kształcenia przewidziane w przepisach dotyczących doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów.
Nie każda aktywność edukacyjna wymaga jednak zwolnienia z pracy. Urlop szkoleniowy służy realizacji doskonalenia zawodowego w czasie, który zgodnie z harmonogramem byłby przeznaczony na wykonywanie obowiązków pracowniczych.
Przy ustalaniu wymiaru urlopu należy uwzględnić dni pracy konkretnego lekarza, a nie automatycznie wszystkie dni kalendarzowe trwania wydarzenia.
Jak otrzymać urlop szkoleniowy i czy pracodawca może odmówić?
Urlop szkoleniowy na podstawie art. 18 ust. 5 jest udzielany na wniosek lekarza. Przepis nie przewiduje jednolitego, obowiązującego w całym kraju formularza ani konkretnego terminu, w którym należy złożyć dokument. Ustawa wskazuje natomiast, że termin urlopu szkoleniowego musi zostać każdorazowo uzgodniony z kierownikiem jednostki organizacyjnej.
Lekarz powinien zatem odpowiednio wcześniej poinformować pracodawcę o planowanym szkoleniu, jego terminie i liczbie dni, które zamierza wykorzystać. Prawo do urlopu wynika z ustawy, ale nie daje pracownikowi możliwości jednostronnego ustalenia terminu nieobecności.
Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu szkoleniowego?
Art. 18 ust. 5 nie przewiduje wprost możliwości odmowy udzielenia urlopu lekarzowi spełniającemu ustawowe warunki. Jednocześnie wymaga każdorazowego uzgodnienia terminu z kierownikiem jednostki organizacyjnej. Oznacza to, że pracodawca może nie zaakceptować zaproponowanej daty i uzgadniać z lekarzem inny termin, uwzględniając organizację pracy placówki.
Jakie dokumenty trzeba przedstawić po szkoleniu?
Lekarz i lekarz dentysta mają obowiązek przedstawić kierownikowi jednostki organizacyjnej dokument potwierdzający udział w doskonaleniu zawodowym. W zależności od rodzaju wydarzenia może to być zaświadczenie, certyfikat, dyplom lub inny dokument wystawiony przez organizatora.
Czy urlop szkoleniowy lekarza jest płatny?
Tak. Za czas urlopu szkoleniowego udzielonego na podstawie art. 18 ust. 5 lekarz zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jego wysokość ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.
Koszt wynagrodzenia za czas tego urlopu ponosi pracodawca. Przepisy ustanawiające sześciodniowy urlop na doskonalenie zawodowe nie przewidują odrębnego mechanizmu refundowania pracodawcom tego wydatku.
Trzeba również odróżnić wynagrodzenie za czas nieobecności od kosztów samego szkolenia. Prawo do płatnego urlopu nie oznacza automatycznie, że pracodawca musi sfinansować opłatę konferencyjną, podróż czy zakwaterowanie.
Czy niewykorzystany urlop szkoleniowy przechodzi na kolejny rok?
Urlop na doskonalenie zawodowe przysługuje w wymiarze do 6 dni roboczych w danym roku kalendarzowym. Niewykorzystane dni nie przechodzą automatycznie na kolejny rok. Nie można ich również sumować z limitem przysługującym w następnym roku kalendarzowym. W przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego przepisy nie przewidują także ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop szkoleniowy.
Dlatego lekarz planujący udział w konferencjach lub kursach powinien uwzględnić roczny charakter tego uprawnienia przy ustalaniu harmonogramu doskonalenia zawodowego.
Urlop szkoleniowy lekarza w trakcie specjalizacji
Lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne korzystają z innych rozwiązań niż osoby uprawnione do urlopu na doskonalenie zawodowe na podstawie art. 18 ust. 5. Zasady ich kształcenia określają przede wszystkim przepisy rozdziału dotyczącego specjalizacji w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz programy specjalizacyjne.
Specjalizacja może być realizowana w trybie rezydenckim lub pozarezydenckim. W tym drugim przypadku ustawa przewiduje kilka form organizacji szkolenia, także z wykorzystaniem płatnego urlopu szkoleniowego.
Zgodnie z art. 16h ust. 2 lekarz może odbywać specjalizację m.in. w ramach płatnego urlopu szkoleniowego udzielanego pracownikowi na czas trwania szkolenia oraz na podstawie umowy zawartej z jednostką posiadającą akredytację.
Innym rozwiązaniem jest zatrudnienie w podmiocie innym niż jednostka prowadząca specjalizację, z wykorzystaniem płatnych urlopów szkoleniowych na realizację określonych części programu, np. staży kierunkowych.
W tych przypadkach urlop nie jest ograniczony do sześciu dni rocznie. Jego zakres wynika z przyjętej formy szkolenia, obowiązujących przepisów i organizacji realizacji programu specjalizacji.
Sześć dni na samokształcenie podczas specjalizacji
Odrębnym uprawnieniem lekarzy specjalizujących się są dni przeznaczone na samokształcenie. Ministerstwo Zdrowia w komunikacie dotyczącym aktualizacji programów specjalizacyjnych wskazało, że od 1 stycznia 2019 r. do programów wprowadzono 6 dni rocznie na samokształcenie. Mogą one służyć uczestnictwu w konferencjach, kursach naukowych, kursach doskonalących i innych szkoleniach bezpośrednio związanych z realizowaną dziedziną specjalizacji.
Dni te należy odróżnić zarówno od urlopu na doskonalenie zawodowe z art. 18 ust. 5, jak i od urlopu na przygotowanie do PES. Podstawą ich wykorzystania jest program szkolenia specjalizacyjnego.
Urlop szkoleniowy na przygotowanie i przystąpienie do PES
Lekarzom przygotowującym się do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego przysługuje 6 dni płatnego urlopu szkoleniowego. Uprawnienie wynika z art. 16s ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Urlop jest przeznaczony na przygotowanie się do egzaminu oraz przystąpienie do PES. Za czas jego wykorzystania lekarz zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Z uprawnienia mogą korzystać także lekarze przystępujący do egzaminu na ostatnim roku specjalizacji, jeszcze przed zakończeniem wszystkich elementów programu.
Ministerstwo Zdrowia wyjaśniło tę kwestię w komunikacie z 29 września 2020 r. Resort zaznaczył również, że jeżeli wykorzystanie urlopu uniemożliwi zakończenie wszystkich obowiązkowych elementów specjalizacji przed upływem okresu szkolenia, może powstać konieczność jego przedłużenia.
Urlop szkoleniowy a obowiązek zdobywania punktów edukacyjnych
Prawo do doskonalenia zawodowego jest jednocześnie obowiązkiem lekarzy i lekarzy dentystów. Jego podstawę stanowi art. 18 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, natomiast szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 lutego 2022 r. w sprawie sposobu dopełnienia obowiązku doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów.
Zasadniczo lekarz powinien uzyskać 200 punktów edukacyjnych w okresie rozliczeniowym obejmującym 48 miesięcy. Punkty edukacyjne przyznawane są za różne formy doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów. Przykładowo:
- Kurs medyczny stacjonarny lub online – 1 punkt za godzinę programu merytorycznego.
- Kongres, konferencja lub sympozjum naukowe – 1 punkt za godzinę programu merytorycznego.
- Praktyka kliniczna w ośrodku specjalistycznym – 5 punktów za dzień.
- Posiedzenie towarzystwa naukowego – 3 punkty za posiedzenie.
- Szkolenie wewnętrzne – 1 punkt za godzinę, maksymalnie 6 punktów za szkolenie.
- Wygłoszenie wykładu lub przedstawienie doniesienia naukowego – 15 punktów.
- Publikacja artykułu w innym recenzowanym fachowym czasopiśmie medycznym – 20 punktów.
- Uzyskanie stopnia doktora, doktora habilitowanego lub tytułu profesora w zakresie nauk medycznych – 200 punktów.
Rozporządzenie przewiduje także punkty za publikacje książkowe, działalność dydaktyczną, kierowanie specjalizacją, opiekę nad stażystami oraz inne aktywności określone w jego załączniku.
Ważne jest rozróżnienie dwóch kwestii: zdobywanie punktów edukacyjnych nie jest równoznaczne z automatycznym uzyskaniem prawa do urlopu szkoleniowego. Punkty dokumentują realizację obowiązku doskonalenia zawodowego, natomiast warunki udzielenia płatnego urlopu wynikają z odrębnych regulacji.
Urlop szkoleniowy lekarza – najczęstsze pytania
Czy urlop szkoleniowy pomniejsza urlop wypoczynkowy?
Nie. Urlop szkoleniowy przyznawany na podstawie art. 18 ust. 5 jest odrębnym uprawnieniem i nie pomniejsza wymiaru urlopu wypoczynkowego przysługującego lekarzowi na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
Czy można wykorzystać mniej niż 6 dni urlopu szkoleniowego?
Tak. Ustawa przewiduje wymiar do 6 dni roboczych rocznie, dlatego lekarz może wnioskować o mniejszą liczbę dni, stosownie do potrzeb związanych z doskonaleniem zawodowym. Termin każdorazowo wymaga uzgodnienia z kierownikiem jednostki organizacyjnej.
Czy lekarz rezydent może skorzystać z urlopu na podstawie art. 18 ust. 5?
Lekarz realizujący w danym roku kalendarzowym szkolenie specjalizacyjne nie spełnia warunku określonego w art. 18 ust. 5. Może natomiast korzystać z uprawnień związanych ze specjalizacją, m.in. dni na samokształcenie oraz urlopu na przygotowanie i przystąpienie do PES.
Czy pracodawca musi zapłacić za konferencję lub kurs?
Samo przyznanie płatnego urlopu szkoleniowego nie nakłada na pracodawcę obowiązku pokrycia wszystkich kosztów wydarzenia. Finansowanie opłat za uczestnictwo, przejazdów czy noclegów jest odrębną kwestią, zależną od odpowiednich przepisów, uzgodnień i zasad obowiązujących u pracodawcy.
Czy lekarz musi udokumentować udział w szkoleniu?
Tak. Art. 18 ust. 5 zobowiązuje lekarza i lekarza dentystę do przedstawienia kierownikowi jednostki organizacyjnej dokumentu poświadczającego udział w doskonaleniu zawodowym. Może nim być np. zaświadczenie lub certyfikat wystawiony przez organizatora szkolenia.
Główne wnioski
- Do 6 płatnych dni urlopu szkoleniowego rocznie przysługuje na podstawie art. 18 ust. 5 lekarzom i lekarzom dentystom zatrudnionym w ramach stosunku pracy, którzy w danym roku nie realizują szkolenia specjalizacyjnego.
- Lekarze odbywający specjalizację mają odrębne uprawnienia, obejmujące m.in. 6 dni płatnego urlopu na przygotowanie i przystąpienie do PES oraz dni na samokształcenie przewidziane w programie specjalizacji.
- Termin urlopu na doskonalenie zawodowe wymaga uzgodnienia z kierownikiem jednostki organizacyjnej, a lekarz musi przedstawić dokument potwierdzający udział w szkoleniu.
- Niewykorzystane dni urlopu z art. 18 ust. 5 nie przechodzą na kolejny rok i nie przysługuje za nie ekwiwalent pieniężny. Urlop ten jest płatny według zasad stosowanych przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.
Źródło:
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 lutego 2022 r. w sprawie sposobu dopełnienia obowiązku doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów
- https://share.swps.edu.pl/server/api/core/bitstreams/d9045619-70e8-45e3-9bc0-aeda11a693e3/content
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/komunikat-w-sprawie-aktualizacji-programow-specjalizacyjnych-we-wszystkich-dziedzinach-medycyny-lekarzy-i-lekarzy-dentystow
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/komunikat-w-sprawie-urlopu-szkoleniowego-na-przygotowanie-sie-i-przystapienie-do-pes
