Europa stoi dziś przed jednym z najbardziej niedocenianych kryzysów zdrowia publicznego. Najnowsze dane Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Regionalnego Biura WHO dla Europy pokazują, że w 2024 roku aż 54% diagnoz HIV postawiono zbyt późno, by umożliwić skuteczne, wczesne leczenie antyretrowirusowe. Opóźnienia w diagnostyce nie tylko pogarszają rokowania pacjentów, ale również zwiększają ryzyko dalszej transmisji wirusa. Choć liczba zgłaszanych przypadków spadła nieznacznie w stosunku do roku poprzedniego, skala późnych diagnoz oraz wzrost liczby niezdiagnozowanych infekcji stanowią istotne zagrożenie dla realizacji globalnego celu eliminacji AIDS do 2030 roku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego ponad 50% diagnoz HIV w Europie jest stawianych zbyt późno i jakie są konsekwencje zdrowotne oraz epidemiologiczne tego zjawiska.
- Jakie grupy są najbardziej narażone na późne rozpoznanie HIV — w tym osoby zakażone heteroseksualnie, osoby migrujące i osoby przyjmujące narkotyki dożylnie.
- Jakie działania rekomendują ECDC i WHO/Europa, aby przyspieszyć testowanie i zmniejszyć liczbę niewykrytych zakażeń.
- Jakie trendy epidemiologiczne odnotowano w 2024 roku i co one oznaczają dla realizacji celu eliminacji AIDS do 2030 r.
Rosnąca luka diagnostyczna i opóźnione rozpoznania
W 2024 roku na obszarze Europejskiego Regionu WHO odnotowano 105 922 nowe diagnozy HIV. Choć jest to nieco mniej niż rok wcześniej, ECDC alarmuje, że liczba wykonywanych testów wciąż jest niewystarczająca.
W UE i EOG zgłoszono 24 164 diagnozy HIV (5,3 na 100 000 mieszkańców), z czego aż 48% rozpoznań było późnych. Najczęstszą drogą transmisji pozostaje seks między mężczyznami (48%), jednak niemal równie często – bo w około 46% przypadków – zakażenie przenoszone było drogą heteroseksualną. Dyrektor ECDC, dr Pamela Rendi-Wagner, podkreśla kluczowy problem:
W UE/EOG prawie połowa wszystkich diagnoz jest stawiana późno. Musimy pilnie udoskonalić nasze strategie testowania, wdrożyć testy w społecznościach i samodiagnostykę oraz zapewnić szybkie połączenie z opieką zdrowotną. Możemy położyć kres AIDS tylko wtedy, gdy ludzie będą znali swój status.
Migranci i grupy szczególnego ryzyka
Z danych wynika, że prawie co trzecia diagnoza HIV w 2024 roku dotyczyła osoby urodzonej poza krajem, w którym stwierdzono zakażenie. W UE/EOG ponad połowa nowych diagnoz dotyczy migrantów, co wskazuje na konieczność opracowania usług profilaktycznych dostosowanych kulturowo i językowo. W 2024 roku najwyższy odsetek późnych diagnoz obserwowano wśród:
- osób zakażonych drogą heteroseksualną (zwłaszcza mężczyzn),
- osób przyjmujących narkotyki dożylnie,
- osób z ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej.
WHO zwraca uwagę, że w tych grupach bariery strukturalne – w tym stygmatyzacja, dyskryminacja i ograniczona dostępność testów – mają kluczowy wpływ na zbyt późne wykrywanie infekcji.
Alarm WHO: rośnie liczba niezdiagnozowanych przypadków
Dyrektor Regionalny WHO na Europę, dr Hans Henri P. Kluge, zwraca uwagę na złożony obraz sytuacji:
Nasze dane przedstawiają zróżnicowany obraz. Od 2020 roku liczba testów na HIV w regionie europejskim wzrosła, co przełożyło się na większą liczbu zgłaszanych testów i odpowiadający temu wzrost liczby diagnoz HIV w 11 krajach w 2024 roku. Tylko w 2024 roku u 105 922 osób zdiagnozowano HIV, a od lat 80. XX wieku odnotowano łącznie 2,68 miliona takich przypadków. Jednak liczba osób żyjących z niezdiagnozowanym HIV rośnie, co stanowi cichy kryzys napędzający transmisję wirusa. Nie robimy wystarczająco dużo, aby usunąć śmiertelne bariery stygmatyzacji i dyskryminacji, które uniemożliwiają ludziom poszukiwanie prostego testu. Wczesna diagnoza to nie przywilej, lecz brama do długiego, zdrowego życia i klucz do powstrzymania rozwoju wirusa HIV.
Opóźnienia w diagnostyce prowadzą do:
- późniejszego rozpoczęcia terapii antyretrowirusowej,
- większego ryzyka progresji do AIDS,
- zwiększenia śmiertelności,
- wyższego ryzyka nieświadomej transmisji wirusa.
Rekomendacje WHO i ECDC: intensyfikacja testów, normalizacja diagnostyki, eliminacja barier
Aby osiągnąć cel eliminacji AIDS do 2030 roku, WHO i ECDC rekomendują:
- normalizację testowania, w tym integrację testów HIV w rutynowej opiece medycznej;
- szerszy dostęp do samodzielnego testowania, w tym testów domowych;
- zwiększenie liczby punktów testowania opartych na społeczności, zwłaszcza dla grup wysokiego ryzyka;
- skrócenie czasu między diagnozą a rozpoczęciem terapii;
- działania redukujące stygmatyzację i poprawiające edukację zdrowotną.
Eksperci zaznaczają, że bez zmniejszenia luki diagnostycznej Europa nie zrealizuje celów IA2030.
Główne wnioski
- W 2024 roku w Regionie Europejskim WHO zdiagnozowano 105 922 przypadki HIV, z czego aż 54% wykryto zbyt późno, co drastycznie obniża skuteczność terapii i zwiększa ryzyko dalszej transmisji.
- W UE/EOG późne diagnozy stanowiły 48% przypadków, a niemal połowa nowych zakażeń pochodziła od osób migrujących, co podkreśla potrzebę działań dostosowanych kulturowo.
- Zbyt późna diagnoza zwiększa ryzyko rozwoju AIDS, zgonu i dalszego zakażania partnerów – dlatego ECDC apeluje: „Musimy pilnie udoskonalić nasze strategie testowania”.
- WHO ostrzega, że rosnąca liczba niewykrytych zakażeń tworzy „cichy kryzys”, który może uniemożliwić osiągnięcie celu eliminacji AIDS do 2030 r., jeśli region nie zwiększy skali testowania, samodiagnostyki i wczesnego dostępu do opieki.
Źródło:
- https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/hivaids-surveillance-europe-2025-2024-data
- European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC)
