Od 1 stycznia 2027 roku szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) staną się obowiązkowe dla dzieci w wieku od 9 do 15 lat – wynika z projektu nowelizacji rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia. To przełomowa zmiana w krajowej polityce zdrowotnej, której celem jest istotne zwiększenie skuteczności profilaktyki nowotworowej w Polsce.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Kiedy i dla kogo szczepienie przeciw HPV stanie się obowiązkowe – poznasz dokładny wiek, terminy i grupy docelowe.
- Dlaczego HPV jest realnym zagrożeniem onkologicznym – dowiesz się, które nowotwory są z nim powiązane i jak często występują.
- Jakie zmiany zajdą w kalendarzu szczepień od 2026 i 2027 roku – poznasz nowe obowiązkowe szczepienia i modyfikacje dotychczasowych.
- Jakie korzyści zdrowotne i społeczne wynikają z wprowadzenia obowiązku szczepień – zrozumiesz, dlaczego to działanie jest inwestycją w zdrowie publiczne.
Dlaczego szczepienia przeciw HPV będą obowiązkowe?
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to jedna z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Szacuje się, że w ciągu życia nawet 80 proc. aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn było lub będzie zakażonych tym wirusem. Choć większość zakażeń ma przebieg bezobjawowy i samoistnie ustępuje, niektóre mogą prowadzić do rozwoju poważnych nowotworów.
HPV jest główną przyczyną raka szyjki macicy i może prowadzić także do rozwoju nowotworów odbytu, pochwy, sromu, prącia, a także okolic ustno-gardłowych, głowy i szyi. Na świecie każdego roku odnotowuje się około 690 tys. nowych przypadków nowotworów wywołanych HPV, z czego ponad 3 tys. w Polsce. Resort zdrowia jednoznacznie wskazuje, że:
Zapobieganie nowotworom jest skuteczniejsze i mniej kosztowne niż ich leczenie – a szczepienia są jednym z najlepszych narzędzi w tej walce” – czytamy w uzasadnieniu projektu.
Kogo obejmie nowy obowiązek?
Zgodnie z propozycją Ministerstwa Zdrowia, od 2027 roku szczepienie przeciw HPV będzie obowiązkowe dla dzieci od ukończenia 9. roku życia do ukończenia 15. roku życia. W pierwszej kolejności nowym przepisom podlegać będą dzieci urodzone w 2018 roku.
Szczepienia będą realizowane zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień ochronnych i nadzorowane przez służby sanitarne, co pozwoli na dokładniejsze monitorowanie wskaźników zaszczepienia w populacji i skuteczność działań profilaktycznych.
Obecny stan prawny: szczepienia bezpłatne, ale dobrowolne
Od 2023 roku szczepienia przeciw HPV są w Polsce bezpłatne. Objęte nimi są dzieci i młodzież w wieku od 9 do 14 lat. Program jest realizowany zarówno w przychodniach POZ, jak i w wybranych szkołach. Jednak mimo braku kosztów, program nadal pozostaje dobrowolny, co – zdaniem ekspertów – ogranicza jego realny wpływ na profilaktykę nowotworową.
Wprowadzenie obowiązku ma na celu zwiększenie odsetka zaszczepionych dzieci przed inicjacją seksualną. To właśnie w tej grupie wiekowej skuteczność szczepienia jest najwyższa. Ministerstwo Zdrowia zaznacza:
Skuteczność szczepionki jest najwyższa w najmłodszych grupach wiekowych, dlatego szczepienie powinno być przeprowadzone przed inicjacją seksualną, czyli przed potencjalnym kontaktem z wirusem.
HPV a nowotwory – skala zagrożenia
HPV to wirus, który – mimo że często nie wywołuje objawów – ma ogromny potencjał onkogenny. Jak wynika z danych zawartych w uzasadnieniu projektu, rocznie na świecie dochodzi do około 300 mln nowych zakażeń HPV, z czego tylko część prowadzi do powikłań nowotworowych.
Wszystkie przypadki raka szyjki macicy są poprzedzone przewlekłą infekcją HPV, co czyni ten typ nowotworu niemal w pełni możliwym do zapobieżenia dzięki skutecznej immunizacji. To samo dotyczy innych chorób nowotworowych związanych z tym wirusem – ich zapadalność można znacząco ograniczyć, zwiększając zasięg szczepień.
Co jeszcze zmieni się w kalendarzu szczepień?
Projekt nowelizacji rozporządzenia nie ogranicza się tylko do HPV. Zakłada on również wprowadzenie nowych obowiązkowych szczepień przeciwko inwazyjnym zakażeniom wywoływanym przez Neisseria meningitidis (meningokoki). Szczepienie to będzie obowiązkowe od 1 stycznia 2027 roku dla:
- dzieci i młodzieży do 19. roku życia z grup ryzyka, które dotąd nie były szczepione przeciwko meningokokom typu B oraz ACWY,
- dzieci urodzonych przez matki zakażone wirusem HIV.
Z kolei zmiany dotyczące szczepień przeciw krztuścowi wejdą w życie już od 2026 roku:
- II dawka przypominająca zostanie przesunięta z 14. na 12. rok życia,
- III dawka przypominająca (od 17. roku życia) zastąpi dotychczasowe szczepienie przeciwko tężcowi i błonicy.
Terminy wejścia w życie przepisów
Projektowane zmiany zakładają, że nowe rozporządzenie zacznie obowiązywać 1 stycznia 2026 roku. Jednak przepisy dotyczące szczepień przeciw HPV oraz meningokokom wejdą w życie dopiero od 1 stycznia 2027 roku.
W ten sposób resort daje czas na odpowiednie przygotowanie placówek medycznych i systemu edukacji do wdrożenia obowiązkowych programów szczepień w nowym zakresie.
Inwestycja w zdrowie publiczne
Ministerstwo Zdrowia jednoznacznie podkreśla, że rozszerzenie listy obowiązkowych szczepień to strategiczna inwestycja w zdrowie publiczne. Szczepienia ochronne są nie tylko skuteczne, ale też ekonomicznie uzasadnione – zapobieganie kosztownym terapiom onkologicznym przynosi oszczędności w dłuższej perspektywie.
Eksperci są zgodni: im wcześniej zaszczepimy dzieci, tym większe szanse na to, że uchronimy je przed poważnymi konsekwencjami zakażenia HPV.
Program bezpłatnych szczepień przeciw HPV w Polsce – co warto wiedzieć?
Obowiązkowe szczepienia przeciw HPV, które wejdą w życie od 2027 roku, są rozwinięciem już funkcjonującego programu bezpłatnych szczepień ochronnych, realizowanego w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030. Program ten ma na celu ograniczenie liczby zachorowań na nowotwory wywoływane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), w szczególności raka szyjki macicy.
Obecnie szczepienia w ramach programu przysługują dzieciom i młodzieży od ukończenia 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. Szczepienie odbywa się w dwóch dawkach, w odstępie od 6 do 12 miesięcy. Zalecenia kliniczne (m.in. WHO 2022, CDC 2021, AIH 2023) wskazują, że skuteczność szczepionki przeciw HPV jest najwyższa właśnie w tej grupie wiekowej – i maleje z każdym rokiem opóźnienia.
W Polsce dostępne są dwie bezpłatne szczepionki:
- Cervarix (2-walentna) – chroni przede wszystkim przed typami HPV 16 i 18, odpowiedzialnymi za większość przypadków raka szyjki macicy;
- Gardasil 9 (9-walentna) – zabezpiecza przed szerszym spektrum typów wirusa, w tym tymi związanymi z innymi nowotworami narządów płciowych i jamy ustnej.
Rejestracji na szczepienie można dokonać:
- bezpośrednio w każdej przychodni POZ,
- przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP),
- za pośrednictwem aplikacji mojeIKP.
Od 1 września 2024 r. podstawową formą zapisu na szczepienie jest bezpośredni kontakt z placówką POZ. Inne formy, takie jak infolinia czy system e-rejestracji, mogą być wykorzystywane fakultatywnie – dlatego nie każda przychodnia umożliwia zapis online.
Ministerstwo Zdrowia zapowiada dalsze prace nad uproszczeniem zasad realizacji szczepień i zwiększeniem dostępności punktów szczepień, co ma poprawić wskaźniki zaszczepienia populacji i zwiększyć efektywność całego programu.
Główne wnioski
- Od 1 stycznia 2027 roku szczepienie przeciw HPV będzie obowiązkowe dla dzieci w wieku od 9 do 15 lat – w pierwszej kolejności obejmie rocznik 2018.
- HPV odpowiada za niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy oraz inne nowotwory narządów płciowych i głowy, a rocznie powoduje ponad 690 tys. zachorowań na świecie.
- Obowiązkowe staną się również szczepienia przeciw meningokokom dla osób do 19. roku życia z grup ryzyka oraz dzieci urodzonych przez matki zakażone HIV.
- Od 2026 roku zmieni się harmonogram szczepień przeciw krztuścowi – dawki przypominające zostaną przesunięte do 12. i 17. roku życia, zastępując dotychczasowe szczepienia przeciw tężcowi i błonicy.
Źródło:
- opracowanie własne, Rządowe Centrum Legislacji, PAP, Ministerstwo Zdrowia
