Naczelna Izba Lekarska skierowała na początku kwietnia 2026 r. dwa wnioski do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczące działań Narodowego Funduszu Zdrowia. Sprawa dotyczy zasad rozliczania świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS), które – zdaniem samorządu lekarskiego – mogą ograniczać konkurencję i pogarszać dostęp pacjentów do świadczeń. Kluczowe zastrzeżenia dotyczą wprowadzonych współczynników obniżających wyceny świadczeń.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie działania NFZ zostały zakwestionowane przez NIL.
- Jak działają współczynniki 0,75, 0,5 i 0,6 w AOS.
- Jakie mogą być skutki dla placówek i dostępności badań.
- Dlaczego sprawą ma zająć się UOKiK.
Dwa wnioski do UOKiK – co kwestionuje samorząd lekarski?
Jak wynika z dokumentów skierowanych do prezesa UOKiK Tomasza Chróstnego, NIL domaga się wszczęcia postępowań antymonopolowych wobec NFZ w związku z wprowadzonymi mechanizmami rozliczeń świadczeń AOS.
Pierwszy wniosek dotyczy współczynnika 0,75, wprowadzonego wcześniej dla części świadczeń specjalistycznych. Mechanizm ten uzależnia poziom finansowania od struktury udzielanych świadczeń – w szczególności udziału świadczeń pierwszorazowych i zabiegowych.
Drugi wniosek odnosi się do kolejnych zmian, wprowadzonych zarządzeniem Prezesa NFZ nr 34/2026/DSOZ z 31 marca 2026 r., które przewidują jeszcze niższe współczynniki dla świadczeń realizowanych ponad limit.
Współczynniki 0,5 i 0,6 – uderzenie w diagnostykę
W przypadku przekroczenia wartości kontraktu świadczenia są rozliczane według obniżonych stawek:
- 0,5 dla badań tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego
- 0,6 dla badań endoskopowych, takich jak gastroskopia i kolonoskopia
Oznacza to spadek wynagrodzenia odpowiednio o 50% i 40% względem standardowej wyceny. Samorząd lekarski wskazuje, że takie rozwiązania mogą prowadzić do ograniczania wykonywania badań ponad limit, a w konsekwencji – do pogorszenia dostępności diagnostyki dla pacjentów oraz sytuacji finansowej placówek.
Zarzut nadużycia pozycji dominującej przez NFZ
W obu wnioskach NIL podnosi, że działania NFZ mogą stanowić przejaw nadużywania pozycji dominującej na rynku organizowania świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
W dokumentach wskazano, że narzucanie cen poniżej wyceny świadczeń może ograniczać konkurencję i naruszać przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.
Argumentacja opiera się na założeniu, że NFZ – jako jedyny publiczny płatnik – podlega przepisom prawa konkurencji, a stosowane mechanizmy rozliczeń mogą wpływać na warunki funkcjonowania świadczeniodawców.
Skutki dla placówek AOS i pacjentów
Z informacji przekazywanych przez podmioty lecznicze wynika, że zmiany w rozliczeniach mogą przełożyć się na realne ograniczenia w dostępności świadczeń.
Jak wskazano w dokumentach, w części placówek czas oczekiwania na badania może wydłużyć się nawet o kilkadziesiąt, a w skrajnych przypadkach o kilkaset dni.
Placówki sygnalizują również, że przy pełnym wykorzystaniu kontraktu mogą ograniczać przyjęcia pacjentów lub rezygnować z wykonywania części badań, jeśli ich realizacja wiąże się ze stratą finansową.
Spór o model organizacji AOS
NIL zwraca uwagę, że decyzje dotyczące przyjęcia pacjenta i przebiegu leczenia powinny wynikać z kryteriów medycznych, a nie z mechanizmów finansowych. Zastrzeżenia dotyczą także wpływu współczynników na strukturę świadczeń – w tym ograniczania wizyt kontrolnych czy procedur wymagających dłuższego procesu diagnostycznego.
Co dalej ze sprawą?
Naczelna Izba Lekarska oczekuje, że UOKiK podejmie działania w celu zbadania zasad finansowania świadczeń AOS oraz oceny ich zgodności z przepisami o ochronie konkurencji.
Samorząd zapowiada monitorowanie sprawy i informowanie o dalszym przebiegu postępowań.
Główne wnioski
- NIL złożyła dwa wnioski antymonopolowe do UOKiK przeciwko NFZ w dniach 1–2 kwietnia 2026 r.
- Kwestionowane są współczynniki 0,75, 0,5 i 0,6, które obniżają wyceny świadczeń AOS nawet o 50%.
- Zmiany mogą prowadzić do ograniczenia badań ponad limit i wydłużenia kolejek nawet o kilkadziesiąt lub kilkaset dni.
- Spór dotyczy możliwego nadużycia pozycji dominującej przez NFZ i wpływu na konkurencję na rynku świadczeń.
Źródło:
- https://nil.org.pl/aktualnosci/9230-komunikat-naczelnej-izby-lekarskiej-w-sprawie-dzialan-wobec-narodowego-funduszu-zdrowia
