Wzrost masy ciała w dorosłości od lat uznawany jest za istotny czynnik ryzyka wielu chorób przewlekłych. Najnowsze badanie naukowców z Uniwersytetu w Lund wnosi jednak istotne doprecyzowanie: to moment przyrostu masy ciała – szczególnie w młodym wieku dorosłym – może mieć kluczowe znaczenie dla zdrowia w późniejszych dekadach życia. Analiza danych ponad 600 000 osób wskazuje, że konsekwencje wczesnej otyłości mogą utrzymywać się przez całe życie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego przyrost masy ciała w młodym wieku dorosłym ma największy wpływ na zdrowie w kolejnych dekadach
- Jakie ryzyko przedwczesnej śmierci wiąże się z wczesną otyłością i jak interpretować te dane
- W jaki sposób długość ekspozycji organizmu na nadwagę i otyłość wpływa na rozwój chorób przewlekłych
- Jakie implikacje dla profilaktyki i polityki zdrowotnej wynikają z badania obejmującego ponad 600 tys. osób
Skala badania i jego znaczenie metodologiczne
Badanie opublikowane w czasopiśmie eClinicalMedicine objęło ponad 600 000 osób, których masa ciała była mierzona wielokrotnie na przestrzeni życia – od 17. do 60. roku życia. Warunkiem włączenia do analizy było posiadanie co najmniej trzech pomiarów masy ciała, wykonanych m.in. podczas:
- poboru do wojska,
- wizyt medycznych (np. w czasie ciąży),
- udziału w badaniach populacyjnych.
W trakcie obserwacji odnotowano łącznie:
- 86 673 zgony wśród mężczyzn,
- 29 076 zgonów wśród kobiet.
Kluczową przewagą badania była wysoka jakość danych – większość pomiarów wykonano obiektywnie przez personel medyczny, co ogranicza ryzyko błędów charakterystycznych dla badań opartych na deklaracjach pacjentów.
Wczesny przyrost masy ciała a ryzyko przedwczesnej śmierci
Najważniejszy wniosek badania dotyczy momentu, w którym dochodzi do przyrostu masy ciała. Jak wskazuje Tanja Stocks:
Najbardziej spójnym odkryciem jest to, że przyrost masy ciała w młodszym wieku wiąże się z wyższym ryzykiem przedwczesnej śmierci w późniejszym życiu, w porównaniu z osobami, które przybierają na wadze mniej.
Osoby, u których otyłość rozwinęła się między 17., a 29. rokiem życia, miały około 70% wyższe ryzyko przedwczesnej śmierci w porównaniu z osobami, u których otyłość nie wystąpiła przed 60. rokiem życia. Średni przyrost masy ciała w badanej populacji wynosił około 0,4 kg rocznie, jednak osoby przybierające na wadze szybciej były istotnie bardziej narażone na zgon z powodu chorób związanych z otyłością.
Mechanizmy biologiczne: znaczenie czasu ekspozycji
Jednym z głównych wyjaśnień obserwowanych zależności jest długość ekspozycji organizmu na nadmierną masę ciała. Jak tłumaczy Huyen Le:
Jednym z możliwych wyjaśnień, dlaczego osoby z wczesną otyłością są bardziej narażone, jest dłuższy okres narażenia na biologiczne skutki nadwagi.
Długotrwała ekspozycja na otyłość wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym, zaburzeniami metabolicznymi oraz zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów.
Wyjątek: ryzyko nowotworów u kobiet
Interesującym odstępstwem od ogólnego wzorca były wyniki dotyczące ryzyka nowotworów u kobiet. W tym przypadku moment przyrostu masy ciała nie miał tak jednoznacznego znaczenia – ryzyko było podobne niezależnie od wieku, w którym doszło do przyrostu masy ciała. Jak zauważa Huyen Le:
Ryzyko było mniej więcej takie samo, niezależnie od momentu wystąpienia przyrostu masy ciała. Jeśli długotrwała ekspozycja na otyłość była podstawowym czynnikiem ryzyka, wcześniejszy przyrost masy ciała powinien implikować wyższe ryzyko. Fakt, że tak nie jest, sugeruje, że inne mechanizmy biologiczne mogą również odgrywać rolę w ryzyku zachorowania na raka i przeżywalności u kobiet.
Jednym z możliwych wyjaśnień są zmiany hormonalne związane z menopauzą, które mogą wpływać zarówno na masę ciała, jak i ryzyko nowotworów.
Interpretacja danych i znaczenie epidemiologiczne
Autorzy badania zwracają uwagę, że wartości procentowe ryzyka należy interpretować ostrożnie.
Nie powinniśmy jednak zbytnio przywiązywać wagi do dokładnych danych dotyczących ryzyka. Rzadko są one w pełni dokładne, ponieważ zależą na przykład od czynników uwzględnionych w badaniu oraz dokładności pomiaru zarówno czynników ryzyka, jak i skutków. Ważne jest jednak, aby rozpoznać wzorce, a to badanie wysyła ważny sygnał decydentom i politykom dotyczący znaczenia zapobiegania otyłości – podkreśla Tanja Stocks.
Kluczowy jest więc nie tyle dokładny poziom ryzyka, ile sam kierunek zależności i jego konsekwencje dla zdrowia publicznego.
Główne wnioski
- Badanie objęło ponad 600 000 osób, a w okresie obserwacji odnotowano ponad 115 000 zgonów, co pozwoliło na wiarygodną analizę zależności między masą ciała a zdrowiem.
- Osoby, u których otyłość wystąpiła między 17. a 29. rokiem życia, miały około 70% wyższe ryzyko przedwczesnej śmierci niż osoby bez otyłości do 60. roku życia.
- Średni przyrost masy ciała wynosił około 0,4 kg rocznie, jednak szybsze tempo wzrostu wiązało się z wyższym ryzykiem chorób związanych z otyłością.
- Wyniki wskazują, że wczesna profilaktyka otyłości może mieć kluczowe znaczenie dla zdrowia populacji i powinna być priorytetem polityki zdrowotnej.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(26)00117-3/fulltext
- Lund University
