Otyłość od dawna uznawana jest za jeden z głównych czynników ryzyka chorób układu krążenia, zaburzeń metabolicznych oraz przewlekłych stanów zapalnych. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że jej wpływ na organizm nie jest taki sam u kobiet i mężczyzn. Najnowsze wyniki zaprezentowane podczas Europejskiego Kongresu na temat Otyłości (ECO) w Stambule wskazują, że biologiczna płeć w istotny sposób modyfikuje profil ryzyka zdrowotnego u osób z otyłością.
Analiza przeprowadzona przez naukowców z Uniwersytetu Dokuz Eylul w Turcji pokazuje, że mężczyźni częściej wykazują cechy otyłości trzewnej oraz niekorzystne zmiany w funkcjonowaniu wątroby, natomiast kobiety są bardziej narażone na nasilone procesy zapalne i niekorzystny profil lipidowy. Wyniki te mogą mieć znaczenie dla przyszłego indywidualizowania terapii otyłości z uwzględnieniem płci pacjenta.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie różnice w profilach ryzyka sercowo-metabolicznego występują między kobietami i mężczyznami z otyłością
- Dlaczego otyłość trzewna u mężczyzn wiąże się z większym ryzykiem powikłań metabolicznych i chorób wątroby
- W jaki sposób stan zapalny i niekorzystny profil lipidowy częściej występują u kobiet z otyłością
- Dlaczego leczenie otyłości może w przyszłości wymagać strategii uwzględniających płeć pacjenta
Otyłość i zespół metaboliczny – globalna skala problemu
Otyłość stanowi obecnie jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego. Choroba ta wiąże się z licznymi zaburzeniami metabolicznymi i zwiększonym ryzykiem chorób przewlekłych. Szacuje się, że w 2023 roku około 1,54 miliarda dorosłych na świecie żyło z zespołem metabolicznym. Oznacza to, że dotyczył on około jednej trzeciej kobiet i jednej czwartej mężczyzn. Zespół metaboliczny obejmuje kilka kluczowych czynników ryzyka:
- otyłość brzuszną,
- podwyższone stężenie cholesterolu,
- nadciśnienie tętnicze,
- podwyższone stężenie glukozy na czczo.
Zestaw tych zaburzeń znacząco zwiększa ryzyko chorób układu krążenia oraz cukrzycy typu 2. Jednocześnie wiadomo, że biologiczna płeć wpływa na sposób magazynowania tkanki tłuszczowej, metabolizm wątrobowy oraz reakcje zapalne, jednak do tej pory brakowało szczegółowych analiz porównujących markery kardiometaboliczne i zapalne u kobiet i mężczyzn z otyłością.
Nowe badanie porównujące kobiety i mężczyzn z otyłością
Aby lepiej zrozumieć te różnice, badacze przeanalizowali dane 1134 dorosłych pacjentów z otyłością, którzy zgłaszali się do Kliniki Otyłości na Wydziale Medycyny Uniwersytetu Dokuz Eylul w latach 2024–2025. Analiza obejmowała:
- 886 kobiet o średnim wieku 45 lat
- 248 mężczyzn o średnim wieku 41 lat
U wszystkich uczestników wykonano szczegółową ocenę parametrów zdrowotnych, obejmującą:
- pomiary antropometryczne (masa ciała, wzrost, BMI, obwód talii),
- pomiary ciśnienia tętniczego,
- analizę profilu lipidowego,
- ocenę markerów zapalnych,
- ocenę funkcji wątroby i nerek.
Badacze analizowali m.in.:
- cholesterol całkowity,
- cholesterol LDL („zły cholesterol”),
- cholesterol HDL („dobry cholesterol”),
- trójglicerydy,
- stężenie glukozy na czczo,
- enzymy wątrobowe ALT i GGT,
- kreatyninę,
- białko C-reaktywne (CRP),
- OB,
- liczbę leukocytów i płytek krwi.
Celem było określenie czy istnieją wyraźne różnice płciowe w profilach metabolicznych i zapalnych osób z otyłością.
Mężczyźni częściej mają otyłość trzewną i problemy z wątrobą
Wyniki badania wykazały wyraźne różnice pomiędzy płciami. Mężczyźni z otyłością:
- mieli wyższy średni wskaźnik BMI (37,5 vs 36 kg/m² u kobiet)
- charakteryzowali się znacznie większym obwodem talii (120 cm vs 108 cm)
- wykazywali wyższe wartości ciśnienia skurczowego (128 vs 122 mmHg)
Szczególnie istotne okazały się różnice w zakresie metabolizmu wątrobowego. U mężczyzn stwierdzono istotnie wyższe poziomy:
- enzymów wątrobowych ALT i GGT
- trójglicerydów
- kreatyniny
Wzorce te sugerują zwiększone ryzyko:
- chorób wątroby
- zaburzeń metabolicznych
- powikłań sercowo-naczyniowych
Badacze zwracają uwagę, że otyłość trzewna, czyli nagromadzenie tkanki tłuszczowej wokół narządów wewnętrznych, jest szczególnie silnie powiązana z chorobami metabolicznymi.
Kobiety z otyłością wykazują silniejsze reakcje zapalne
Z kolei u kobiet obserwowano odmienny profil ryzyka. Kobiety z otyłością miały:
- wyższe stężenie cholesterolu całkowitego (215 vs 203 mg/dl)
- wyższy poziom cholesterolu LDL (130 vs 123 mg/dl)
Ponadto u kobiet odnotowano wyraźnie wyższe poziomy markerów zapalnych, w tym:
- białka C-reaktywnego (CRP)
- odczynu Biernackiego (OB)
- liczby płytek krwi
Takie parametry wskazują na większą aktywność procesów zapalnych, które mogą sprzyjać rozwojowi:
- chorób sercowo-naczyniowych
- cukrzycy typu 2
- powikłań metabolicznych
Hormony i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej mogą tłumaczyć różnice
Zdaniem autorów badania kluczową rolę w obserwowanych różnicach odgrywają czynniki biologiczne, w tym hormony płciowe oraz sposób rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Jak wyjaśniła główna autorka badania, dr Zeynep Pekel:
Nasze odkrycia ujawniają intrygujące różnice w sposobie, w jaki mężczyźni i kobiety reagują na otyłość.
Ekspertka podkreśliła również znaczenie badań uwzględniających płeć biologiczną:
Pokazują one, jak ważne są badania uwzględniające specyfikę płci. Różnice płciowe nie tylko odgrywają istotną rolę w patologii i przebiegu otyłości, ale nasze wyniki wskazują, że mogą one stanowić krok w kierunku znalezienia ukierunkowanych terapii uwzględniających płeć, które pomogą w leczeniu osób z otyłością.
Na obserwowane różnice mogą wpływać m.in.:
- działanie estrogenów
- różnice w odpowiedzi immunologicznej
- czynniki genetyczne związane z chromosomem X
Kobiety częściej gromadzą tłuszcz podskórny, natomiast mężczyźni mają tendencję do gromadzenia tłuszczu trzewnego, który jest bardziej niebezpieczny metabolicznie.
Ograniczenia badania i kierunki dalszych analiz
Autorzy badania zwracają uwagę na kilka ograniczeń swojej analizy. Przede wszystkim badanie miało charakter przekrojowy, co oznacza, że nie pozwala na jednoznaczne ustalenie zależności przyczynowo-skutkowych. Dodatkowo:
- badanie obejmowało głównie osoby pochodzenia tureckiego
- wyniki mogą nie być w pełni reprezentatywne dla innych populacji
Jak podkreśla dr Pekel:
To dopiero początek i te odkrycia wymagają potwierdzenia w innych grupach pacjentów, ale dają one istotną wiedzę na temat tego, jak otyłość może odmiennie wpływać na mężczyzn i kobiety.
Badacze planują dalsze analizy, które mają pomóc lepiej zrozumieć biologiczne mechanizmy stojące za tymi różnicami.
Główne wnioski
- Analiza obejmująca 1134 pacjentów z otyłością (886 kobiet i 248 mężczyzn) wykazała istotne różnice płciowe w profilach kardiometabolicznych i zapalnych.
- Mężczyźni z otyłością częściej prezentowali otyłość trzewną (większy obwód talii – średnio 120 cm vs 108 cm u kobiet) oraz wyższe poziomy enzymów wątrobowych ALT i GGT, trójglicerydów i kreatyniny.
- Kobiety z otyłością miały wyższe wartości cholesterolu całkowitego (215 vs 203 mg/dl) i LDL (130 vs 123 mg/dl), a także podwyższone markery zapalne, w tym CRP, OB i liczbę płytek krwi.
- Wyniki zaprezentowane podczas Europejskiego Kongresu na temat Otyłości (ECO) sugerują, że przyszłe strategie leczenia otyłości mogą wymagać bardziej spersonalizowanego podejścia uwzględniającego płeć biologiczną.
Źródło:
- European Association for the Study of Obesity (EASO)
