Nowe badanie Uniwersytetu w Göteborgu kwestionuje dotychczasowe przekonanie, że nadwaga w dzieciństwie nieuchronnie zwiększa ryzyko zawału serca w dorosłości. Wyniki sugerują, że kluczowy jest moment normalizacji masy ciała – jeśli nastąpi przed dorosłością, wyższe BMI we wczesnych latach może nie wpływać negatywnie na zdrowie serca. Odkrycie to ma ogromne znaczenie dla profilaktyki otyłości i chorób układu krążenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego wczesna normalizacja masy ciała może „wyzerować” ryzyko sercowo-naczyniowe związane z nadwagą w dzieciństwie.
- Jak wyniki badania „JAMA Pediatrics” na ponad 103 tys. osób zmieniają spojrzenie na rolę BMI w różnych etapach rozwoju.
- Dlaczego nadwaga pojawiająca się w okresie dojrzewania bardziej zwiększa ryzyko zawału niż nadwaga obecna od wczesnego dzieciństwa.
- Jakie znaczenie mają wyniki dla profilaktyki i kiedy powinny zaczynać się działania zapobiegające otyłości i chorobom serca.
Nadwaga w dzieciństwie a ryzyko zawału serca – co naprawdę wiemy?
Powszechnie przyjmuje się,że nadwaga lub otyłość w wieku dziecięcym zwiększają prawdopodobieństwo chorób sercowo-naczyniowych w dorosłości. Jednak badacze podkreślają, że rzeczywistość może być bardziej złożona. Jak wyjaśnia bowiem współautorka badania:
Badanie to jest istotne, ponieważ podkreśla, jak ważne jest wczesne zwalczanie niezdrowej masy ciała. – Rebecka Bramsved.
Celem badania było sprawdzenie, czy korekta niezdrowej masy ciała przed osiągnięciem dorosłości może zneutralizować ryzyko wynikające z wysokiego BMI w dzieciństwie.
Analiza 103 tys. osób – wyjątkowa baza danych
W badaniu opublikowanym w JAMA Pediatrics przeanalizowano dane ponad 103 000 osób urodzonych w latach 1945–1968. Zestawiono:
- pomiary wzrostu i masy ciała z placówek szkolnych,
- rejestry medyczne zawierające informacje o zawałach serca.
To jedno z największych badań populacyjnych dotyczących wpływu masy ciała w dzieciństwie na zdrowie serca w dorosłości.
Wyższe BMI w dzieciństwie nie musi oznaczać wyższego ryzyka
Wyniki badań pokazują kilka kluczowych zależności: nadwaga w dzieciństwie NIE zwiększa ryzyka, jeśli masa ciała jest prawidłowa w młodości. Osoby, które miały nadwagę w wieku 7–8 lat, ale osiągnęły prawidłową masę ciała w okresie młodzieńczym, nie różniły się ryzykiem zawału od osób szczupłych przez całe dzieciństwo.
To przełomowa obserwacja – sugeruje, że kluczowa jest masa ciała w okresie dojrzewania, a nie sama nadwaga w dzieciństwie.
Kiedy ryzyko rośnie? Decydujący jest moment przyrostu masy ciała
Zupełnie inaczej natomiast wygląda sytuacja, gdy nadwaga pojawia się w okresie dojrzewania. Nadwaga w wieku 20 lat wyraźnie zwiększa ryzyko zawału. Niezależnie od tego, czy osoba miała nadwagę wcześniej, czy przybrała na wadze dopiero w okresie dorastania, nadwaga w młodej dorosłości była wyraźnie związana z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Dodatkowo porównanie dwóch grup:
- osób z nadwagą od dzieciństwa
- osób, u których nadwaga rozwinęła się dopiero w okresie dojrzewania
pokazało, że ryzyko było większe w tej drugiej grupie. Jak komentuje współautor badania:
Badanie to nie wyjaśnia, dlaczego nadwaga pojawiająca się w okresie dojrzewania wydaje się wiązać z większym ryzykiem, ale pracujemy nad hipotezą, że dojrzewanie oraz zmiany hormonów płciowych, które zachodzą w tym okresie, mają na to wpływ. – Claes Ohlsson.
Pubertalny skok hormonalny może zatem odgrywać istotną rolę w programowaniu ryzyka sercowego.
Znaczenie dla profilaktyki – interwencja jak najwcześniej
Wyniki potwierdzają, że działania profilaktyczne nie powinny zaczynać się dopiero u osób dorosłych. Ważne jest wczesne wykrywanie i leczenie nadwagi u dzieci.
Nasze wyniki stanowią kolejne potwierdzenie tezy, że profilaktyka chorób układu krążenia u dorosłych powinna rozpocząć się już w dzieciństwie – zaznaczyła Jenny Kindblom.
Dla systemów ochrony zdrowia oznacza to konieczność:
- monitorowania masy ciała od najwcześniejszych lat,
- edukacji żywieniowej rodzin,
- wspierania aktywności fizycznej,
- wprowadzania programów interwencji już na etapie szkół podstawowych.
Wczesna normalizacja BMI – szansą na „reset metaboliczny”?
Choć badanie nie wyjaśnia dokładnych mechanizmów biologicznych, wyniki sugerują, że młody organizm może „wybaczyć” wcześniejszą nadwagę, o ile masa ciała zostanie przywrócona do normy przed zakończeniem procesu dojrzewania. To otwiera nowe możliwości dla pediatrycznej profilaktyki chorób serca i może wpłynąć na kształt programów zdrowia publicznego.
Główne wnioski
- Nadwaga w dzieciństwie nie musi zwiększać ryzyka zawału, jeśli masa ciała zostanie unormowana przed dorosłością — badanie obejmujące ponad 103 tys. osób wykazało, że BMI w wieku 7–8 lat nie przesądza o zdrowiu serca.
- Ryzyko rośnie, gdy nadwaga występuje w okresie dojrzewania — osoby z nadwagą w wieku 20 lat miały istotnie wyższe ryzyko zawału niezależnie od wcześniejszej historii BMI.
- Nadwaga pojawiająca się w adolescencji wiąże się z większym ryzykiem niż nadwaga obecna przez całe dzieciństwo; badacze wskazują na możliwy wpływ zmian hormonalnych w okresie dojrzewania.
- Wyniki potwierdzają konieczność wczesnej profilaktyki — autorzy podkreślają, że zapobieganie chorobom serca powinno zaczynać się już w wieku dziecięcym, zanim dojdzie do utrwalenia niekorzystnych zmian metabolicznych.
Źródło:
- University of Gothenburg
- https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2841559
