W XX wieku długość życia rosła w niesamowitym tempie, dając nadzieję, że przyszłe pokolenia będą żyły dłużej niż kiedykolwiek wcześniej. W krajach zachodnich, gdzie na początku stulecia przeciętna długość życia wynosiła jedynie 45 lat, obecnie sięga ona 80 lat. Jednak najnowsze badania pokazują, że tempo tego wzrostu zaczyna spadać. W artykule opublikowanym w prestiżowym czasopiśmie Nature Aging naukowcy wykazali, że choć żyjemy dłużej, to dalszy wzrost długości życia napotyka biologiczne i społeczne ograniczenia. Co ma wpływ na to zjawisko i jakie może mieć ono konsekwencje?
Analiza danych – gdzie stoimy?
Badania zespołu pod kierownictwem prof. S. Jaya Olshansky’ego z University of Illinois w Chicago wskazują, że od początku lat 90. XX wieku do 2019 roku przeciętna długość życia w wybranych krajach wzrosła średnio o 6,5 roku. Wśród badanych państw znalazły się kraje o najwyższej średniej długości życia, takie jak Francja, Włochy, Hiszpania, Szwecja, Szwajcaria, Japonia, Australia, Korea Południowa i Hongkong. Dodatkowo uwzględniono Stany Zjednoczone, gdzie sytuacja zdrowotna jest bardziej skomplikowana.
Jednak, jak wykazano w badaniach, tempo wzrostu długości życia w latach 2010-2019 wyraźnie spadło w porównaniu do poprzednich dekad. Jedynie w Hongkongu tempo wzrostu utrzymało się na stałym poziomie, co może być związane z lepszym dostępem do opieki zdrowotnej. Natomiast w Stanach Zjednoczonych tempo wzrostu spowolniło, co przypisuje się głównie epidemii nadużywania opioidów, która przyczyniła się do wzrostu śmiertelności.
Granice biologiczne – czy osiągnęliśmy limit długości życia?
Profesor Olshansky sugeruje, że ludzkość może zbliżać się do biologicznych granic długości życia, które będą trudne do przekroczenia, niezależnie od postępu medycyny. Zwraca on też uwagę, że ludzkość wykorzystała już większość korzyści związanych z postępem medycznym, zwłaszcza szczepieniami i leczeniem chorób zakaźnych, które wcześniej dziesiątkowały populacje. Z tego powodu tempo wzrostu długości życia może być coraz trudniejsze do podtrzymania.
Inny badacz, prof. Jan Virg z Albert Einstein College of Medicine, potwierdza z kolei, że istnieje pewien biologiczny limit długości życia, który jest trudny do przekroczenia. Według niego, górna granica, jaką może osiągnąć człowiek, to ok. 115 lat. Oznacza to, że choć postęp medycyny umożliwił wydłużenie życia, dalsze znaczące wydłużenie może być biologicznie niemożliwe.
Czynniki społeczne – pogorszenie dostępu do opieki zdrowotnej
Jednym z czynników wpływających na spadek tempa wzrostu długości życia może być pogarszający się dostęp do opieki medycznej. Prof. Gerry McCartney z University of Glasgow uważa, że ograniczenie dostępu do nowoczesnych terapii, zwłaszcza w krajach rozwiniętych, jest jednym z głównych powodów tej tendencji. Chociaż kraje zachodnie nadal oferują wysoki standard życia, nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej są coraz bardziej widoczne.
To zjawisko jest szczególnie wyraźnie zauważalne w Stanach Zjednoczonych, gdzie pomimo zaawansowanej medycyny duża część populacji ma ograniczony dostęp do podstawowych usług zdrowotnych. Epidemia opioidów dodatkowo pogorszyła sytuację zdrowotną w kraju, co doprowadziło do stagnacji w wydłużaniu przeciętnej długości życia.
Długość życia w Polsce – jak wypadamy na tle Europy?
Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego, przeciętna długość życia w Polsce w 2023 roku wynosiła 74,7 lat dla mężczyzn i 82 lata dla kobiet. W porównaniu do poprzedniego roku długość życia wzrosła o 1,3 roku w przypadku mężczyzn i 0,9 roku w przypadku kobiet. Jednak mimo tego wzrostu Polska nadal pozostaje w tyle za wieloma krajami Europy Zachodniej.
W 2023 roku Polska zajmowała bowiem dopiero 28. miejsce na 34 kraje pod względem przeciętnej długości życia w Europie. Wyprzedzają nas niemal wszystkie kraje Unii Europejskiej, w tym takie państwa jak Francja, Hiszpania czy Szwecja, gdzie lepszy dostęp do opieki zdrowotnej i wyższa jakość życia przekładają się na dłuższe życie mieszkańców.
Czy możemy wydłużyć życie?
Choć wielu badaczy wskazuje na biologiczne ograniczenia długości życia, nie wszyscy są pesymistami. Prof. Michael Rosé z University of California twierdzi, że życie ludzkie można wydłużać, pod warunkiem zastosowania odpowiednich terapii i leków. Problemem jest jednak brak odpowiednich inwestycji w badania i rozwój technologii medycznych, które mogłyby przynieść dalsze korzyści.
Prof. Olshansky zwraca również uwagę na fakt, że choć tempo wzrostu długości życia spada, nadal żyjemy dłużej niż kiedykolwiek wcześniej. Wskazuje on, że należy cieszyć się osiągnięciami medycyny, która umożliwiła wydłużenie życia o kilkadziesiąt lat w stosunku do poprzednich pokoleń. Kluczowe dla przyszłości będzie jednak dalsze inwestowanie w rozwój medycyny, aby każdy mógł korzystać z osiągnięć nauki i technologii.
Źródła:
- nature.com
- livescience.com
- hsph.harvard.edu
