Postępy w onkologii dziecięcej sprawiły, że zdecydowana większość dzieci z białaczką może dziś zostać skutecznie wyleczona. Nowe badanie norweskich naukowców pokazuje jednak, że konsekwencje choroby i intensywnego leczenia mogą być odczuwalne wiele lat później. Wśród dorosłych, którzy w dzieciństwie chorowali na białaczkę lub chłoniaka nieziarniczego, 49 proc. spełniało kliniczne kryteria objawów depresji, a 41 proc. lęku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często dorośli, którzy przeżyli nowotwór w dzieciństwie, doświadczają objawów depresji, lęku i przewlekłego zmęczenia.
- Jakie są wyniki badania obejmującego 132 osoby w wieku od 18 do 40 lat, które w dzieciństwie chorowały na białaczkę lub chłoniaka nieziarniczego.
- Jak intensywne leczenie onkologiczne i długotrwałe pobyty w szpitalu mogą wpływać na późniejszy rozwój poznawczy, społeczny i emocjonalny.
- Dlaczego naukowcy wskazują na potrzebę długoterminowego monitorowania zdrowia psychicznego i funkcji poznawczych osób, które przeszły nowotwór w dzieciństwie.
Nowotwór w dzieciństwie – coraz więcej pacjentów przeżywa
Rokowanie dzieci z chorobami nowotworowymi znacząco poprawiło się w ostatnich dekadach. W przypadku białaczek i chłoniaków pięcioletnie przeżycie przekracza obecnie 90 proc. Oznacza to jednocześnie, że rośnie populacja dorosłych, którzy przeszli intensywne leczenie przeciwnowotworowe we wczesnym okresie życia. Szczególnie wymagające jest leczenie ostrej białaczki, najczęstszego nowotworu wieku dziecięcego. Terapia może trwać około dwóch lat, a jej istotną część stanowi chemioterapia. Długotrwałe leczenie przypada przy tym na okres intensywnego rozwoju społecznego, emocjonalnego i poznawczego dziecka.
Dekady temu wszystkie dzieci, u których rozwinęła się ostra białaczka, umierały. Dziś jesteśmy w stanie uratować życie ponad 90% z nich. Fakt, że możemy uratować tak wiele osób, to wielki sukces medyczny – mówi Magnus Aasved Hjort, adiunkt onkologii dziecięcej na Norwegian University of Science and Technology (NTNU).
49 proc. z objawami depresji, 41 proc. z objawami lęku
Badanie opublikowane w „Current Oncology” objęło 132 osoby w wieku od 18 do 40 lat, które w dzieciństwie chorowały na ostrą białaczkę limfoblastyczną (ALL), ostrą białaczkę szpikową (AML) lub chłoniaka nieziarniczego (NHL). Uczestników rekrutowano w dwóch dużych norweskich szpitalach. Do oceny wykorzystano kwestionariusze dotyczące zdrowia psychicznego, zmęczenia oraz funkcji wykonawczych. Wyniki wskazały na znaczną skalę późnych następstw:
- 49 proc. uczestników osiągnęło próg kliniczny dla objawów depresji,
- 41 proc. dla objawów lęku,
- 43 proc. zgłaszało istotne zmęczenie,
- 28 proc. miało klinicznie istotne trudności dotyczące funkcji wykonawczych.
Autorzy podkreślają, że problemy psychiczne, zmęczenie i zaburzenia funkcji wykonawczych mogą stanowić ważne późne następstwa choroby oraz jej leczenia.
Problemy poznawcze mogą wpływać na dorosłe życie
Trudności poznawcze zgłaszane przez uczestników dotyczyły m.in. koncentracji, uwagi, planowania oraz rozpoczynania i kończenia zadań. Badacze wykazali również istotny związek pomiędzy postrzeganym pogorszeniem funkcji wykonawczych, a problemami psychicznymi i zmęczeniem. Konsekwencje mogą wykraczać poza samopoczucie psychiczne. Funkcje wykonawcze są istotne dla nauki, pracy, organizacji codziennego życia i samodzielności. Ich zaburzenia mogą więc przekładać się na długoterminowe funkcjonowanie osób, które przeszły leczenie onkologiczne jako dzieci.
Jednocześnie autorzy zwracają uwagę, że badanie miało charakter przekrojowy i opierało się na samoocenie uczestników. Wyniki wskazują zatem na występowanie objawów przekraczających ustalone progi kliniczne, a nie na rozpoznanie depresji czy zaburzeń lękowych u niemal połowy wszystkich osób, które przeżyły nowotwór w dzieciństwie.
Leczenie może przypadać na kluczowy okres rozwoju dziecka
Zdaniem badaczy znaczenie może mieć zarówno intensywna terapia, jak i długotrwałe wyłączenie dziecka z normalnego życia. Wielomiesięczne pobyty w szpitalu ograniczają kontakty z rówieśnikami, naukę oraz aktywności ważne dla rozwoju społecznego i poznawczego.
Dzieci są bardzo małe, kiedy poważnie chorują i znajdują się w trudnym okresie rozwoju umiejętności społecznych, umysłowych i poznawczych. Wierzymy, że sama chemioterapia jest istotną przyczyną problemów, które pojawiają się w późniejszym życiu, ale tak długi pobyt w szpitalu może również oznaczać wstrzymanie innych ważnych aspektów rozwoju – mówi Anna Franzén z NTNU.
Potrzebne są jednak dalsze badania, które pozwolą dokładniej określić mechanizmy odpowiadające za obserwowane problemy i ich zmiany wraz z wiekiem.
Opieka nad osobami po nowotworze dziecięcym nie powinna kończyć się w wieku 18 lat
Wyniki zwracają uwagę na potrzebę długoterminowego monitorowania nie tylko somatycznych późnych następstw leczenia, lecz również zdrowia psychicznego i funkcji poznawczych. Autorzy publikacji wskazują, że ukierunkowana rehabilitacja neurokognitywna może w przyszłości stać się jednym z elementów takiej opieki. Hjort postuluje rozwój wyspecjalizowanych poradni zajmujących się późnymi skutkami nowotworów wieku dziecięcego. W jego ocenie pacjenci powinni mieć możliwość korzystania z odpowiednio zaplanowanej opieki również po wejściu w dorosłość.
Główne wnioski
- W badaniu obejmującym 132 dorosłych, którzy przeżyli białaczkę lub chłoniaka nieziarniczego w dzieciństwie, 49 proc. osiągnęło kliniczny próg objawów depresji, a 41 proc. objawów lęku.
- 43 proc. uczestników zgłaszało znaczne zmęczenie, a 28 proc. klinicznie istotne trudności dotyczące funkcji wykonawczych, m.in. koncentracji, uwagi, planowania oraz rozpoczynania i kończenia zadań.
- Badacze wskazują, że intensywne leczenie oraz długotrwałe pobyty w szpitalu przypadają na kluczowy okres rozwoju dziecka, co może mieć znaczenie dla późniejszego funkcjonowania poznawczego, społecznego i psychicznego.
- Autorzy zwracają uwagę na potrzebę długoterminowej opieki nad osobami, które przeżyły nowotwór w dzieciństwie, obejmującej monitorowanie zdrowia psychicznego, zmęczenia i funkcji poznawczych również w dorosłości.
Źródło:
- Norwegian University of Science and Technology
