Menopauza może pozostawiać we krwi charakterystyczny „ślad” molekularny związany ze starzeniem się mózgu. Naukowcy zidentyfikowali 16 białek, których poziomy zmieniały się wraz z menopauzą. U starszych kobiet podobny profil proteomiczny wiązał się z gorszymi wynikami poznawczymi oraz wyższym ryzykiem choroby Alzheimera. Wyniki opublikowano w „Nature Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany molekularne we krwi pojawiają się w okresie menopauzy i dlaczego mogą mieć znaczenie dla późniejszego zdrowia mózgu.
- Jakie jest 16 białek związanych z menopauzą, starzeniem się mózgu i funkcjami poznawczymi, które zidentyfikowali naukowcy.
- Jak profil białek związany z menopauzą wiązał się z pamięcią i ryzykiem choroby Alzheimera u starszych kobiet.
- Dlaczego menopauza może być ważnym okresem dla oceny zdrowia mózgu oraz dlaczego wyniki badania nie oznaczają, że menopauza powoduje demencję.
Menopauza może być ważnym okresem dla zdrowia mózgu
Choroba Alzheimera rozwija się przez wiele lat, zanim pojawią się pierwsze wyraźne objawy. Jednocześnie menopauza przypada na okres życia, w którym zaczynają zachodzić istotne zmiany związane ze starzeniem organizmu. Badacze chcieli sprawdzić, czy transformacji hormonalnej towarzyszą mierzalne zmiany biologiczne mogące mieć znaczenie dla późniejszego zdrowia mózgu.
Nie sądzimy, aby menopauza była bezpośrednią przyczyną demencji – powiedziała dr Kaitlin Casaletto, adiunkt w Centrum Pamięci i Starzenia UCSF Fein i współautorka badania. Jest jednak możliwe, że będziemy w stanie przewidzieć ryzyko wystąpienia demencji u kobiety po kilkudziesięciu latach na podstawie poziomu tych cząsteczek w okresie menopauzy.
Naukowcy znaleźli 16 białek związanych z menopauzą
Pierwsza część badania objęła 80 kobiet w wieku 43–58 lat: 30 przed menopauzą, 26 w okresie okołomenopauzalnym i 24 po menopauzie. Etap transformacji menopauzalnej określano za pomocą systemu STRAW+10. Analiza wykazała 16 białek, których poziomy były podwyższone u kobiet po menopauzie. Były one związane m.in. z procesami zapalnymi, metabolizmem, funkcjonowaniem synaps oraz biologią choroby Alzheimera. Zmiany te były silniej związane z poziomami hormonów niż z wiekiem chronologicznym.
Wiele badań pyta kobiety jedynie o to, czy przeszły menopauzę, a jeśli tak, to kiedy – powiedziała główna autorka badania, Madeline Wood Alexander, studentka Uniwersytetu w Toronto. Bardzo zależało nam na tym, abyśmy byli bardziej precyzyjni i uchwycili te lata wahań hormonalnych.
Estradiol i FSH powiązane ze zmianami we krwi
Badacze zaobserwowali, że wraz ze spadkiem estradiolu i wzrostem FSH zmieniał się charakterystyczny profil białek. Część markerów zapalnych była związana ze spadkiem estradiolu, natomiast niektóre białka związane z procesami neurologicznymi i chorobą Alzheimera rosły wraz z FSH. Wyniki zweryfikowano następnie w grupie 2814 kobiet z UK Biobank. Analiza potwierdziła szerzej zakrojone zmiany proteomiczne związane z menopauzą, obejmujące m.in. procesy zapalne oraz biologiczne starzenie narządów i komórek, w tym mózgu.
Ten sam profil powiązano z funkcjami poznawczymi
Najważniejsze pytanie dotyczyło jednak tego, czy molekularny ślad menopauzy może mieć znaczenie wiele lat później. Naukowcy wykorzystali dane z czterech niezależnych kohort starszych kobiet. Wyższy „menopause proteomic score”, czyli wynik odzwierciedlający profil białek związanych z menopauzą, był konsekwentnie powiązany z mniej korzystnymi wynikami poznawczymi. W UK Biobank przeanalizowano dane 11 059 kobiet bez demencji na początku obserwacji, które monitorowano średnio przez 15,7 roku. Wyższy wynik proteomiczny wiązał się z 15-procentowym wzrostem względnego ryzyka rozpoznania choroby Alzheimera. Nie stwierdzono natomiast istotnego związku z ryzykiem demencji ogółem, demencji naczyniowej ani czołowo-skroniowej.
Identyfikujemy zmiany molekularne we krwi u kobiet w średnim wieku po menopauzie, które również prognozują funkcje poznawcze w późniejszym życiu – powiedział dr Rowan Saloner, współautor badania, adiunkt w Centrum Pamięci i Starzenia Fein na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco. Uważamy zatem, że te cząsteczki są naprawdę ważnymi markerami zarówno menopauzy, jak i starzenia się funkcji poznawczych.
Uderzenia gorąca i nocne poty również pozostawiały ślad
Badanie przyniosło jeszcze jedną interesującą obserwację. Objawy naczynioruchowe menopauzy były związane z bardziej nasilonymi zmianami dotyczącymi białek prozapalnych. Nocne poty wiązały się z wyższymi poziomami części markerów zapalnych, a w analizach starszych kobiet zaobserwowano podobne zależności dotyczące wcześniejszych uderzeń gorąca. Autorzy podkreślają jednak, że wyniki mają charakter obserwacyjny. Nie dowodzą, że menopauza powoduje demencję ani że wykryte białka są jej bezpośrednią przyczyną.
Czy powstanie badanie krwi oceniające ryzyko demencji?
W przyszłości profil białek mógłby potencjalnie pomóc w identyfikowaniu kobiet, które wymagają szczególnej uwagi pod względem zdrowia mózgu. Do stworzenia klinicznego testu droga jest jednak jeszcze daleka. Potrzebne są przede wszystkim badania podłużne śledzące te same kobiety przez cały okres transformacji menopauzalnej i późniejsze lata życia.
Menopauza to normalny proces fizjologiczny, który przechodzi każda osoba, która ma jajniki i żyje wystarczająco długo – powiedział Wood Alexander. Nie chcemy, aby była postrzegana jako coś złego, ale jako szansa na lepsze zrozumienie i być może modyfikację biologii starzenia się mózgu u kobiet.
Menopauza jako okno dla profilaktyki zdrowia mózgu
Badanie wskazuje, że menopauza może być ważnym okresem dla poznania mechanizmów późniejszego starzenia się mózgu. Charakterystyczne zmiany w białkach krwi pojawiające się w tym czasie były związane z funkcjami poznawczymi i ryzykiem choroby Alzheimera wiele lat później. Nie oznacza to, że menopauza prowadzi do demencji. Wyniki otwierają natomiast nowy kierunek badań nad biomarkerami, które w przyszłości mogłyby pomagać wcześniej identyfikować osoby wymagające dokładniejszej oceny ryzyka i działań profilaktycznych.
Główne wnioski
- Naukowcy zidentyfikowali 16 białek, których poziomy zmieniały się w związku z menopauzą. Część z nich była związana ze stanem zapalnym, funkcjonowaniem mózgu i biologią choroby Alzheimera.
- Zmiany w profilu białek były silniej związane z poziomami hormonów, w tym estradiolu i FSH, niż z wiekiem chronologicznym kobiet, co wskazuje na znaczenie transformacji menopauzalnej.
- U starszych kobiet wyższy wynik proteomiczny związany z menopauzą wiązał się z gorszymi funkcjami poznawczymi oraz 15-procentowym wzrostem względnego ryzyka choroby Alzheimera.
- Badanie wykazało zależności obserwacyjne i nie dowodzi, że menopauza powoduje demencję. Naukowcy chcą sprawdzić, czy w przyszłości profil białek we krwi będzie można wykorzystać do wcześniejszej oceny ryzyka.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04648-4
