Praca nocna od lat znajduje się w centrum zainteresowania epidemiologów i kardiologów. Zaburzenie rytmu dobowego, przewlekły stres metaboliczny oraz skrócony sen zwiększają ryzyko choroby wieńcowej. Nowe badanie opublikowane w European Journal of Epidemiology wskazuje jednak, że jeden z najprostszych elementów stylu życia – spożycie błonnika pokarmowego – może częściowo redukować to ryzyko u osób pracujących w nocy. Analiza objęła ponad 220 000 dorosłych z Wielkiej Brytanii i dostarcza istotnych danych dla zdrowia publicznego, zwłaszcza w kontekście rosnącej liczby pracowników zmianowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego pracownicy nocnych zmian są bardziej narażeni na chorobę wieńcową i jak zaburzenie rytmu dobowego wpływa na serce.
- Ile błonnika dziennie wiązało się z niższym ryzykiem chorób serca w badaniu obejmującym ponad 220 000 osób z brytyjskiego Biobanku.
- Jakie mechanizmy biologiczne mogą tłumaczyć ochronne działanie błonnika, w tym wpływ na mikrobiotę jelitową i poziom lipidów.
- Dlaczego dieta powinna być uzupełnieniem, a nie zamiennikiem innych działań profilaktycznych, takich jak aktywność fizyczna czy odpowiednia ilość snu.
Praca nocna a ryzyko choroby wieńcowej
Organizm człowieka funkcjonuje w oparciu o rytm dobowy, który reguluje metabolizm, gospodarkę hormonalną oraz pracę układu sercowo-naczyniowego. Praca w nocy zaburza ten naturalny cykl, co może prowadzić do:
- przewlekłego stanu zapalnego,
- zaburzeń lipidowych,
- insulinooporności,
- podwyższonego ciśnienia tętniczego.
Wcześniejsze badania wykazały, że pracownicy nocnych zmian są bardziej narażeni na chorobę wieńcową. Zespół badawczy z Uniwersytetu w Uppsali postanowił sprawdzić, czy określone wzorce żywieniowe mogą mieć działanie ochronne.
Analiza ponad 220 tysięcy osób
Badanie oparto na danych z brytyjskiego Biobanku z lat 2006–2010. Uczestników podzielono na trzy grupy:
- osoby pracujące dorywczo,
- pracowników zmianowych sporadycznie pracujących w nocy,
- osoby regularnie pracujące na nocnych zmianach.
Wszyscy uczestnicy wypełnili szczegółowe ankiety dotyczące diety. Po około 12 latach obserwacji oceniono częstość występowania choroby wieńcowej.
Więcej błonnika – niższe ryzyko
Wyniki wskazują na wyraźny schemat: pracownicy nocnych zmian, którzy spożywali mniej błonnika, byli bardziej narażeni na choroby układu krążenia niż ci, których dieta zawierała większe ilości tego składnika. Jak podkreśla Diana Nôga, główna autorka badania:
Umiarkowane spożycie około 19 gramów błonnika dziennie wiązało się z niższym ryzykiem u osób regularnie pracujących na nocnych zmianach. Dla osób, które pracowały na nocnych zmianach sporadycznie, wystarczyło około 15 gramów. Aktualne zalecenia dla dorosłych to około 25 gramów błonnika pokarmowego dziennie.
Co istotne, zależność ta utrzymywała się po uwzględnieniu innych czynników stylu życia. Christian Benedict, współautor badania, wyjaśnia:
Związek między błonnikiem, a niższym ryzykiem chorób serca nie wynika jedynie z faktu, że osoby spożywające więcej błonnika prowadzą zazwyczaj zdrowszy tryb życia. Wiemy to, ponieważ w analizie uwzględniliśmy różne czynniki związane ze stylem życia. Jednym z możliwych wyjaśnień, potwierdzonych wcześniejszymi badaniami, jest to, że błonnik w diecie może poprawić florę bakteryjną jelit, a także obniżyć poziom lipidów, co może być szczególnie korzystne dla serca u osób pracujących w nocy.
Mechanizmy biologiczne: jelita i lipidy
Błonnik pokarmowy:
- sprzyja rozwojowi korzystnej mikrobioty jelitowej,
- wpływa na metabolizm kwasów żółciowych,
- obniża poziom cholesterolu LDL,
- stabilizuje glikemię.
W kontekście pracy nocnej, która sama w sobie zwiększa obciążenie metaboliczne, efekt ten może mieć szczególne znaczenie. Zaburzony rytm snu wpływa bowiem na regulację apetytu, gospodarkę lipidową i metabolizm glukozy, co potęguje ryzyko sercowo-naczyniowe.
Jak zwiększyć spożycie błonnika?
Autorzy badania wskazują, że zwiększenie spożycia produktów bogatych w błonnik może być relatywnie prostą interwencją. Do najważniejszych źródeł należą:
- produkty pełnoziarniste,
- warzywa,
- owoce,
- rośliny strączkowe,
- soczewica.
Jednocześnie badacze podkreślają, że zmiany w diecie nie zastępują innych elementów profilaktyki. Jak zaznacza Diana Nôga:
Zmiany w diecie należy traktować jako uzupełnienie, a nie substytut innych nawyków sprzyjających zdrowiu serca, takich jak niepalenie, utrzymywanie aktywności fizycznej i zapewnienie sobie odpowiedniej ilości snu.
Ograniczenia i interpretacja wyników
Badanie ma charakter obserwacyjny, co oznacza, że nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Pokazuje jednak spójny wzorzec zależności w dużej populacji, obejmującej ponad 220 000 osób i długą, około 12-letnią obserwację.
Dane te nie stanowią oficjalnych zaleceń dietetycznych, ale dostarczają ważnych wskazówek dla dalszych badań i potencjalnych strategii prewencji w grupie zawodowej obciążonej podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Główne wnioski
- Analiza ponad 220 000 dorosłych z brytyjskiego Biobanku wykazała, że wyższe spożycie błonnika wiązało się z niższym ryzykiem choroby wieńcowej u pracowników nocnych zmian.
- Około 19 g błonnika dziennie wiązało się z niższym ryzykiem u osób regularnie pracujących w nocy, natomiast u pracowników sporadycznych wystarczało około 15 g (zalecenia ogólne wynoszą ok. 25 g dziennie).
- Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu czynników stylu życia, co sugeruje, że efekt ochronny nie wynika wyłącznie z ogólnie zdrowszych nawyków.
- Mechanizmy ochronne mogą obejmować poprawę mikrobioty jelitowej i obniżenie poziomu lipidów, co ma szczególne znaczenie w warunkach zaburzonego rytmu dobowego.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1007/s10654-026-01362-w
- Uppsala University
