Medycyna i zdrowie to jeden z kilku obszarów najbardziej narażonych na dezinformację naukową w Polsce – wynika z raportu Instytutu Monitorowania Mediów (IMM) i Uniwersytetu Warszawskiego (UW). W 2025 roku w czterech najbardziej narażonych obszarach tematycznych odnotowano ponad 4 miliardy potencjalnych kontaktów z treściami dezinformacyjnymi. Wśród analizowanych przykładów znalazły się fałszywe narracje dotyczące pandemii COVID-19, paracetamolu i technologii 5G. Autorzy raportu ostrzegają, że rozwój sztucznej inteligencji może dodatkowo zwiększyć skuteczność manipulacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duża była skala dezinformacji naukowej w Polsce w 2025 roku.
- Jakie fałszywe narracje dotyczące zdrowia, leków i COVID-19 analizowali badacze.
- Jak przebiegają trzy etapy rozpowszechniania dezinformacji i dlaczego liczą się pierwsze cztery godziny.
- W jaki sposób sztuczna inteligencja może zwiększać skuteczność manipulacji informacyjnej.
Ponad 4 miliardy kontaktów z dezinformacją naukową
Raport „Dezinformacja naukowa w polskiej infosferze. Architektura, przykłady, źródła” przygotowali Sebastian Tomaszewski i Kaja Matuszak z Instytutu Monitorowania Mediów na zamówienie Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego.
Badanie przeprowadzono od 1 listopada 2024 do 31 grudnia 2025 roku. Monitoring objął ponad 1800 tytułów prasowych, 350 stacji radiowych i telewizyjnych, 21 tys. portali internetowych oraz najważniejsze platformy społecznościowe. W samej prasie, radiu i telewizji zidentyfikowano ponad 51 tys. publikacji powiązanych z dezinformacją naukową.
W 2025 roku największe natężenie tego zjawiska występowało w czterech obszarach: medycynie i zdrowiu, nowych technologiach, klimacie oraz energetyce. Łącznie odnotowano w nich niespełna 250 tys. publikacji o charakterze dezinformacyjnym, które wygenerowały ponad 4 miliardy kontaktów z przekazem.
COVID-19 i paracetamol wśród głównych tematów dezinformacji medycznej
Najczęściej występującym obszarem dezinformacji naukowej była medycyna i zdrowie. Jedną z dominujących narracji pozostawała teoria spiskowa określana jako „PLANdemia”, według której pandemia COVID-19 została celowo wywołana przez światowe elity i przemysł farmaceutyczny w celu depopulacji ludności.
Autorzy przeanalizowali również przekazy dotyczące bezpieczeństwa stosowania paracetamolu w ciąży. W drugiej połowie 2025 roku rozpowszechniano twierdzenia o jego szkodliwym działaniu na kobiety ciężarne i ich dzieci. Zasięg tej narracji zwiększyła wypowiedź prezydenta USA Donalda Trumpa.
W raporcie opisano także dezinformację dotyczącą rzekomego negatywnego wpływu farm wiatrowych i masztów sieci 5G na zdrowie mieszkańców. Przekazy te zyskiwały ogólnokrajowy rozgłos, a jednocześnie przyczyniały się do lokalnych protestów.
Jak rozpowszechnia się dezinformacja? Trzy etapy manipulacji
Badacze wyróżnili trzy etapy rozprzestrzeniania się fałszywych informacji. Pierwszym jest tzw. strefa cienia, obejmująca zamknięte grupy społecznościowe i niszowe fora internetowe. To tam powstają i utrwalają się zmanipulowane przekazy.
Następnie informacje trafiają do „pralni informacji” – influencerów, organizacji przedstawiających się jako niezależne oraz portali pseudoeksperckich. Na tym etapie niezweryfikowane twierdzenia zyskują pozory wiarygodności.
Ostatnia faza to amplifikacja, czyli rozpowszechnienie przekazu przez osoby lub media o dużym zasięgu. Według autorów raportu skuteczna reakcja na dezinformację powinna nastąpić w ciągu czterech godzin od rozpoczęcia amplifikacji.
Sztuczna inteligencja może zwiększyć skuteczność dezinformacji
Z analizy IMM i UW wynika, że dezinformacja naukowa coraz częściej przybiera formę zorganizowanego systemu manipulacji, zamiast zbioru przypadkowych, nieprawdziwych informacji.
Autorzy przewidują, że w kolejnych latach główne tematy dezinformacji pozostaną podobne, jednak zmienią się metody jej rozpowszechniania. Szczególne zagrożenie stanowią narzędzia sztucznej inteligencji, które umożliwiają precyzyjne dostosowywanie przekazów do określonych grup odbiorców.
Raport IMM i UW dostępny w ramach projektu „Nauka Sprawdza”
Pełny raport opublikowano podczas Tygodnia Walki z Dezinformacją Naukową, organizowanego przez Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego.
Wydarzenie jest realizowane w ramach projektu „Nauka Sprawdza”, finansowanego ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Patronat medialny nad akcją sprawuje TVP Info.
Raport można pobrać ze strony naukasprawdza.uw.edu.pl/twzdn/
Główne wnioski
- Medycyna i zdrowie były najczęściej występującym obszarem dezinformacji naukowej w Polsce, wynika z raportu Instytutu Monitorowania Mediów i Uniwersytetu Warszawskiego.
- Ponad 4 miliardy kontaktów z dezinformacją odnotowano w 2025 roku w czterech obszarach: medycynie i zdrowiu, nowych technologiach, klimacie oraz energetyce, w których zidentyfikowano niespełna 250 tys. publikacji dezinformacyjnych.
- Cztery godziny od rozpoczęcia amplifikacji to czas, w którym według autorów raportu powinna nastąpić reakcja na dezinformację rozpowszechnianą przez media lub osoby o dużym zasięgu.
- Sztuczna inteligencja może zwiększyć skuteczność dezinformacji dzięki możliwości precyzyjnego dostosowywania zmanipulowanych przekazów do określonych grup odbiorców.
Źródło:
- Mat. prasowy / Oprac. AF

