Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zaktualizowane zalecenia kliniczne dotyczące postępowania w przypadku zakażenia wirusem HIV. Nowe wytyczne obejmują m.in. optymalizację terapii antyretrowirusowej, zapobieganie wertykalnej transmisji HIV oraz profilaktykę gruźlicy u osób żyjących z HIV. Dokument stanowi odpowiedź na dynamiczny postęp naukowy od czasu poprzedniej edycji skonsolidowanych zaleceń z 2021 r. i ma kluczowe znaczenie dla realizacji globalnego celu, jakim jest eliminacja AIDS jako zagrożenia dla zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w terapii antyretrowirusowej (ART) wprowadza WHO i które schematy leczenia są obecnie preferowane
- Jak aktualne wytyczne WHO regulują zapobieganie wertykalnej transmisji HIV, w tym zasady karmienia piersią i profilaktyki niemowląt
- Dlaczego profilaktyka gruźlicy stała się priorytetem w opiece nad osobami żyjącymi z HIV i jakie schematy są obecnie zalecane
- Jak nowe zalecenia mają pomóc krajom w zmniejszeniu śmiertelności związanej z HIV i przyspieszeniu działań na rzecz eliminacji AIDS
Optymalizacja terapii antyretrowirusowej (ART)
Zaktualizowane wytyczne WHO potwierdzają, że schematy leczenia oparte na dolutegrawirze pozostają preferowaną opcją zarówno w leczeniu początkowym, jak i w kolejnych liniach terapii HIV. Jednocześnie wprowadzono istotne zmiany dotyczące pacjentów, u których dotychczasowy schemat leczenia przestał być skuteczny.
W sytuacjach wymagających zastosowania inhibitora proteazy (PI), WHO rekomenduje obecnie darunawir/rytonawir jako opcję pierwszego wyboru, zastępując wcześniejsze preferencje dla atazanawiru/rytononawiru lub lopinawiru/rytonawiru. Zmiana ta wynika z lepszego profilu skuteczności, tolerancji oraz odporności na rozwój oporności wirusa.
Wytyczne wspierają również ponowne wykorzystanie tenofowiru i abakawiru w kolejnych liniach leczenia. Jak podkreśla WHO, leki te wykazują korzystne wyniki kliniczne, a jednocześnie oferują korzyści programowe, w tym potencjalne oszczędności kosztów dla systemów ochrony zdrowia.
Istotnym elementem aktualizacji jest także rekomendacja dotycząca długo działającej terapii antyretrowirusowej w formie iniekcji. Rozwiązanie to może być stosowane w szczególnych okolicznościach, zwłaszcza u dorosłych i młodzieży, którzy mają trudności z przestrzeganiem codziennych schematów doustnych. Dodatkowo, doustne schematy dwulekowe zostały uznane za opcję upraszczającą leczenie u wybranych osób pozostających w stabilnym stanie klinicznym.
Zapobieganie wertykalnej transmisji HIV – podejście skoncentrowane na osobie
Pomimo znaczących postępów w ograniczaniu zakażeń wertykalnych, WHO zwraca uwagę, że transmisja HIV z matki na dziecko nadal występuje, szczególnie w okresie karmienia piersią. Z tego powodu zaktualizowane zalecenia wzmacniają podejście do zdrowia publicznego skoncentrowane na osobie, uwzględniające zarówno wybory matki, jak i dobrostan niemowlęcia.
WHO nadal zaleca, aby matki zakażone HIV karmiły niemowlęta wyłącznie piersią przez pierwsze sześć miesięcy życia, a następnie kontynuowały karmienie piersią do 12. miesiąca, a potencjalnie do 24. miesiąca życia lub dłużej. Kluczowym warunkiem jest skuteczna terapia antyretrowirusowa u matki oraz właściwe żywienie uzupełniające dziecka.
Wszystkie niemowlęta narażone na zakażenie HIV powinny otrzymywać sześciotygodniową profilaktykę poporodową, preferencyjnie z zastosowaniem newirapiny. Z kolei niemowlęta z grupy podwyższonego ryzyka wymagają wzmocnionej profilaktyki trójlekowej. W określonych sytuacjach możliwe jest również przedłużenie profilaktyki niemowlęcej do momentu uzyskania supresji wirusa u matki lub zakończenia karmienia piersią.
Profilaktyka gruźlicy jako priorytet w opiece nad osobami żyjącymi z HIV
Gruźlica pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów wśród osób zakażonych HIV na świecie. W odpowiedzi na to wyzwanie WHO wprowadza istotne zmiany w zaleceniach dotyczących leczenia profilaktycznego gruźlicy.
Preferowanym schematem u dorosłych i młodzieży żyjących z HIV jest obecnie trzymiesięczna, cotygodniowa terapia skojarzona izoniazydu z ryfapentyną (3HP). Według WHO rozwiązanie to sprzyja lepszemu przestrzeganiu leczenia, ułatwia integrację usług oraz upraszcza wdrażanie profilaktyki na poziomie programów krajowych. Inne rekomendowane wcześniej schematy pozostają dostępne i mogą być stosowane w zależności od uwarunkowań klinicznych oraz organizacyjnych.
Wsparcie dla krajów i systemów ochrony zdrowia
Nowe zalecenia WHO mają na celu nie tylko aktualizację praktyki klinicznej, ale także realne wsparcie krajowych programów HIV w przyspieszeniu efektów zdrowotnych. Jak podkreśliła Tereza Kasaeva, dyrektor Departamentu ds. HIV, gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby i chorób przenoszonych drogą płciową w siedzibie WHO w Genewie:
Te zaktualizowane zalecenia odzwierciedlają zaangażowanie WHO w zapewnienie osobom żyjącym z HIV dostępu do najskuteczniejszych, najbezpieczniejszych i najbardziej praktycznych dostępnych opcji leczenia. Ekspertka dodała również: Uproszczając leczenie, poprawiając przestrzeganie zaleceń i eliminując utrzymujące się luki w profilaktyce, pomogą one krajom wzmocnić programy dotyczące HIV i ratować życie.
Główne wnioski
- Dolutegrawir pozostaje podstawą leczenia HIV – WHO potwierdza schematy oparte na dolutegrawirze jako preferowane zarówno w terapii początkowej, jak i w kolejnych liniach leczenia.
- Darunawir/rytonawir to obecnie preferowany inhibitor proteazy w sytuacjach niepowodzenia leczenia, zastępując atazanawir/rytonawir i lopinawir/rytonawir.
- Profilaktyka wertykalnej transmisji HIV opiera się na skutecznej ART matki, karmieniu piersią zgodnie z zaleceniami WHO oraz sześciotygodniowej profilaktyce niemowląt, a w grupach wysokiego ryzyka – schematach trójlekowych.
- Schemat 3HP (izoniazyd + ryfapentyna przez 3 miesiące) został wskazany jako preferowana forma profilaktyki gruźlicy u dorosłych i młodzieży żyjących z HIV.
Źródło:
- WHO
