Komisja Europejska chce, aby profilaktyczne badania układu sercowo-naczyniowego stały się rutynowym elementem opieki zdrowotnej w UE. Osoby powyżej 35. roku życia powinny regularnie kontrolować m.in. ciśnienie tętnicze, cholesterol i poziom cukru we krwi. Nowe podejście ma pomóc wykrywać czynniki ryzyka, zanim pojawią się objawy choroby.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często według nowych zaleceń Komisji Europejskiej należy wykonywać badania przesiewowe układu sercowo-naczyniowego w poszczególnych grupach wiekowych.
- Jakie są najważniejsze parametry, które powinny być regularnie kontrolowane, w tym ciśnienie tętnicze, poziom cholesterolu i glukozy we krwi.
- Dlaczego UE chce rozpoczynać ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego jeszcze przed 35. rokiem życia i zwiększyć rolę profilaktyki w systemach ochrony zdrowia.
- Jakie czynniki ryzyka chorób układu krążenia można modyfikować i dlaczego ich wczesne wykrywanie może mieć znaczenie dla zapobiegania poważnym powikłaniom.
UE stawia na wcześniejsze wykrywanie chorób serca
Choroby układu krążenia pozostają największym wyzwaniem zdrowotnym w Unii Europejskiej. Każdego roku odpowiadają za około 1,7 mln zgonów, dotyczą około 62 mln osób, a ich koszt gospodarczy przekracza 282 mld euro rocznie. Komisja Europejska chce w związku z tym przesunąć większy nacisk z leczenia już rozwiniętych chorób na profilaktykę i wczesne wykrywanie ich czynników ryzyka. Działania są elementem Safe Hearts Plan – pierwszego kompleksowego unijnego planu dotyczącego zdrowia układu sercowo-naczyniowego. Jednym z jego filarów jest właśnie wczesne wykrywanie i screening.
Zbyt długo opieka zdrowotna polegała głównie na leczeniu ludzi, którzy zachorowali – powiedział Olivér Várhelyi, komisarz UE ds. zdrowia i dobrostanu zwierząt. Nie możemy sobie pozwolić na to, by traktować to jako nasz domyślny model, już nie, ani dla obywateli, ani dla ich rodzin, ani dla stabilności naszych systemów opieki zdrowotnej.
Jakie badania serca po 35. roku życia zaleca UE?
Najważniejszym elementem nowego podejścia jest systematyczne sprawdzanie podstawowych wskaźników ryzyka sercowo-naczyniowego. Komisja wskazuje przede wszystkim na trzy parametry: ciśnienie tętnicze, cholesterol oraz poziom glukozy we krwi. Podwyższone wartości mogą przez wiele lat nie powodować wyraźnych objawów, jednocześnie zwiększając ryzyko chorób serca, udaru czy cukrzycy.
Osoby poniżej 35. roku życia powinny przejść przynajmniej jedną kontrolę obejmującą te parametry. W grupie od 35 do 64 lat rekomendowane są bardziej kompleksowe kontrole co najmniej raz na pięć lat. U osób w wieku 65 lat i starszych odstęp między badaniami powinien wynosić od trzech do pięciu lat. Zakres oceny w średnim i starszym wieku ma być szerszy niż samo sprawdzanie podstawowych parametrów kardiometabolicznych. Powinien uwzględniać również czynniki związane ze stylem życia oraz inne elementy zdrowia mogące wpływać na całkowite ryzyko pacjenta.
Ciśnienie, cholesterol i glukoza – trzy liczby, które warto znać
Komisja Europejska równolegle promuje inicjatywę „Know Your Numbers”, zwracając uwagę na znaczenie znajomości własnego ciśnienia tętniczego, stężenia cholesterolu i glukozy. Według materiałów Komisji za optymalne ciśnienie uznawana jest wartość poniżej 120/80 mmHg. W przypadku cholesterolu całkowitego wskazano wartość poniżej 5 mmol/l, natomiast dla glukozy na czczo – poniżej 6,0 mmol/l. Wyniki badań powinny być jednak interpretowane przez lekarza lub innego wykwalifikowanego pracownika ochrony zdrowia, z uwzględnieniem indywidualnego ryzyka pacjenta.
Regularne kontrole są istotne także u osób, które czują się zdrowe. Nadciśnienie, zaburzenia lipidowe czy podwyższona glikemia mogą bowiem długo rozwijać się bez charakterystycznych objawów.
Nawet 80 proc. chorób układu krążenia można potencjalnie zapobiec
Według Komisji Europejskiej szacunkowo 80 proc. chorób układu krążenia można zapobiegać poprzez ograniczanie modyfikowalnych czynników ryzyka. Należą do nich m.in. nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, podwyższony poziom cukru we krwi, nadwaga i otyłość, palenie tytoniu oraz niewystarczająca aktywność fizyczna. Właśnie dlatego unijna strategia nie ogranicza się do wykonywania badań. Wczesne wykrycie nieprawidłowości ma umożliwiać podjęcie działań profilaktycznych lub leczenia, zanim rozwiną się poważne powikłania sercowo-naczyniowe.
Musimy pomóc ludziom wyrobić sobie zdrowsze nawyki już od najmłodszych lat i nauczyć ich szybciej rozpoznawać zagrożenia – powiedział Olivér Várhelyi.
Pierwszy Tydzień Badań Przesiewowych w UE
Nowym rekomendacjom towarzyszy pierwszy EU Screening Week, który rozpoczął się 28 września 2026 roku. W wielu państwach organizowane są działania edukacyjne i profilaktyczne poświęcone m.in. chorobom układu krążenia i cukrzycy. W inicjatywę włącza się również Polska. W ramach Tygodnia Badań Przesiewowych działania informacyjne prowadzą m.in. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne i Polskie Stowarzyszenie Diabetyków. Ich celem jest zwiększanie świadomości znaczenia badań przesiewowych oraz zachęcanie do regularnej kontroli zdrowia.
Główne wnioski
- Komisja Europejska zaleca co najmniej jedną kontrolę zdrowia sercowo-naczyniowego przed 35. rokiem życia, obejmującą m.in. pomiar ciśnienia tętniczego oraz poziomu cholesterolu i glukozy we krwi.
- Osoby w wieku 35–64 lata powinny przechodzić bardziej kompleksową kontrolę co najmniej raz na pięć lat. Po 65. roku życia rekomendowany odstęp między badaniami wynosi od trzech do pięciu lat.
- Choroby układu krążenia odpowiadają za około 1,7 mln zgonów rocznie w UE, dotyczą około 62 mln osób i generują koszty przekraczające 282 mld euro rocznie.
- Nowe podejście UE ma zwiększyć znaczenie profilaktyki i wczesnego wykrywania czynników ryzyka. Komisja wskazuje, że nawet 80 proc. chorób układu krążenia można potencjalnie zapobiegać poprzez ograniczanie modyfikowalnych czynników ryzyka.
Źródło:
- https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_26_1860
