Choroby dolnych dróg oddechowych wywoływane przez wirus RSV to jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia niemowląt na całym świecie. Mimo że wirus często przebiega łagodnie u dorosłych, w przypadku noworodków może prowadzić do powikłań wymagających hospitalizacji. Najnowsze dane z Argentyny pokazują, że szczepienie kobiet w ciąży przeciw RSV może być skuteczną strategią prewencji – chroniącą dzieci w najbardziej wrażliwym okresie życia: od narodzin do 6. miesiąca.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zagrożenie dla niemowląt stanowi wirus RSV.
- Jakie są wyniki badania skuteczności szczepień przeciw RSV u kobiet w ciąży.
- Na czym polega program szczepień ciążowych realizowany w Argentynie.
- Jakie są aktualne rekomendacje dotyczące szczepień kobiet w ciąży.
RSV – realne zagrożenie dla najmłodszych
RSV (respiratory syncytial virus) czyli syncytialny wirus oddechowy, to powszechny patogen należący do grupy pneumowirusów. Wywołuje sezonowe infekcje dróg oddechowych, które u niemowląt i małych dzieci mogą przebiegać ciężko, często prowadząc do hospitalizacji z powodu zapalenia oskrzelików czy zapalenia płuc. W Polsce w 2024 roku odnotowano aż 38 500 hospitalizacji z powodu RSV, z czego prawie połowa dotyczyła dzieci poniżej 2. roku życia.
Zakażenie rozprzestrzenia się drogą kropelkową, przez kontakt bezpośredni lub skażone powierzchnie. Szczególnie narażone są niemowlęta, osoby starsze oraz osoby z chorobami współistniejącymi.
Szczepienie kobiet w ciąży jako skuteczna forma profilaktyki
W odpowiedzi na rosnącą liczbę zakażeń RSV, Argentyna – kraj z dużym doświadczeniem w programach szczepień ciążowych (grypa, krztusiec) – jako pierwszy wdrożył ogólnokrajowy program szczepień przeciw RSV dla kobiet w ciąży.
Program ruszył 1 marca 2024 roku. Szczepionkę udostępniono bezpłatnie dla wszystkich kobiet między 3. a 36. tygodniem ciąży. Szczepienia realizowano głównie między 14. a 42. dniem przed porodem.
Badanie BERNI – skuteczność szczepionki w warunkach rzeczywistych
W ramach programu przeprowadzono badanie skuteczności szczepień w warunkach rzeczywistych – BERNI (ang. Birth cohort Evaluation of RSV maternal INtervention). W badaniu wzięło udział 505 niemowląt w wieku ≤6 miesięcy, hospitalizowanych z powodu choroby dolnych dróg oddechowych trwającej minimum 24 godziny.
Wyniki są jednoznaczne:
- 78,6% skuteczności ochrony przed hospitalizacją z powodu RSV wśród niemowląt ≤90 dni
- 71,3% skuteczności ochrony dla niemowląt do 6 miesiąca życia
- 76,9% skuteczności ochrony przed ciężką chorobą dolnych dróg oddechowych do 6 miesiąca życia
Zakażenie RSV potwierdzano metodą PCR lub immunofluorescencji. Aż 70% hospitalizacji miało miejsce w pierwszych 3 miesiącach życia, czyli w okresie największego ryzyka. Spośród uczestników badania, 160 niemowląt (32%) było dziećmi matek zaszczepionych przeciw RSV między 32. a 36. tygodniem ciąży.
Potwierdzenie skuteczności w badaniach klinicznych
Wyniki argentyńskiego badania są spójne z wcześniejszymi rezultatami badania klinicznego III fazy – MATISSE, które również wykazało wysoką skuteczność szczepionki w zapobieganiu zarówno łagodnym, jak i ciężkim infekcjom RSV u niemowląt.
Metody profilaktyki nieswoistej
Chociaż szczepienia pozostają najskuteczniejszą formą prewencji, warto również stosować metody profilaktyki nieswoistej:
- dokładne mycie rąk przed kontaktem z dzieckiem
- izolacja niemowlęcia od zakażonych domowników (tzw. strategia kokonowa)
- maseczki ochronne u chorych opiekunów
- unikanie kontaktu z dymem tytoniowym
- regularne wietrzenie pomieszczeń
- unikanie zatłoczonych przestrzeni
- karmienie piersią
Niestety, nie ma przyczynowego leczenia zakażenia RSV, dlatego zapobieganie jest kluczowe.
Szczepienia w ciąży – bezpieczeństwo i zalecenia
Szczepionki inaktywowane (zabite) są bezpieczne do stosowania w ciąży. Aktualne zalecenia obejmują szczepienia przeciw:
- grypie
- krztuścowi (szczepionka błonica–tężec–krztusiec)
- RSV
- COVID-19 (zgodnie z sezonowymi zaleceniami)
Szczepienia kobiet ciężarnych nie tylko chronią je same, ale – jak pokazuje przykład RSV – realnie zwiększają szanse przeżycia i zdrowia noworodków.
Główne wnioski
- RSV to główna przyczyna infekcji dolnych dróg oddechowych u niemowląt, odpowiadająca za tysiące hospitalizacji rocznie.
- W badaniu BERNI wykazano skuteczność szczepienia przeciw RSV na poziomie 71–79% w zapobieganiu hospitalizacjom u niemowląt do 6. miesiąca życia.
- Argentyna jako pierwszy kraj wdrożyła ogólnokrajowy program szczepień RSV dla kobiet w ciąży, dostępny bezpłatnie.
- Szczepienia w ciąży są bezpieczne i rekomendowane w wielu krajach — również przeciw innym chorobom zakaźnym, jak grypa, krztusiec czy COVID-19.
Źródło:
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny
- Główny Inspektorat Sanitarny
