Borelioza stanowi rosnące zagrożenie zdrowotne, a liczba zachorowań w Polsce i na świecie stale rośnie. Nadzieję na skuteczną ochronę daje szczepionka VLA15, nad którą pracują Pfizer i Valneva. Obiecujące wyniki badań klinicznych sugerują, że preparat może stać się przełomem w profilaktyce tej choroby. Czy w przyszłości uda się skutecznie zabezpieczyć przed zakażeniem przenoszonym przez kleszcze?
Nowa nadzieja w walce z boreliozą
Borelioza, nazywana również chorobą z Lyme, to jedno z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych związanych z ukąszeniami kleszczy. Liczba zakażeń rośnie zarówno w Polsce, jak i na świecie, a skuteczna ochrona wciąż stanowi wyzwanie dla medycyny. Jednak przełom może być bliski, albowiem badania nad szczepionką VLA15, opracowywaną przez firmy Pfizer i Valneva, przynoszą obiecujące rezultaty. Szczepionka jest obecnie na etapie trzeciej fazy badań klinicznych, a jej skuteczność i bezpieczeństwo ocenia blisko 18 tys. uczestników w Europie i Stanach Zjednoczonych.
Szczepionka VLA15 – jak działa i na jakim etapie są badania?
VLA15 to jedyna szczepionka przeciw boreliozie, która osiągnęła trzecią fazę badań klinicznych. Preparat działa poprzez indukcję odporności na białko powierzchniowe OspA, które jest kluczowe dla przeżycia bakterii Borrelia w organizmie kleszcza. Jeśli człowiek zostanie ugryziony przez zakażonego kleszcza, układ odpornościowy aktywowany przez szczepionkę powinien zablokować rozprzestrzenianie się bakterii, zanim trafią one do organizmu gospodarza.
Wcześniejsze etapy badań wykazały:
- Skuteczność wobec wszystkich serotypów OspA – co oznacza, że szczepionka może chronić przed wieloma odmianami bakterii Borrelia,
- Bezpieczeństwo stosowania – większość działań niepożądanych miała charakter łagodny lub umiarkowany,
- Dobre wyniki immunogenności – organizm skutecznie wytwarzał przeciwciała po podaniu szczepionki.
Badania prowadzone są również w Polsce – m.in. przez Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Ich celem jest ocena skuteczności, bezpieczeństwa oraz zdolności preparatu do wywoływania odporności.
Jak informował prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Grzegorz Cessak:
Oczekuje się, że najważniejsze dane z badania klinicznego 3. fazy zostaną opublikowane pod koniec 2025 r. Następnie planowane jest złożenie wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, pod warunkiem uzyskania pozytywnych danych z badania 3. fazy.
Coraz więcej zachorowań na boreliozę w Polsce
Borelioza stanowi coraz większe zagrożenie zdrowotne, co potwierdzają dane epidemiologiczne. W 2023 roku w Polsce odnotowano 25 244 przypadki tej choroby, a w pierwszej połowie 2024 roku liczba zakażeń wyniosła już 9 134 – co oznacza wzrost o 18,4% w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego.
Najwięcej zachorowań rejestruje się w województwie podlaskim, ale przypadki boreliozy występują na terenie całego kraju. Rosnąca liczba infekcji podkreśla pilną potrzebę opracowania skutecznej metody profilaktyki, którą może zapewnić szczepionka.
Objawy boreliozy – na co zwrócić uwagę?
Borelioza często przebiega w kilku fazach, a jej objawy mogą być mylone z innymi schorzeniami. Wczesne rozpoznanie jest ważne dla skutecznego leczenia, dlatego warto znać charakterystyczne symptomy choroby.
Wczesne objawy boreliozy to:
- Rumień wędrujący w miejscu ukąszenia kleszcza (pojawiąjący się po kilku dniach do kilku tygodni),
- Objawy grypopodobne: gorączka, bóle mięśni i stawów, osłabienie.
Późne objawy boreliozy to natomiast:
- Zapalenie stawów,
- Porażenie nerwów, zaburzenia neurologiczne (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych),
- Przewlekłe zmęczenie i zaburzenia koncentracji.
Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych powikłań, dlatego w przypadku podejrzenia zakażenia należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.
Kleszcze aktywne już od marca – jak się chronić?
Kleszcze zaczynają być aktywne, gdy temperatura otoczenia przekracza 5-7°C. W Polsce największa liczba ukąszeń występuje w kwietniu-czerwcu oraz wrześniu-październiku, ale łagodne zimy sprawiają, że mogą być aktywne już od marca.
Aby zminimalizować ryzyko zakażenia boreliozą należy:
- Unikać wysokiej trawy i zarośli podczas spacerów,
- Stosować repelenty przeciwko kleszczom,
- Bosić jasną odzież z długimi rękawami i nogawkami, ułatwia to bowiem wykrycie kleszczy,
- Po powrocie do domu dokładnie obejrzeć ciało i odzież, szczególnie pachwiny, skórę głowy i okolice za uszami,
- Szybko usunąć kleszcza (zmniejsza to ryzyko zakażenia).
Opracowanie skutecznej szczepionki przeciwko boreliozie może pomóc w ograniczeniu liczby zakażeń. Jeśli badania trzeciej fazy zakończą się pozytywnie, VLA15 może stać się pierwszym zatwierdzonym preparatem ochronnym przeciwko chorobie z Lyme.
Źródła:
- Termedia
- X.com/GCessak
- Precision vaccinations
