Rządowy projekt nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym trafił do Rządowego Centrum Legislacji. Zakłada on podwyższenie stawek opłaty od środków spożywczych, rozszerzenie katalogu produktów objętych daniną oraz objęcie opłatą części produktów, które dotychczas korzystały z wyłączeń. O planowanych zmianach informowaliśmy już 17 czerwca, gdy projekt pojawił się w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Teraz opublikowano pełną treść projektu wraz z uzasadnieniem.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w opłacie cukrowej planuje rząd od 1 stycznia 2027 r.
- Które napoje i koncentraty mają zostać objęte dodatkowymi opłatami.
- Jakie argumenty zdrowotne i finansowe przedstawiono w uzasadnieniu projektu.
- Czy dodatkowe środki mają trafić do Narodowego Funduszu Zdrowia.
Projekt wraca po wcześniejszym wecie prezydenta
Projekt opublikowany w RCL częściowo nawiązuje do rozwiązań przewidzianych w ustawie uchwalonej 7 listopada 2025 r. Warto przypomnieć, że wcześniejsza nowelizacja dotycząca opłaty cukrowej została zawetowana przez prezydenta. Teraz rząd ponownie proponuje podniesienie stawek oraz uszczelnienie systemu poboru opłaty.
Nowe przepisy miałyby wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Wyższe stawki opłaty cukrowej
Projekt przewiduje wzrost podstawowych elementów opłaty. Zgodnie z propozycją:
- opłata stała wzrośnie z 0,50 zł do 0,70 zł za litr napoju zawierającego do 5 g cukru w 100 ml lub substancje słodzące,
- opłata zmienna wzrośnie z 0,05 zł do 0,10 zł za każdy gram cukru powyżej 5 g w 100 ml,
- opłata za dodatek kofeiny lub tauryny wzrośnie z 0,10 zł do 1,00 zł za litr,
- maksymalna wysokość opłaty wzrośnie z 1,20 zł do 1,80 zł za litr napoju.
Więcej produktów zostanie objętych opłatą
Projekt przewiduje także rozszerzenie definicji napoju. Opłacie mają podlegać nie tylko gotowe napoje przeznaczone do bezpośredniego spożycia, ale również koncentraty, które po rozcieńczeniu stają się napojem. Dotyczy to zarówno koncentratów płynnych, jak i produktów w postaci stałej czy półpłynnej.
Dla koncentratów przewidziano odrębną stawkę wynoszącą 3,00 zł za litr lub kilogram produktu. Jak wskazano w uzasadnieniu, ma to zlikwidować różnice pomiędzy producentami napojów gotowych a producentami koncentratów.
Zmiany obejmą również część suplementów diety
Jednym z celów projektu jest ograniczenie możliwości omijania opłaty poprzez kwalifikowanie wysoko słodzonych syropów jako suplementów diety.
Projekt zakłada, że ze zwolnienia będą mogły korzystać jedynie suplementy diety sprzedawane w opakowaniach jednostkowych o objętości nieprzekraczającej 200 ml. W uzasadnieniu wskazano, że część producentów po wprowadzeniu opłaty cukrowej zgłaszała słodzone syropy do rejestru suplementów diety, dzięki czemu nie były one objęte opłatą.
Rząd liczy na większe wpływy do NFZ
W uzasadnieniu projektu podkreślono, że zmiany mają zwiększyć skuteczność opłaty cukrowej oraz przynieść dodatkowe przychody Narodowemu Funduszowi Zdrowia.
Środki mają zostać przeznaczone na działania edukacyjne, profilaktyczne oraz finansowanie świadczeń zdrowotnych związanych m.in. z leczeniem nadwagi i otyłości.
Według danych przywołanych w uzasadnieniu:
- około 35% Polaków ma nadwagę,
- około 28% choruje na otyłość,
- koszty bezpośrednio związane z otyłością mogły wynieść w 2025 r. od 4,4 do 15,4 mld zł,
- po uwzględnieniu kosztów pośrednich obciążenie mogło sięgnąć nawet 44,1 mld zł.
W projekcie podkreślono, że całkowite koszty NFZ w 2025 r. wyniosły 220,2 mld zł.
Dlaczego rząd chce podnieść opłatę?
Autorzy projektu wskazują, że obecne stawki zostały ustalone w 2020 r. i nie odpowiadają obecnym cenom napojów.
W uzasadnieniu podano przykład napoju typu cola o pojemności 330 ml kosztującego około 4,85 zł. Obecna opłata przypadająca na taki produkt wynosi około 0,30 zł. Z kolei dla napoju energetycznego o pojemności 250 ml kosztującego około 6,49 zł opłata wynosi około 0,23 zł. Zdaniem autorów projektu takie poziomy nie wpływają już wystarczająco na decyzje zakupowe konsumentów.
Projektodawcy powołują się również na analizy WHO i OECD wskazujące, że odpowiednio skonstruowane instrumenty fiskalne mogą wpływać na ograniczenie spożycia produktów uznawanych za niekorzystne dla zdrowia.
Główne wnioski
- Rząd proponuje podwyższenie opłaty cukrowej od 1 stycznia 2027 r. Opłata stała ma wzrosnąć z 0,50 zł do 0,70 zł za litr, a maksymalna wysokość opłaty z 1,20 zł do 1,80 zł za litr napoju.
- Znacząco wzrośnie opłata za kofeinę i taurynę. Stawka ma zostać podniesiona z 0,10 zł do 1,00 zł za litr napoju zawierającego te substancje.
- Rozszerzony zostanie katalog produktów objętych opłatą. Nowe przepisy obejmą m.in. koncentraty napojów oraz część wysoko słodzonych suplementów diety.
- Ministerstwo liczy na większe wpływy do NFZ. Środki mają wspierać profilaktykę, edukację zdrowotną oraz finansowanie świadczeń związanych z leczeniem nadwagi i otyłości.
Źródło:
- https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12411702/katalog/13211014#13211014
