Czy kobiety niepozostające w związku powinny mieć dostęp do procedur leczenia niepłodności w Polsce? Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o zajęcie stanowiska w tej sprawie. Interwencja dotyczy również możliwości zamrażania komórek jajowych z przyczyn innych niż medyczne. Obecne przepisy wykluczają takie rozwiązanie, a samotne kobiety zainteresowane leczeniem niepłodności często muszą szukać pomocy za granicą.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego samotne kobiety nie mogą korzystać z procedur in vitro w Polsce.
- Jakie ograniczenia dotyczą zamrażania komórek jajowych na przyszłość.
- Jakie zmiany w przepisach postuluje Stowarzyszenie „Nasz Bocian”.
- Na jakie pytania Ministerstwo Zdrowia ma odpowiedzieć RPO.
RPO interweniuje w sprawie dostępu do in vitro dla samotnych kobiet
Podstawą wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich było pismo Stowarzyszenia na rzecz leczenia niepłodności i wspierania adopcji „Nasz Bocian”. Organizacja zwróciła uwagę na ograniczenia prawne, które uniemożliwiają kobietom niepozostającym w związku z mężczyzną korzystanie z procedur medycznie wspomaganej prokreacji.
Zgodnie z ustawą z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności dostęp do tych procedur mają zasadniczo osoby pozostające w związkach heteroseksualnych. Kobiety samotne, które chcą skorzystać z in vitro, muszą więc wyjeżdżać do innych państw, m.in. Hiszpanii, Grecji czy Danii. Takie rozwiązanie wiąże się z dodatkowymi kosztami, które dla części zainteresowanych stanowią barierę finansową.
Stowarzyszenie „Nasz Bocian” wskazuje, że Polska należy do nielicznych państw Unii Europejskiej utrzymujących tak restrykcyjne regulacje. Wśród krajów umożliwiających samotnym kobietom korzystanie z leczenia niepłodności wymienia m.in. Belgię, Danię, Bułgarię, Estonię, Irlandię i Rumunię.
Zamrażanie komórek jajowych tylko ze wskazań medycznych
Drugim zagadnieniem poruszonym w wystąpieniu RPO jest dostęp do zabezpieczenia płodności na przyszłość. Obowiązujący art. 10 ustawy o leczeniu niepłodności dopuszcza taką procedurę w przypadku zagrożenia utratą lub istotnym upośledzeniem płodności wskutek choroby, urazu albo leczenia.
Przepisy nie przewidują natomiast możliwości zabezpieczenia płodności z przyczyn społecznych, takich jak brak partnera, plany życiowe czy rozwój zawodowy.
RPO zwraca uwagę, że w uzasadnieniu ustawy nie przedstawiono szczegółowych argumentów przemawiających za tak daleko idącym ograniczeniem. Istotna pozostaje również kwestia autonomii prokreacyjnej kobiet oraz możliwości decydowania o wykorzystaniu własnych komórek rozrodczych.
Niepłodność dotyczy nawet 1,5 mln par w Polsce
W wystąpieniu przywołano dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zgodnie z którymi około jedna na sześć osób w wieku rozrodczym doświadcza niepłodności na pewnym etapie życia. W Polsce problem ten dotyczy szacunkowo od 1 do 1,5 mln par, czyli około 20% społeczeństwa w wieku rozrodczym.
RPO zwraca również uwagę, że przyjęte w ustawie założenie, zgodnie z którym dziecko urodzone dzięki procedurom medycznie wspomaganej prokreacji powinno mieć zarówno matkę, jak i ojca, nie uwzględnia w pełni współczesnych realiów społecznych. Sam fakt pozostawania rodziców w związku nie gwarantuje bowiem, że będą oni wspólnie wychowywać dziecko. W 2025 r. polskie sądy orzekły ponad 60 tys. rozwodów i około 600 separacji. Dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazują ponadto na spadek liczby małżeństw z dziećmi i wzrost liczby rodzin niepełnych.
W ocenie RPO ograniczenia w dostępie do medycznie wspomaganej prokreacji powinny być rozpatrywane również z uwzględnieniem prawa do ochrony zdrowia, życia prywatnego oraz autonomii prokreacyjnej, czyli możliwości samodzielnego decydowania o posiadaniu potomstwa.
Ministerstwo Zdrowia ma odpowiedzieć na pytania RPO
Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o przedstawienie stanowiska dotyczącego ewentualnego rozszerzenia dostępu do leczenia niepłodności dla kobiet niepozostających w związku.
Resort został również poproszony o wyjaśnienie, dlaczego możliwość zabezpieczenia płodności ograniczono wyłącznie do wskazań zdrowotnych oraz czy podczas prac nad ustawą uwzględniono tendencję do odkładania macierzyństwa na późniejszy wiek.
RPO oczekuje także odpowiedzi, czy Ministerstwo Zdrowia dostrzega obecnie potrzebę zmiany przepisów dotyczących zamrażania komórek jajowych na przyszłość.
Główne wnioski
- RPO zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o stanowisko w sprawie rozszerzenia dostępu do leczenia niepłodności dla kobiet niepozostających w związku.
- Obecne przepisy wykluczają samotne kobiety z procedur in vitro w Polsce, zmuszając zainteresowane do poszukiwania leczenia za granicą, m.in. w Hiszpanii, Grecji i Danii.
- Zamrażanie komórek jajowych na przyszłość jest dopuszczalne ze wskazań medycznych, takich jak zagrożenie utratą płodności wskutek choroby, urazu lub leczenia.
- Niepłodność dotyczy w Polsce około 1-1,5 mln par. Ministerstwo Zdrowia ma wyjaśnić, czy dostrzega potrzebę zmiany przepisów dotyczących leczenia niepłodności i zabezpieczania płodności.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-mz-dostep-do-leczenia-nieplodnosci

