W Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawił się projekt ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (UD417), który zakłada zmiany w funkcjonowaniu tzw. opłaty cukrowej. Rząd chce nie tylko podnieść stawki obowiązujące producentów napojów słodzonych, ale również uszczelnić system poprzez objęcie opłatą nowych kategorii produktów. Według założeń projekt ma zwiększyć skuteczność działań prozdrowotnych oraz przynieść dodatkowe wpływy dla Narodowego Funduszu Zdrowia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w opłacie cukrowej przewiduje projekt UD417.
- O ile mają wzrosnąć stawki dla napojów słodzonych, słodzików, kofeiny i tauryny.
- Które koncentraty i suplementy diety mają zostać objęte opłatą.
- Jakie dodatkowe wpływy dla NFZ zakładają projektodawcy.
Projekt UD417 wpisany do wykazu prac rządu
Projekt został wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD417. Za jego opracowanie odpowiada Ministerstwo Finansów i Gospodarki, a osobą odpowiedzialną za przygotowanie projektu jest podsekretarz stanu Jarosław Neneman. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów przewidziano na III kwartał 2026 r.
Jak wynika z opisu projektu, głównym celem nowelizacji jest zwiększenie opłaty od środków spożywczych, potocznie określanej jako opłata cukrowa. Rząd wskazuje jednocześnie, że zmiany mają zwiększyć przychody NFZ, do którego trafia obecnie 96,5% wpływów z tego mechanizmu.
Przypomnijmy, że 18 grudnia 2025 r. prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę przewidującą podwyższenie opłaty cukrowej. Obecny projekt UD417 stanowi kolejną próbę zmiany zasad funkcjonowania opłaty od środków spożywczych.
Ministerstwo wskazuje na rosnące koszty otyłości
W uzasadnieniu projektu zwrócono uwagę na skalę kosztów związanych z nadwagą i otyłością. Według szacunków Ministerstwa Zdrowia bezpośrednie wydatki związane z profilaktyką, diagnostyką i leczeniem otyłości oraz jej powikłań mogły wynieść w 2025 r. od 4,4 do 15,4 mld zł.
Po uwzględnieniu kosztów pośrednich, związanych m.in. z absencją zawodową, obniżoną produktywnością, rentami oraz przedwczesnymi zgonami, całkowity koszt problemu mógł sięgać nawet 44,1 mld zł.
Autorzy projektu przypominają również, że zarówno Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), jak i OECD wskazują instrumenty fiskalne jako jedno z narzędzi ograniczających spożycie produktów sprzyjających rozwojowi otyłości.
Opłata cukrowa ma wzrosnąć
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest aktualizacja wysokości opłat obowiązujących producentów napojów. Projekt przewiduje podwyższenie:
- opłaty stałej za zawartość cukru do 5 g w 100 ml napoju lub za obecność substancji słodzących – z 0,50 zł do 0,70 zł za litr,
- opłaty zmiennej za każdy gram cukru powyżej 5 g w 100 ml – z 0,05 zł do 0,10 zł,
- opłaty za zawartość kofeiny lub tauryny – z 0,10 zł do 1,00 zł,
- maksymalnej wysokości opłaty – z 1,20 zł do 1,80 zł za litr napoju.
W uzasadnieniu wskazano, że obecne stawki zostały ustalone w 2020 r. i obecnie stanowią niewielką część ceny detalicznej produktów. Przykładowo opłata naliczana dla puszki napoju typu cola o pojemności 330 ml wynosi około 0,30 zł przy cenie około 4,85 zł. Z kolei dla napoju energetycznego o pojemności 250 ml zawierającego cukier, kofeinę i taurynę opłata wynosi około 0,23 zł przy cenie około 6,49 zł.
Wszystkie koncentraty mają zostać objęte opłatą
Nowelizacja ma również usunąć lukę dotyczącą koncentratów napojów. Obecnie opłata obejmuje wyłącznie koncentraty w postaci syropów. Produkty występujące w innych formach, np. stałej lub półpłynnej, pozostają poza systemem.
Projekt zakłada objęcie opłatą wszystkich koncentratów niezależnie od ich postaci. Dla tej grupy produktów przewidziano odrębną stawkę wynoszącą 3 zł za litr lub kilogram koncentratu.
Według projektodawców rozwiązanie ma wyeliminować nierówne traktowanie producentów oraz lepiej odzwierciedlać rzeczywistą zawartość cukru w produktach skoncentrowanych.
Część suplementów diety również z opłatą
Jedna z bardziej zauważalnych zmian dotyczy suplementów diety. Obecnie produkty tej kategorii nie podlegają opłacie cukrowej. Według autorów projektu część wysoko słodzonych syropów owocowych po wprowadzeniu opłaty została przekwalifikowana na suplementy diety, co pozwoliło uniknąć dodatkowych obciążeń.
Projekt przewiduje objęcie opłatą suplementów diety w postaci napoju. Wyłączone mają zostać produkty sprzedawane w opakowaniach nieprzekraczających 200 ml, które często są dostępne w aptekach i pełnią funkcję wspomagającą leczenie, jak np. syrop prawoślazowy, syropy z rutyną czy preparaty z wyciągiem z porostu islandzkiego.
W przypadku suplementów skoncentrowanych obowiązywać ma stawka 3 zł za litr lub kilogram koncentratu. Dla produktów gotowych do spożycia maksymalna opłata ma wynosić do 1,80 zł za litr.
Zmiany obejmą także część napojów z sokiem
Projekt przewiduje również ograniczenie możliwości korzystania z obecnych wyłączeń. Dziś opłacie nie podlegają napoje zawierające co najmniej 20% soku oraz do 5 g cukru w 100 ml. Jak wskazano w uzasadnieniu, część producentów wykorzystywała ten wyjątek, dodając odpowiednią ilość soku i zastępując część cukru substancjami słodzącymi.
Po zmianach opłata ma objąć również napoje spełniające kryterium zawartości soku, jeżeli jednocześnie zawierają kofeinę, taurynę lub substancje słodzące. Dotyczyć może to m.in. części napojów energetycznych, piw bezalkoholowych oraz innych produktów wykorzystujących słodziki.
NFZ może otrzymać dodatkowe wpływy
Zgodnie z obowiązującymi przepisami 96,5% środków pochodzących z opłaty od środków spożywczych trafia do Narodowego Funduszu Zdrowia. Pieniądze są przeznaczane na działania edukacyjne, profilaktyczne oraz finansowanie świadczeń związanych z leczeniem skutków nadwagi i otyłości.
Projektodawcy zakładają, że podwyższenie stawek oraz uszczelnienie systemu pozwoli zwiększyć skuteczność opłaty i jednocześnie zapewnić dodatkowe źródło finansowania działań zdrowotnych.
Główne wnioski
- Projekt UD417 został wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, a jego przyjęcie zaplanowano na III kwartał 2026 r.
- Rząd chce podnieść stawki opłaty cukrowej, m.in. opłatę stałą z 0,50 zł do 0,70 zł za litr, a opłatę za kofeinę lub taurynę z 0,10 zł do 1,00 zł za litr.
- Opłatą mają zostać objęte wszystkie koncentraty napojów niezależnie od postaci, ze stawką 3 zł za litr lub kilogram koncentratu.
- Projekt obejmuje także część suplementów diety w postaci napoju oraz napojów z co najmniej 20% soku, jeśli zawierają kofeinę, taurynę lub substancje słodzące.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-zdrowiu-publicznym4
