Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Zdrowia z apelem o pilne działania dotyczące systemu leczenia nieletnich kierowanych do ośrodków psychiatrii sądowej. W wystąpieniu wskazano na wielomiesięczne, a nawet przekraczające rok oczekiwanie na miejsce, niedobór wyspecjalizowanych placówek oraz luki w opiece nad młodymi pacjentami po zakończeniu leczenia. Zdaniem RPO obecny system nie zapewnia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa ani realizacji prawa do świadczeń zdrowotnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego RPO zwrócił się do Ministra Zdrowia w sprawie psychiatrii sądowej dla nieletnich.
- Jakie problemy organizacyjne występują w systemie leczenia młodych pacjentów.
- Dlaczego czas oczekiwania na miejsce w specjalistycznych ośrodkach przekracza rok.
- Jakich zmian systemowych domaga się Rzecznik Praw Obywatelskich.
RPO wskazuje na niedobór placówek dla nieletnich
Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich jest następstwem posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego, które odbyło się 17 czerwca 2026 r. Podczas spotkania omawiano sytuację nieletnich hospitalizowanych na podstawie środka leczniczego przewidzianego w rozdziale 5 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Szczególną uwagę poświęcono funkcjonowaniu Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie.
RPO wskazuje, że liczba placówek przeznaczonych dla nieletnich z zaburzeniami psychicznymi lub niepełnosprawnością intelektualną, którzy dopuścili się czynu karalnego albo wykazują przejawy demoralizacji, pozostaje niewystarczająca. Dodatkowym problemem jest brak jednolitego i kompletnego wykazu ośrodków oraz oddziałów psychiatrii sądowej dla tej grupy pacjentów.
Kolejki przekraczają rok
Jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje czas oczekiwania na przyjęcie do specjalistycznych placówek. Według RPO oczekiwanie na wolne miejsce może przekraczać 12 miesięcy.
W tym czasie nieletni, wobec których sąd orzekł środek leczniczy w warunkach izolacji, pozostają poza docelową placówką. Zdaniem Rzecznika taka sytuacja stoi w sprzeczności z celem wydanego orzeczenia i może zwiększać ryzyko zarówno dla samych pacjentów, jak i ich otoczenia.
Problemy również na oddziałach psychiatrii dzieci i młodzieży
W wystąpieniu zwrócono uwagę, że część osób oczekujących na miejsce w oddziale psychiatrii sądowej trafia do ogólnopsychiatrycznych oddziałów dla dzieci i młodzieży.
RPO wskazuje, że długotrwały pobyt takich pacjentów razem z osobami hospitalizowanymi wyłącznie z powodu kryzysów psychicznych może powodować trudności organizacyjne i terapeutyczne. Może również wpływać na bezpieczeństwo oddziałów oraz proces leczenia pozostałych pacjentów.
Brakuje placówek dla pacjentów z uzależnieniami i zaburzeniami rozwojowymi
Rzecznik zwraca uwagę także na niedobór wyspecjalizowanych ośrodków dla nieletnich, którzy poza zaburzeniami psychicznymi zmagają się z uzależnieniami.
Problemy dotyczą również dzieci i młodzieży z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi, zwłaszcza prezentujących zachowania agresywne lub autoagresywne. Według RPO obecna sieć placówek nie odpowiada potrzebom tej grupy pacjentów.
Potrzebne rozwiązania także po osiągnięciu pełnoletności
W wystąpieniu podkreślono również brak rozwiązań wspierających osoby opuszczające oddziały psychiatrii sądowej po ukończeniu 18. roku życia.
Zdaniem Rzecznika odpowiednio zorganizowana pomoc środowiskowa mogłaby ograniczać ryzyko nawrotu kryzysu psychicznego oraz ponownego wejścia w konflikt z prawem. Obecnie takich rozwiązań systemowych brakuje.
RPO apeluje o kompleksowe zmiany
Marcin Wiącek zwrócił się do ministry zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy o podjęcie działań prowadzących do rozwiązania problemów systemowych. W ocenie RPO konieczna jest rozbudowa sieci wyspecjalizowanych placówek, a także utworzenie ośrodków dla osób wykazujących szczególnie niebezpieczne zachowania, które nie są objęte ustawą o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
Rzecznik wskazuje, że obecny stan organizacyjny nie zawsze gwarantuje realizację prawa dziecka do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej. Jednocześnie rozwój specjalistycznej infrastruktury mógłby poprawić bezpieczeństwo pacjentów oraz osób z ich otoczenia.
Główne wnioski
- Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministerstwa Zdrowia o pilne rozwiązanie problemów dotyczących psychiatrii sądowej dla nieletnich.
- Czas oczekiwania na miejsce w specjalistycznym ośrodku może przekraczać rok, co opóźnia wykonanie orzeczeń sądowych i wpływa na bezpieczeństwo pacjentów oraz ich otoczenia.
- Systemowi brakuje placówek dla nieletnich z zaburzeniami psychicznymi współwystępującymi z uzależnieniami oraz dla dzieci i młodzieży z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi i zachowaniami agresywnymi lub autoagresywnymi.
- RPO postuluje rozbudowę sieci wyspecjalizowanych ośrodków oraz stworzenie systemu wsparcia dla osób opuszczających oddziały psychiatrii sądowej po osiągnięciu pełnoletności.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-nieletni-hospitalizacja-srodek-leczniczy-mz
