Monitoring wizyjny w szpitalach, hospicjach czy zakładach opiekuńczo-leczniczych budzi coraz więcej emocji. Choć Ministerstwo Zdrowia argumentuje jego zasadność troską o bezpieczeństwo pacjentów, Rzecznik Praw Obywatelskich i Najwyższa Izba Kontroli wskazują na niepokojące nieprawidłowości i niedoprecyzowanie przepisów. Czy prawo jest wystarczająco precyzyjne, by chronić zarówno pacjentów, jak i personel medyczny?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany prawne wprowadzono w 2023 roku w zakresie monitoringu w placówkach medycznych
- Jakie kontrowersje i ryzyka zauważają RPO, NIK i UODO w związku z nowymi przepisami
- W jakich sytuacjach i na jakich warunkach można zgodnie z prawem stosować monitoring w szpitalach i innych podmiotach leczniczych
Zmiana prawa: więcej kamer, więcej wątpliwości
Od czerwca 2023 r. obowiązują znowelizowane przepisy ustawy o działalności leczniczej, które umożliwiają kierownikom placówek medycznych instalację kamer także w pomieszczeniach, gdzie udzielane są świadczenia zdrowotne. W myśl art. 23a ust. 1 pkt 3 monitoring może być stosowany „jeżeli jest to konieczne w procesie leczenia pacjentów lub dla zapewnienia im bezpieczeństwa”.
Jednocześnie regulacje zobowiązują do poszanowania intymności i godności pacjenta, m.in. przez uniemożliwienie rejestracji intymnych czynności fizjologicznych. Nagrania mogą być przechowywane maksymalnie przez 3 miesiące.
RPO: monitoring tak, ale nie bez granic
Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, w serii pism kierowanych do resortu zdrowia podkreśla, że nowelizacja daje zbyt dużą swobodę interpretacyjną kierownikom podmiotów leczniczych. Przede wszystkim brakuje ustawowych przesłanek jednoznacznie określających, kiedy monitoring jest dopuszczalny. Wątpliwości budzi też fakt, że pacjent nie ma możliwości odmowy udzielenia świadczenia w pomieszczeniu objętym monitoringiem.
RPO przypomina, że tak istotne kwestie jak ingerencja w prawo do prywatności powinny być regulowane ustawą, a nie aktem wewnętrznym, jakim jest regulamin placówki. Przytacza także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów międzynarodowych, które jednoznacznie wskazują na konieczność ustawowego określenia warunków przetwarzania danych wrażliwych.
Kontrola NIK: monitoring niezgodny z przepisami w 18% placówek
We wrześniu 2024 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący przestrzegania praw pacjenta. Wynika z niego, że aż 18% skontrolowanych podmiotów leczniczych stosowało monitoring niezgodnie z obowiązującymi przepisami – m.in. w miejscach, w których nie przewidziano obecności kamer. NIK wskazała także na nierzetelne opracowanie regulaminów monitoringu.
UODO: czas na zmiany legislacyjne
Podobne wnioski płyną z wystąpienia Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Wskazuje on na konieczność doprecyzowania przepisów, ponieważ obecna regulacja budzi wiele pytań zarówno wśród obywateli, jak i podmiotów leczniczych. Zgłaszane są także przypadki naruszeń prawa do prywatności.
UODO zauważa, że obecne przepisy nie zapewniają pacjentom ani personelowi wystarczających gwarancji ochrony ich danych i godności. Konieczne jest więc wprowadzenie szczegółowych kryteriów ustawowych oraz określenie, kto i w jakich okolicznościach ma dostęp do nagrań.
Argumenty MZ: monitoring ratuje życie i poprawia jakość świadczeń
Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na zastrzeżenia RPO podkreśla, że celem zmian była poprawa bezpieczeństwa pacjentów – zarówno w ujęciu zdrowotnym, jak i organizacyjnym. Monitoring ma pomóc szybciej reagować na sytuacje nagłe, poprawić nadzór nad farmakoterapią, czy ograniczyć ryzyko powikłań pooperacyjnych.
Według resortu, monitoring w czasie rzeczywistym może skrócić czas reakcji personelu medycznego, np. gdy pacjent przewróci się na korytarzu, lub gdy maska z tlenem przemieści się podczas terapii. Kamery mogą też dokumentować przebieg zabiegów, wspierać kontrolę przestrzegania zasad higieny oraz ograniczać niepożądane zdarzenia w oddziałach psychiatrycznych.
Główne wnioski
- Nowelizacja ustawy o działalności leczniczej z 2023 r. umożliwiła kierownikom placówek medycznych stosowanie monitoringu także w pomieszczeniach, gdzie udzielane są świadczenia zdrowotne – bez odrębnej podstawy prawnej.
- Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Prezes UODO podkreślają konieczność ustawowego doprecyzowania przesłanek monitoringu oraz wskazania jasnych gwarancji dla pacjentów i personelu medycznego.
- Raport NIK z września 2024 r. ujawnia, że 18% skontrolowanych podmiotów stosowało monitoring niezgodnie z przepisami – np. w miejscach, gdzie nie powinno być kamer.
- Monitoring może poprawiać bezpieczeństwo pacjentów i jakość leczenia, ale tylko wtedy, gdy jego stosowanie jest uzasadnione medycznie, proporcjonalne i transparentne.
Źródło:
- RPO
