Nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych została przekazana do konsultacji publicznych. Projekt zakłada daleko idące zmiany: od całkowitego zakazu reklamy alkoholu, przez nowe zasady sprzedaży, po zaostrzone przepisy dotyczące wyglądu opakowań. Celem – jak deklaruje ustawodawca – jest zmniejszenie spożycia alkoholu i poprawa bezpieczeństwa, szczególnie wśród dzieci i młodzieży.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie ograniczenia dotyczące reklamy, sprzedaży i promocji alkoholu przewiduje projekt nowelizacji.
- Dlaczego zmiany mają objąć także wygląd opakowań i wprowadzenie definicji napoju alkoholowego jako płynu.
- Jakie nowe obowiązki będą mieć sprzedawcy detaliczni i producenci alkoholu.
- Od kiedy planowane zmiany mają wejść w życie i jak wpłyną na działalność firm.
Szklana butelka zamiast saszetki. Koniec z opakowaniami mylącymi dzieci
Jednym z kluczowych punktów projektu jest uregulowanie wyglądu opakowań napojów alkoholowych. Rząd chce zakazać sprzedaży alkoholu w opakowaniach, które przypominają produkty dla dzieci – np. saszetki czy tubki wyglądające jak musy owocowe.
Nowe przepisy przewidują, że napoje alkoholowe będą mogły trafiać do punktów sprzedaży jedynie w opakowaniach wykonanych ze szkła lub metalu. Jednocześnie zakazane będzie umieszczanie na nich treści, które:
- zachęcają osoby poniżej 18. roku życia do spożycia alkoholu,
- sugerują, że alkohol poprawia sprawność fizyczną lub wspiera prowadzenie pojazdów,
- przypisują alkoholowi właściwości terapeutyczne lub łagodzące stres,
- pokazują umiarkowanie lub abstynencję w negatywnym świetle,
- łączą picie z atrakcyjnością seksualną, sukcesem czy relaksem,
- utrudniają odróżnienie alkoholu od zwykłych produktów spożywczych.
Całkowity zakaz reklamy alkoholu. Koniec wyjątków dla piwa
Projektowane zmiany przewidują pełne usunięcie z ustawy wyjątków pozwalających dotąd na reklamę piwa w określonych warunkach. Reklama jakichkolwiek napojów alkoholowych – zarówno w przestrzeni publicznej, jak i w Internecie – ma zostać całkowicie zakazana.
To odpowiedź na agresywne kampanie promocyjne, które łączą sprzedaż alkoholu z tzw. okazją cenową („6 piw + 6 gratis”), co prowadzi do impulsywnych zakupów znacznie przekraczających pierwotne intencje konsumentów.
Ministerstwo Zdrowia wskazuje także na rosnącą obecność reklam alkoholu w Internecie – dostępnych całą dobę i często widocznych również dla dzieci. Badania przytoczone w uzasadnieniu projektu pokazują, że uczniowie szkół podstawowych w Wielkiej Brytanii potrafią rozpoznać marki piw lepiej niż lodów czy chipsów.
Zakaz promocji także na wydzielonych stoiskach
W projekcie nowelizacji znalazła się także propozycja usunięcia dotychczasowego wyjątku umożliwiającego prowadzenie promocji alkoholu na tzw. wydzielonych stoiskach. Chodzi o zmianę art. 131 ust. 9 ustawy, która wykreśli z przepisu wyłączenie stoisk z ogólnego zakazu promocji napojów alkoholowych.
Obecnie wydzielone stoisko to – zgodnie z ustawową definicją – oddzielona lada, ciąg handlowy lub część sklepu wyodrębniona od reszty powierzchni sprzedaży. W praktyce są to często strefy w dużych, samoobsługowych sklepach o powierzchni powyżej 200 m², gdzie oferowane są mocniejsze alkohole (powyżej 4,5%, z wyjątkiem piwa). Takie punkty – obok sklepów branżowych i innych placówek detalicznych – stanowią jedną z głównych form sprzedaży alkoholu przeznaczonego do spożycia poza miejscem zakupu.
Nowelizacja zakłada objęcie zakazem promocji również tych właśnie stoisk. Dzięki temu zrównane zostaną zasady obowiązujące w różnych typach placówek – zarówno w dużych sklepach, jak i mniejszych punktach sprzedaży, gdzie alkohol sprzedawany jest bezpośrednio przez personel.
Po zmianach zakaz promocji alkoholu nie będzie obowiązywał jedynie w trzech przypadkach: w hurtowniach, w specjalistycznych punktach prowadzących wyłącznie sprzedaż napojów alkoholowych oraz w lokalach gastronomicznych oferujących alkohol do spożycia na miejscu.
Surowsze kary za nielegalną promocję alkoholu
Wraz z zakazem reklamy zmieniają się również przepisy karne. Obecnie grzywny za nielegalną promocję wahają się od 10 tys. zł do 500 tys. zł. Projekt zakłada podniesienie dolnej granicy do 20 tys. zł, a górnej – do 750 tys. zł.
Dodatkowo sądy będą mogły wymierzać karę ograniczenia wolności, a nawet łączyć ją z grzywną. To odpowiedź na rosnącą skalę naruszeń i nieskuteczność dotychczasowych sankcji.
Nowe zakazy sprzedaży: placówki medyczne i stacje paliw
Rząd chce też ograniczyć fizyczną dostępność alkoholu. Projekt zakłada rozszerzenie katalogu miejsc objętych zakazem sprzedaży, podawania i spożycia napojów alkoholowych o dwie istotne lokalizacje: teren zakładów leczniczych (np. placówki uzdrowiskowe) oraz stacji paliw.
Z uzasadnienia wynika, że wprowadzanie takich regulacji jest zgodne z polityką prowadzoną w wielu państwach UE. Zmiany mają pomóc ograniczyć łatwą dostępność alkoholu w przestrzeni publicznej oraz wyeliminować sprzedaż w miejscach, które powinny służyć zdrowiu i bezpieczeństwu.
Sprzedaż przez Internet? Tylko z odbiorem w punkcie
Choć aktualna ustawa precyzuje, gdzie można prowadzić sprzedaż alkoholu, nie reguluje wystarczająco kwestii sprzedaży na odległość. W praktyce wiele firm prowadzi handel przez Internet bez kontroli wiekowej czy możliwości weryfikacji odbiorcy.
Nowelizacja zakłada, że sprzedaż na odległość będzie dopuszczalna tylko w modelu click & collect – z odbiorem w fizycznym punkcie sprzedaży napojów alkoholowych. Może to być także punkt prowadzony przez innego przedsiębiorcę.
Doprecyzowanie definicji i nowy zapis o „płynie”
Projektodawcy proponują zmianę definicji napoju alkoholowego. Nowe brzmienie zakłada, że napojem alkoholowym w rozumieniu ustawy jest wyłącznie „płyn” przeznaczony do spożycia, zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu powyżej 0,5%.
To odpowiedź na praktyki, w których alkohol pojawiał się w formie innej niż płynna – np. w żelach, proszkach lub kapsułkach – co utrudniało stosowanie przepisów.
50% z hurtowej sprzedaży dla gmin. Projekt zmienia podział środków
Nowelizacja zakłada także modyfikację przepisów dotyczących dochodów z obrotu hurtowego. Zgodnie z projektem, 50% wpływów z opłat od przedsiębiorców zaopatrujących detalistów w alkohol w małych opakowaniach (do 300 ml) ma trafiać do budżetów gmin.
Środki te – jak przypomina projektodawca – są przeznaczone na realizację lokalnych strategii przeciwdziałania uzależnieniom. Zmiana ma wzmocnić finansowo samorządy w realizacji zadań związanych z profilaktyką i zdrowiem publicznym.
Kiedy ograniczenia w sprzedaży alkoholu mogą wejść w życie?
Zgodnie z projektem, większość przepisów nowelizacji miałaby wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Wyjątkiem są regulacje dotyczące sprzedaży napojów alkoholowych na odległość oraz zakaz reklamy (w tym zakaz reklamy piwa), które – na podstawie przepisów przejściowych – zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.
Wydłużone vacatio legis ma umożliwić przedsiębiorcom dostosowanie się do zmian, ponieważ projekt dotyczy bezpośrednio sfery prowadzenia działalności gospodarczej. Nowelizacja wpłynie zarówno na mikro-, małych, średnich, jak i dużych przedsiębiorców – zwłaszcza w kontekście promocji i ekspozycji produktów.
Główne wnioski
- Projekt ustawy zakłada całkowity zakaz reklamy napojów alkoholowych, w tym piwa, zarówno w przestrzeni publicznej, jak i w Internecie.
- Promocja alkoholu na wydzielonych stoiskach w dużych sklepach zostanie objęta zakazem, co zrównuje je z innymi formami sprzedaży detalicznej.
- Zakaz sprzedaży alkoholu obejmie stacje paliw i placówki medyczne, a sprzedaż przez Internet będzie możliwa tylko z odbiorem w punkcie.
- Nowe przepisy wejdą w życie 1 stycznia 2026 r., a część – w tym zakaz reklamy i sprzedaż przez Internet – od 2027 r. Gminy otrzymają 50% opłat z hurtu małych opakowań na działania profilaktyczne.
Źródło:
- RCL
