Czerniak to jeden z najbardziej agresywnych nowotworów skóry, który rozwija się szybko, ale wcześnie wykryty jest niemal w pełni wyleczalny. 12 maja, w Europejski Dzień Walki z Czerniakiem, eksperci przypominają o profilaktyce, samobadaniu i konieczności ochrony przed promieniowaniem UV.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są najważniejsze czynniki ryzyka zachorowania na czerniaka i kto jest najbardziej narażony.
- Na czym polega profilaktyka czerniaka i jak działa zasada ABCDE przy ocenie zmian skórnych.
- Dlaczego wczesne wykrycie czerniaka daje niemal 100% szans na wyleczenie.
- Jakie działania podejmowane są w Polsce w ramach Europejskiego Dnia Walki z Czerniakiem.
Czerniak – najgroźniejszy nowotwór skóry
12 maja obchodzimy Europejski Dzień Walki z Czerniakiem, który ma na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat zagrożeń związanych z czerniakiem skóry i znaczenia wczesnej diagnostyki. Czerniak to złośliwy nowotwór wywodzący się z melanocytów – komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny. Choć najczęściej rozwija się na skórze, może także pojawić się w błonach śluzowych, gałce ocznej, a nawet oponach mózgowych.
Ten typ raka cechuje się wyjątkowo szybkim wzrostem i agresywnym przebiegiem, dlatego jego wczesne wykrycie znacząco zwiększa szanse na wyleczenie – sięgające nawet 99% w pierwszym stadium choroby.
Kto jest najbardziej narażony?
Na czerniaka może zachorować każdy, ale istnieją grupy podwyższonego ryzyka. W Polsce są to przede wszystkim osoby o jasnej karnacji (fototyp I i II), rudych lub blond włosach, niebieskich oczach, a także osoby z licznymi piegami i znamionami barwnikowymi, zwłaszcza zlokalizowanymi w miejscach narażonych na drażnienie.
Ryzyko wzrasta również u tych, którzy:
- doznały oparzeń słonecznych, zwłaszcza w dzieciństwie;
- przebywają na słońcu ponad godzinę dziennie;
- mają w rodzinie przypadki nowotworów skóry;
- korzystają z solarium.
ABCDE – pięć liter, które mogą uratować życie
Wczesne rozpoznanie zmian skórnych to klucz do skutecznego leczenia. W ocenie potencjalnie niebezpiecznych znamion warto kierować się kryteriami ABCDE:
- A – asymetria: zmiana jest niesymetryczna, „wylewa się” na jedną stronę.
- B – brzegi: nieregularne, poszarpane, nierówne.
- C – kolor: zmiana ma więcej niż jeden kolor lub jego intensywność się zmienia.
- D – średnica: znamię ma więcej niż 6 mm.
- E – ewolucja: każda zmiana kształtu, wielkości, koloru powinna wzbudzać niepokój.
Jak mówi prof. Wojciech Wysocki z Centrum Leczenia Nowotworów Skóry i Czerniaka w Krakowie:
Odsetek chorych trwale wyleczonych z czerniaka w pierwszym stopniu zaawansowania sięga 99%”, ale w czwartym stadium spada już do kilkunastu procent. Tymczasem wciąż zbyt wielu pacjentów zgłasza się do lekarza zbyt późno.
Czerniak nie tylko na skórze
Jak ostrzega dr Wysocki, czerniak może występować nie tylko na skórze, ale także:
- na gałce ocznej,
- w jamie ustnej,
- na śluzówce nosa,
- narządach płciowych,
- przewodzie pokarmowym,
- okolicy odbytu,
- a nawet w oponach mózgowych.
Każda nietypowa zmiana – guzek, zgrubienie czy przebarwienie – zwłaszcza w miejscach trudno dostępnych lub niewidocznych, powinna być jak najszybciej skonsultowana z lekarzem.
Jak się chronić?
Najskuteczniejszą metodą profilaktyki pozostaje ochrona przed promieniowaniem UV. Jak podkreśla prof. Wysocki:
Nie ma lekarstwa czy sposobu, żeby całkowicie uniknąć zachorowania na czerniaka. Możemy jednak zmniejszyć ryzyko. W dość prosty sposób.
Oto najważniejsze zalecenia:
- Unikaj ekspozycji na słońce w godzinach 11.00–16.00.
- Noś odzież ochronną, okulary z filtrem UV i nakrycie głowy.
- Stosuj kremy z wysokim filtrem (minimum SPF 30), od kwietnia do września.
- Unikaj korzystania z solarium.
- Regularnie obserwuj swoją skórę – raz w miesiącu wykonuj samobadanie, a raz w roku odwiedzaj dermatologa.
Edukacja i diagnostyka – wspólna odpowiedzialność
W ramach obchodów Europejskiego Dnia Walki z Czerniakiem w Krakowie odbywają się działania profilaktyczne organizowane przez Małopolski Sanepid i 5 Wojskowy Szpital Kliniczny. O godzinie 12:00 pod budynkiem szpitala stanie dermobus, w którym mieszkańcy będą mogli bezpłatnie przebadać swoją skórę.
To ważny gest – również dlatego, że liczba zachorowań w Polsce wzrosła trzykrotnie w ciągu ostatnich lat, a co roku diagnozuje się około 4000 nowych przypadków czerniaka.
Główne wnioski
- Czerniak to jeden z najgroźniejszych nowotworów skóry, ale wcześnie wykryty jest wyleczalny w 99% przypadków – pod warunkiem szybkiej diagnostyki i odpowiedniego leczenia.
- Liczba zachorowań na czerniaka w Polsce rośnie – obecnie notuje się około 4000 przypadków rocznie, a Polacy są szczególnie narażeni z powodu jasnej karnacji i częstych oparzeń słonecznych.
- Profilaktyka opiera się na ochronie skóry przed promieniowaniem UV – unikanie słońca w godzinach 11–16, stosowanie filtrów, nakryć głowy i regularne samobadanie skóry to podstawowe działania.
- Europejski Dzień Walki z Czerniakiem ma na celu edukację i bezpłatną diagnostykę – jak dermobus w Krakowie czy akcje informacyjne prowadzone przez szpitale i sanepid.
Źródła:
- 5 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SPZOZ w Krakowie
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ostrowi Mazowieckiej
- Akademia Czerniaka
