Opublikowano raport „Nowa architektura finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Systemowa diagnoza i rekomendacje eksperckie”, przygotowany przez zespół ekspertów skupionych wokół Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia. Dokument przedstawia diagnozę obecnego modelu finansowania systemu oraz propozycje jego przebudowy. Autorzy wskazują, że problemy nie mają charakteru przejściowego – są efektem strukturalnych słabości systemu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie problemy systemowe w finansowaniu ochrony zdrowia w Polsce wskazuje raport Think Tanku SGH.
- Jakie mechanizmy finansowania systemu analizują eksperci.
- Jaką rolę w stabilizacji systemu ochrony zdrowia ma profilaktyka zdrowotna.
- Jakie zmiany uznano za możliwe do wdrożenia najszybciej w finansowaniu systemu.
System ochrony zdrowia w Polsce w stanie strukturalnego kryzysu
Autorzy raportu wskazują, że polski system ochrony zdrowia znajduje się w sytuacji narastającej presji demograficznej, epidemiologicznej i finansowej. Dane dotyczące zdrowia publicznego pokazują utrzymujące się problemy z chorobami przewlekłymi oraz powrót chorób zakaźnych wieku dziecięcego.
Jednocześnie obserwowane są niekorzystne trendy w obszarze chorób układu krążenia, otyłości, cukrzycy, nowotworów czy przewlekłych chorób układu oddechowego. Według autorów raportu istotnym problemem pozostają także opóźnienia diagnostyczne, które nasiliły się po pandemii COVID-19.
Drugim wymiarem kryzysu jest finansowanie systemu. Narodowy Fundusz Zdrowia w coraz większym stopniu opiera się na dotacjach budżetowych, co świadczy o rosnącej różnicy między zakresem gwarantowanych świadczeń a realnymi możliwościami finansowania ich ze składki zdrowotnej.
Eksperci zwracają również uwagę na rosnące rozwarstwienie pomiędzy liczbą osób uprawnionych do korzystania ze świadczeń a liczbą osób faktycznie odprowadzających składki zdrowotne. W dłuższej perspektywie zjawisko to podważa stabilność finansową systemu.
Finansowanie systemu powinno być powszechne i przejrzyste
W raporcie podkreślono znaczenie zasad solidarności i powszechności w finansowaniu opieki zdrowotnej.
– Finansowanie, tak jak i funkcjonowanie publicznej opieki zdrowotnej powinno być powszechne, inaczej uniwersalne, to znaczy wszyscy (przynajmniej w intencji) uczestniczą i wszyscy na jednakowych zasadach. Oczywiście nie wszyscy są tacy sami, ale jeśli dla jakiejś kategorii miałoby być coś szczególnego, to na dodatek, a nie zamiast udziału na powszechnych zasadach – podkreśla prof. dr hab. Marek Góra z Katedry Ekonomii I, Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że mechanizm finansowania powinien być zrozumiały nie tylko dla ekonomistów i decydentów, lecz także dla uczestników systemu – pacjentów i świadczeniodawców.
– Finansowanie powinno być maksymalnie przejrzyste i zrozumiałe nie tylko dla ekonomistów, ale także dla uczestników systemu. Z natury dobra jakim jest zdrowie wynika, że w systemie nigdy nie będzie dość pieniędzy. Jednocześnie przyjęcie, że powinno ich być jak najwięcej jest nieracjonalne – wskazuje prof. Góra.
Dwustrumieniowy model finansowania systemu
Jednym z elementów analizowanych w raporcie jest koncepcja dwustrumieniowego finansowania ochrony zdrowia. Jak wskazuje prof. Andrzej M. Fal, system mógłby opierać się na dwóch komplementarnych źródłach finansowania.
Pierwszym byłby strumień publiczny, którego docelowy poziom miałby osiągnąć około 9% PKB. Ekspert wskazuje również możliwość wprowadzenia niewielkiego współpłacenia przy korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych.
– Ten strumień finansowania publicznej opieki zdrowotnej powinien być w pełni transparentny i równo rozłożony na wszystkich uczestników systemu – bez wyłączeń, grup specjalnych itp. – zaznacza prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Andrzej M. Fal z Wydziału Medycznego, Collegium Medicum, Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Współpłacenie miałoby charakter symboliczny i obejmowałoby wszystkie poziomy opieki zdrowotnej, z wyłączeniem m.in. długotrwałych hospitalizacji czy okresu ciąży.
Drugim elementem systemu miałby być strumień prywatny, który pełniłby funkcję komplementarną wobec finansowania publicznego. W raporcie wskazano m.in. możliwość częściowych ulg podatkowych dla osób korzystających z prywatnych form zabezpieczenia zdrowotnego.
Profilaktyka jako jeden z filarów systemu
Autorzy raportu zwracają uwagę, że jednym z kluczowych elementów stabilizacji systemu powinno być znaczące wzmocnienie profilaktyki zdrowotnej. Proponowane rozwiązania obejmują m.in. finansowanie działań profilaktycznych ze środków pochodzących z tzw. podatków zdrowotnych oraz części wpływów z akcyzy.
– Profilaktyka powinna być finansowana z podatków od grzechu i części akcyzy. Ustawowo powinien zostać przewidziany minimalny poziom tego finansowania (np. w stosunku do PKB lub budżetu NFZ) – tłumaczy prof. Fal.
Eksperci wskazują również możliwość wprowadzenia mechanizmów motywacyjnych zachęcających obywateli do udziału w działaniach profilaktycznych, np. poprzez bonusy składkowe dla osób utrzymujących niski poziom czynników ryzyka zdrowotnego.
Pięć poziomów zmian w finansowaniu ochrony zdrowia
Raport porządkuje rekomendacje ekspertów według dwóch kryteriów: skuteczności oraz wdrażalności. W ten sposób powstało pięć kategorii proponowanych zmian. Pierwszą grupę stanowią tzw. szybkie wygrane – rozwiązania uznane za stosunkowo łatwe do wdrożenia i jednocześnie skuteczne. Wśród nich znalazły się m.in.:
- powiązanie finansowania działań profilaktycznych z efektami zdrowotnymi
- mechanizmy zwiększające zgłaszalność na badania profilaktyczne
- integracja medycyny pracy z systemem profilaktyki
- finansowanie wybranych świadczeń bezpośrednio z budżetu państwa
Druga kategoria obejmuje istotne usprawnienia, takie jak podział koszyka świadczeń na część bazową i uzupełniającą czy wprowadzenie dedykowanych źródeł finansowania profilaktyki, np. poprzez podatki zdrowotne.
W raporcie wskazano również zmiany strukturalne, które mogłyby znacząco wpłynąć na stabilność systemu. Należą do nich m.in.:
- wprowadzenie powszechności składki zdrowotnej
- ograniczenie arbitrażu składki zdrowotnej
- utworzenie nowej składki pielęgnacyjnej
- dodatkowe źródła finansowania opieki długoterminowej
W dalszej części raportu opisano także działania wymagające średniookresowego przygotowania legislacyjnego oraz reformy strategiczne, które choć mogą przynieść duży efekt systemowy, są najtrudniejsze do wdrożenia.
Nowa architektura systemu: trzy filary
Eksperci proponują budowę nowej architektury systemu finansowania ochrony zdrowia opartej na trzech filarach. Pierwszym z nich jest profilaktyka i prewencja, które powinny posiadać stabilne i wyodrębnione źródła finansowania oraz być powiązane z mierzalnymi efektami zdrowotnymi. Drugim filarem pozostaje system opieki zdrowotnej finansujący świadczenia medyczne. Trzeci filar dotyczy opieki długoterminowej, która w obliczu starzenia się społeczeństwa powinna uzyskać odrębne i stabilne mechanizmy finansowania.
Autorzy raportu wskazują, że obecny model przypomina system wielokrotnie modyfikowany bez spójnego projektu. W ich ocenie dalsze zwiększanie nakładów bez zmiany zasad finansowania może prowadzić do pogłębiania napięć fiskalnych oraz spadku zaufania społecznego do systemu.
W gronie autorów raportu znaleźli się m.in. prof. Marek Góra, prof. Andrzej M. Fal, prof. Katarzyna Kolasa, prof. Iwona Kowalska-Bobko, prof. Monika Raulinajtys-Grzybek, prof. Christoph Sowada, prof. Maria Węgrzyn, dr Michał Chrobot, dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, dr Maria Libura, dr inż. Robert Mołdach, dr Karol Pawlak, mec. Michał Czarnuch, Anna Gołębicka DBA oraz Agnieszka Włodarczyk.
Główne wnioski
- Raport Think Tanku SGH wskazuje na strukturalne problemy finansowania ochrony zdrowia – m.in. rosnącą zależność Narodowego Funduszu Zdrowia od dotacji budżetowych oraz rosnącą różnicę między zakresem świadczeń a wpływami ze składki zdrowotnej.
- Eksperci proponują model dwustrumieniowego finansowania, w którym publiczny strumień środków mógłby docelowo osiągnąć około 9% PKB, uzupełniony przez komplementarne finansowanie prywatne.
- Profilaktyka ma stać się jednym z filarów systemu, finansowanym m.in. z podatków zdrowotnych oraz części wpływów z akcyzy.
- Rekomendacje ekspertów podzielono na pięć poziomów zmian – od „szybkich wygranych” możliwych do wdrożenia w krótkim czasie po reformy strategiczne wymagające głębokich zmian systemowych.
Źródło:
- https://www.sgh.waw.pl/sites/sgh.waw.pl/files/2026-03/think-tank-dla-ochrony-zdrowia-architektura-finansowania.pdf
