Wstępne wyniki najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe wskazują, że europejskie systemy ochrony zdrowia mogą stanąć w obliczu jednego z największych wyzwań organizacyjnych w onkologii ostatnich lat. Liczba pacjentów kwalifikujących się do terapii radioligandowej (RLT) może wzrosnąć nawet dziesięciokrotnie do 2035 roku. To dobra wiadomość dla chorych, ponieważ świadczy o dynamicznym rozwoju medycyny nuklearnej i pojawianiu się nowych wskazań terapeutycznych. Jednocześnie oznacza konieczność pilnego przygotowania infrastruktury, wyspecjalizowanych kadr oraz ścieżek organizacyjnych, które umożliwią realny dostęp do tych innowacyjnych terapii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego liczba pacjentów kwalifikujących się do terapii radioligandowej w UE może wzrosnąć nawet dziesięciokrotnie do 2035 roku,
- Jakie nowotwory już dziś leczy się z wykorzystaniem RLT i gdzie spodziewane są nowe wskazania,
- Dlaczego europejskie systemy ochrony zdrowia mogą nie być przygotowane na rosnący popyt,
- Jakie działania należy podjąć, aby ograniczyć nierówności w dostępie do nowoczesnych terapii onkologicznych.
Terapia radioligandowa – czym jest i dlaczego budzi tak duże nadzieje?
Terapia radioligandowa (Radioligand Therapy, RLT) należy do najbardziej obiecujących metod współczesnej onkologii precyzyjnej. W przeciwieństwie do klasycznej radioterapii, która oddziałuje na określony obszar ciała, RLT wykorzystuje cząsteczki zdolne do rozpoznawania charakterystycznych receptorów lub białek obecnych na powierzchni komórek nowotworowych.
Po połączeniu z radioizotopem ligandy trafiają bezpośrednio do guza i dostarczają promieniowanie dokładnie tam, gdzie jest ono potrzebne. Dzięki temu możliwe jest niszczenie komórek nowotworowych przy jednoczesnym ograniczeniu uszkodzeń zdrowych tkanek. Obecnie terapie radioligandowe są już stosowane m.in. u pacjentów z:
- nowotworami neuroendokrynnymi,
- zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego,
- wybranymi nowotworami wykazującymi ekspresję specyficznych celów molekularnych.
Eksperci podkreślają jednak, że to dopiero początek rozwoju tej technologii.
Nawet dziesięciokrotny wzrost liczby kwalifikujących się pacjentów
Autorzy badania przeanalizowali potencjalną skalę wykorzystania RLT w 27 państwach członkowskich Unii Europejskiej. Uwzględnili przy tym:
- aktualnie zatwierdzone wskazania,
- możliwość rozszerzenia stosowania terapii na wcześniejsze stadia chorób,
- produkty znajdujące się obecnie w fazie badań klinicznych i rozwoju.
Wyniki okazały się niezwykle istotne z perspektywy planowania systemów ochrony zdrowia. Szacuje się, że:
- w 2025 roku liczba pacjentów teoretycznie kwalifikujących się do RLT w UE-27 wynosi około 10 700–13 200 osób,
- do 2035 roku może ona wzrosnąć do 125 900–182 600 pacjentów,
- oznacza to wzrost nawet ponad dziesięciokrotny w ciągu zaledwie jednej dekady.
Autorzy publikacji wskazują, że najbardziej dynamiczny wzrost może wynikać z rozszerzania wskazań terapeutycznych na wcześniejsze etapy chorób nowotworowych oraz pojawiania się nowych radiofarmaceutyków.
Scenariusze dla największych państw Europy
Badacze przygotowali również modele dotyczące czterech dużych państw Unii Europejskiej:
- Niemiec,
- Francji,
- Włoch,
- Hiszpanii.
Analiza sugeruje, że już w 2030 roku od 17 000 do 35 000 pacjentów w tych krajach mogłoby otrzymywać leczenie RLT. Do 2035 roku liczba leczonych mogłaby wzrosnąć do około 37 000 osób. Nawet te wartości mogą jednak okazać się niedoszacowane, ponieważ opierają się na założeniach dotyczących obecnych trendów wykorzystania terapii i nie uwzględniają wszystkich możliwych przyszłych wskazań.
Infrastruktura może nie nadążyć za postępem nauki
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z publikacji jest fakt, że rozwój naukowy może wyprzedzić możliwości organizacyjne systemów ochrony zdrowia. RLT wymaga bowiem odpowiednio przygotowanego zaplecza, obejmującego:
- pracownie medycyny nuklearnej,
- zabezpieczone pomieszczenia do podawania radiofarmaceutyków,
- systemy transportu i przechowywania izotopów,
- specjalistyczny sprzęt diagnostyczny,
- zespoły złożone z lekarzy medycyny nuklearnej, fizyków medycznych, techników elektroradiologii oraz wykwalifikowanych pielęgniarek.
Rozbudowa takich zasobów wymaga czasu oraz znaczących inwestycji.
Systemy opieki zdrowotnej potrzebują czasu na rozbudowę infrastruktury, uzyskanie licencji, przeszkolenie wyspecjalizowanego personelu i integrację nowych terapii z praktyką kliniczną. Zrozumienie, jak może ewoluować populacja kwalifikujących się pacjentów, jest kluczowym krokiem w kierunku zapewnienia, że systemy opieki zdrowotnej są przygotowane do zapewnienia dostępu do tych innowacji – podkreśla dr Diego Hernandez, starszy badacz ds. ekonomiki zdrowia w Instytucie WifOR i współautor badania.
Eksperci apelują o długoterminowe planowanie
Zdaniem autorów publikacji już dziś należy rozpocząć działania przygotowawcze.
To badanie podkreśla znaczenie długoterminowego planowania możliwości leczenia, aby zapewnić pacjentom pełne wykorzystanie potencjału postępów w leczeniu raka – mówi dr Malina Müller, kierownik ds. ekonomiki zdrowia w Instytucie WifOR.
Również dr Platon Peristeris, starszy badacz ds. ekonomiki zdrowia w Instytucie WifOR, zwraca uwagę na niedobór danych dotyczących przyszłego zapotrzebowania.
Do tej pory dostępne były ograniczone dowody ilościowe dotyczące potencjalnej skali popytu na terapie radioligandowe w Europie. Niniejsze badanie pomaga zniwelować tę lukę.
Nierówności w dostępie mogą się pogłębiać
Autorzy ostrzegają, że brak odpowiednich inwestycji może doprowadzić do zwiększenia nierówności zdrowotnych pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi. Choć kraje dysponujące rozwiniętą siecią medycyny nuklearnej będą miały większe możliwości wdrażania nowych terapii, państwa z ograniczonymi zasobami mogą nie nadążyć za rosnącym zapotrzebowaniem. W praktyce oznaczałoby to sytuację, w której miejsce zamieszkania decydowałoby o szansach na dostęp do nowoczesnego leczenia onkologicznego.
Badacze podkreślają, że działania powinny obejmować zarówno inwestycje infrastrukturalne, jak i rozwój kompetencji zawodowych oraz uproszczenie procesów regulacyjnych.
Główne wnioski
- Liczba pacjentów kwalifikujących się do terapii radioligandowej w UE może wzrosnąć z około 11–13 tys. w 2025 roku do nawet 126–183 tys. w 2035 roku.
- Rozszerzenie wskazań terapeutycznych oraz rozwój nowych radiofarmaceutyków będą głównymi czynnikami wzrostu zapotrzebowania.
- Europejskie systemy ochrony zdrowia mogą nie dysponować wystarczającą infrastrukturą i liczbą specjalistów, aby sprostać przyszłemu popytowi na RLT.
- Bez odpowiedniego planowania istnieje ryzyko pogłębienia nierówności w dostępie do nowoczesnych terapii onkologicznych w Europie.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(26)00145-6/fulltext
- https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC143079
