Coraz więcej badań pokazuje, że zdrowie mózgu zależy nie tylko od genów, stylu życia czy chorób przewlekłych, ale również od czynników społecznych i ekonomicznych. Najnowsza analiza naukowców z University College London (UCL) wskazuje, że długotrwałe trudności finansowe mogą mieć bezpośredni związek z szybszym starzeniem się mózgu oraz pogorszeniem funkcji poznawczych. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Innovation in Aging” sugerują, że przewlekły stres związany z niskimi dochodami i problemami finansowymi może zwiększać ryzyko zmian neurodegeneracyjnych już wiele lat przed wystąpieniem objawów demencji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, jaki wpływ przewlekłe problemy finansowe mogą mieć na funkcje poznawcze i proces starzenia się mózgu.
- Poznasz wyniki wieloletniego badania University College London, które objęło blisko 2800 uczestników obserwowanych przez kilkadziesiąt lat.
- Zrozumiesz, dlaczego długotrwały stres finansowy może zwiększać ryzyko pogorszenia zdrowia mózzgu i demencji.
- Dowiesz się, które grupy osób były najbardziej narażone na negatywne skutki przewlekłych trudności finansowych.
Wieloletnie badanie objęło blisko 2800 osób
Naukowcy przeanalizowali dane 2759 uczestników brytyjskiego Narodowego Badania Zdrowia i Rozwoju MRC (MRC National Survey of Health and Development), znanego również jako British 1946 Birth Cohort. Jest to najdłużej na świecie nieprzerwanie prowadzone badanie kohortowe osób obserwowanych od urodzenia.
Dzięki wieloletniej obserwacji badacze mogli ocenić wpływ sytuacji finansowej na zdrowie mózgu na różnych etapach życia – od wczesnej dorosłości aż do wieku senioralnego.
Przewlekłe trudności finansowe wiążą się z gorszymi funkcjami poznawczymi
Analiza wykazała, że osoby, które przez wiele lat doświadczały problemów finansowych lub utrzymywały się na niskim poziomie dochodów, osiągały gorsze wyniki w testach oceniających funkcje poznawcze już w wieku 53 lat. Co ważne, zależność ta utrzymywała się nawet po uwzględnieniu wielu czynników mogących wpływać na wyniki, takich jak:
- zdolności poznawcze w dzieciństwie,
- poziom wykształcenia,
- trudne warunki życia we wczesnym okresie rozwoju.
Oznacza to, że sama długotrwała ekspozycja na stres finansowy może stanowić niezależny czynnik ryzyka pogorszenia funkcji mózgu.
Badania MRI wykazały większy zanik mózgu
Szczególnie interesujące okazały się wyniki uzyskane u uczestników, którzy przeszli badania rezonansem magnetycznym. U osób z przewlekle niskimi dochodami, ocenianych w wieku 69–71 lat, stwierdzono gorszy stan mózgu, obejmujący między innymi:
- większy zanik tkanki mózgowej,
- rozszerzenie komór mózzgu, będące jednym z markerów starzenia i neurodegeneracji.
Wyniki sugerują, że konsekwencje wieloletnich problemów finansowych mogą być widoczne nie tylko w testach psychologicznych, ale również w strukturze mózgu.
Najbardziej niebezpieczna jest kumulacja problemów finansowych
Autor korespondencyjny badania, dr Jacques Wels z UCL, podkreśla, że wcześniejsze analizy najczęściej koncentrowały się na pojedynczych momentach życia. Jak wyjaśnia:
Większość badań nad starzeniem się funkcji poznawczych koncentruje się na trudnościach finansowych tylko w jednym punkcie czasowym. Nasze badanie, wykorzystujące dane z kilku dekad, pozwala nam zauważyć, że to kumulacja trudności na przestrzeni wielu lat jest powiązana z najgorszymi wynikami w zakresie zdrowia poznawczego, a nie sporadyczne epizody trudności.
Oznacza to, że największym zagrożeniem dla zdrowia mózgu może być przewlekły charakter problemów ekonomicznych, a nie pojedyncze okresy pogorszenia sytuacji finansowej.
Ryzyko było szczególnie wysokie w określonych grupach
Badacze zauważyli, że związek pomiędzy trudnościami finansowymi a pogorszeniem zdrowia mózgu był szczególnie silny u:
- mężczyzn,
- osób, które doświadczyły niekorzystnych wydarzeń w dzieciństwie,
- nosicieli wariantu genu APOE-ε4, zwiększającego ryzyko choroby Alzheimera.
Mężczyźni z przewlekłymi problemami finansowymi uzyskiwali również wyraźnie gorsze wyniki testów poznawczych niż kobiety znajdujące się w podobnej sytuacji ekonomicznej.
Autorzy przypuszczają, że może to wynikać zarówno z częstszego występowania niekorzystnych zachowań zdrowotnych, takich jak palenie papierosów czy nadużywanie alkoholu, jak również z większego obciążenia psychicznego związanego z rolą głównego żywiciela rodziny w badanej kohorcie.
Dlaczego problemy finansowe mogą wpływać na mózg?
Autorzy wskazują kilka możliwych mechanizmów biologicznych i psychologicznych. Jednym z nich jest przewlekły stres, który prowadzi do utrzymywania się stanu zapalnego w organizmie. Wiadomo, że przewlekły stan zapalny sprzyja procesom neurodegeneracyjnym oraz przyspiesza starzenie się mózgu. Drugim mechanizmem może być zwiększone obciążenie poznawcze.
Osoby stale martwiące się o finanse poświęcają znaczną część zasobów uwagi na rozwiązywanie bieżących problemów ekonomicznych. W efekcie mózg dysponuje mniejszą ilością zasobów do wykonywania innych złożonych procesów poznawczych.
Ciekawy paradoks dotyczący pamięci
Badacze zauważyli również pozornie zaskakujące zjawisko. Choć osoby z przewlekłymi problemami finansowymi osiągały gorsze wyniki testów poznawczych już w wieku 53 lat, tempo pogarszania się pamięci między 53., a 69. rokiem życia było u nich wolniejsze niż u osób z lepszą sytuacją materialną.
Zdaniem autorów może to wynikać z faktu, że znaczna część pogorszenia funkcji poznawczych nastąpiła już wcześniej, przez co dalszy spadek był mniej dynamiczny.
Jak oceniano sytuację finansową uczestników?
Dochody gospodarstw domowych analizowano trzykrotnie – gdy uczestnicy mieli:
- 26 lat,
- 43 lata,
- 53 lata.
Do grupy osób o przewlekle niskich dochodach zaliczano uczestników, którzy co najmniej dwukrotnie znaleźli się w najniższych 20% dochodów całej kohorty. Kryterium to spełniało około 16% uczestników. Problemy finansowe oceniano również na podstawie odpowiedzi dotyczących trudności z zarządzaniem domowym budżetem oraz regulowaniem rachunków.
Za osoby doświadczające przewlekłych trudności uznawano tych uczestników, którzy co najmniej dwukrotnie pomiędzy 36. a 53. rokiem życia przekroczyli ustalony próg w kwestionariuszu. Stanowili oni około 12% badanej populacji.
Odkrycie ma znaczenie dla profilaktyki demencji
Starsza autorka badania, profesor Praveetha Patalay, zwraca uwagę, że wyniki mają znaczenie nie tylko dla polityki społecznej, ale również dla zdrowia publicznego. Jak podkreśla:
Nasze odkrycia sugerują, że wspieranie osób borykających się z trudnościami finansowymi i ograniczanie przewlekłego ubóstwa może również pomóc w zapobieganiu pogorszeniu funkcji poznawczych i przypadkom demencji w przyszłości.
Badanie wskazuje, że działania ograniczające ubóstwo i przewlekły stres finansowy mogą stanowić ważny element strategii zapobiegania chorobom neurodegeneracyjnym.
Główne wnioski
- Badanie University College London (UCL), opublikowane w czasopiśmie „Innovation in Aging”, wykazało, że przewlekłe problemy finansowe i utrzymujące się niskie dochody wiążą się z gorszymi funkcjami poznawczymi oraz szybszym starzeniem się mózgu.
- Analiza objęła 2759 uczestników brytyjskiego badania kohortowego z 1946 roku. U osób z długotrwałymi trudnościami finansowymi stwierdzono gorsze wyniki testów poznawczych już w wieku 53 lat oraz większy zanik mózgu w wieku 69–71 lat.
- Najsilniejszy związek między problemami finansowymi a pogorszeniem zdrowia mózgu zaobserwowano u mężczyzn, osób z trudnymi doświadczeniami z dzieciństwa oraz nosicieli wariantu genu APOE-ε4, zwiększającego ryzyko choroby Alzheimera.
- Autorzy wskazują, że przewlekły stres, stan zapalny oraz długotrwałe obciążenie poznawcze związane z problemami finansowymi mogą przyspieszać procesy neurodegeneracyjne, dlatego ograniczanie ubóstwa może wspierać profilaktykę demencji.
Źródło:
- https://academic.oup.com/innovateage/article/10/8/igag054/8739704
- University College London (UCL)
