Prezes Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydał rekomendację dotyczącą włączenia modelu organizacyjnego Centrów Zdrowia Psychicznego do wykazu świadczeń gwarantowanych. Dokument opublikowano 25 maja 2026 r. AOTMiT uznała, że środowiskowy model opieki psychiatrycznej powinien zostać utrzymany i objęty powszechnym systemem finansowania, ale jednocześnie wskazała na potrzebę dalszego dopracowania zasad organizacji i rozliczeń. Według szacunków Agencji wdrożenie rozwiązania może zwiększyć wydatki publiczne o około 3 mld zł w ciągu pierwszych trzech lat.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaką rekomendację dotyczącą Centrów Zdrowia Psychicznego wydała AOTMiT.
- Jakie nowe świadczenia mają pojawić się w modelu CZP.
- O ile według AOTMiT mogą wzrosnąć wydatki publiczne na psychiatrię środowiskową.
- Jakie zastrzeżenia Agencja zgłosiła do obecnego modelu finansowania CZP.
AOTMiT popiera włączenie CZP do świadczeń gwarantowanych
Rekomendacja nr 68/2026 Prezesa AOTMiT z 22 maja 2026 r. dotyczy oceny zasadności zakwalifikowania modelu organizacyjnego świadczeń realizowanych w Centrach Zdrowia Psychicznego jako świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.
Agencja uznała, że utrzymanie środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej jest potrzebne z punktu widzenia dostępności świadczeń i ciągłości leczenia pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. W rekomendacji wskazano również na potrzebę ujednolicenia zasad organizacji i finansowania świadczeń psychiatrycznych dla dorosłych.
Jednocześnie AOTMiT zaznaczyła, że przed wdrożeniem rozwiązania konieczne jest doprecyzowanie docelowego modelu organizacyjno-finansowego. Agencja zwróciła uwagę m.in. na konieczność lepszego powiązania finansowania z jakością świadczeń, dostępnością opieki oraz efektami terapeutycznymi.
Pilotaż CZP trwa od 2018 r.
Centra Zdrowia Psychicznego funkcjonują obecnie w ramach programu pilotażowego prowadzonego na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 kwietnia 2018 r. Model zakłada zapewnienie kompleksowej opieki psychiatrycznej dla dorosłych mieszkańców określonego obszaru.
Świadczenia realizowane są w trybie ambulatoryjnym, dziennym, środowiskowym i stacjonarnym. System opiera się także na działaniu punktów zgłoszeniowo-koordynacyjnych oraz koordynatorów opieki.
Według danych przywołanych przez AOTMiT ze świadczeń realizowanych w CZP w latach 2018-2025 skorzystało około 1,2 mln pacjentów. Obecnie populacja zamieszkująca obszary objęte działalnością centrów wynosi około 15,64 mln osób.
Obowiązujące przepisy przewidują, że program pilotażowy Centrów Zdrowia Psychicznego będzie realizowany do 31 grudnia 2026 r.
Nowe świadczenia w modelu CZP
Rekomendowany model obejmuje zarówno świadczenia już obecne w koszyku świadczeń gwarantowanych, jak i nowe rozwiązania wypracowane podczas pilotażu.
Jednym z nowych świadczeń ma być wizyta w punkcie zgłoszeniowo-koordynacyjnym (PZK). Ma ona obejmować zebranie wywiadu, ocenę stanu psychicznego oraz ustalenie dalszego postępowania terapeutycznego.
Drugim rozwiązaniem jest wizyta asystenta zdrowienia. Chodzi o osoby z własnym doświadczeniem kryzysu psychicznego, które mają wspierać pacjentów i ich bliskich poprzez działania motywacyjne, informacyjne oraz pomoc w procesie zdrowienia.
AOTMiT przypomniała również, że w kolejnych nowelizacjach programu pilotażowego rozszerzano kompetencje koordynatorów opieki oraz zwiększano rolę modelu ambulatoryjno-środowiskowego kosztem hospitalizacji.
Agencja zwraca uwagę na brak jednoznacznych danych o efektach
W uzasadnieniu rekomendacji podkreślono, że dotychczasowe doświadczenia z pilotażu nie pozwalają jeszcze na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków dotyczących efektów zdrowotnych i jakości świadczeń.
AOTMiT zaznaczyła również, że obecny system monitorowania opiera się głównie na wskaźnikach ilościowych. Zdaniem Agencji potrzebne są wystandaryzowane mierniki jakości, dostępności i efektów leczenia dostosowane do krajowych realiów.
W rekomendacji wskazano także, że jakość i efekty leczenia powinny stanowić warunek realizacji i finansowania świadczeń, a nie jedynie element premiujący rozliczenia z płatnikiem.
Nawet 3 mld zł dodatkowych kosztów
Według oszacowań przedstawionych przez AOTMiT wdrożenie modelu CZP jako świadczeń gwarantowanych mogłoby zwiększyć wydatki płatnika publicznego o około 3 mld zł w ciągu pierwszych trzech lat funkcjonowania systemu.
– Wyniki analizy wskazują, na wzrost kosztów płatnika odpowiednio o 1,08; 0,84 oraz 1,11 [mld zł], w kolejnych latach analizy – napisano w rekomendacji.
Agencja zaznaczyła jednak, że wyliczenia mają charakter orientacyjny i są obarczone dużą niepewnością. Powodem są m.in. ograniczenia danych wejściowych, uproszczenia modelowania oraz brak możliwości uwzględnienia rzeczywistej gotowości świadczeniodawców do wdrażania nowych rozwiązań.
W analizie przyjęto, że liczba osób objętych modelem CZP będzie stopniowo rosła. Populację docelową oszacowano na około 30 mln osób.
NFZ przedstawił niższe wyliczenia
W rekomendacji przywołano także opinię Prezesa NFZ. Fundusz oszacował, że całkowity koszt wdrożenia nowego modelu organizacyjnego CZP w okresie trzech lat wyniesie około 1,34 mld zł.
Różnice pomiędzy wyliczeniami NFZ i AOTMiT wynikają m.in. z przyjętych założeń dotyczących organizacji systemu, dynamiki wdrażania centrów oraz sposobu alokacji kosztów.
Główne wnioski
- AOTMiT rekomenduje włączenie modelu organizacyjnego Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP) do wykazu świadczeń gwarantowanych.
- Według szacunków Agencji wdrożenie rozwiązania może zwiększyć wydatki płatnika publicznego o około 3 mld zł w ciągu 3 lat.
- Program pilotażowy CZP działa od 2018 r., a ze świadczeń w latach 2018-2025 skorzystało około 1,2 mln pacjentów.
- AOTMiT wskazała na potrzebę dopracowania docelowego modelu finansowania oraz monitorowania jakości i efektów leczenia.
Źródło:
- https://bip.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2026/066/REK/Rekomendacja%2068%202026%20Centrum%20Zdrowia%20Psychicznego.pdf
