17 lutego 2026 r. Ministerstwo Zdrowia poinformowało o przekazaniu raportu końcowego przez Zespół do spraw zmian systemowych w centrach zdrowia psychicznego. To dokument domykający ponad roczne prace nad modelem opieki psychiatrycznej dla dorosłych po zakończeniu pilotażu CZP. Zespół przedstawił rekomendacje obejmujące system referencyjności, nowe zasady finansowania, organizację świadczeń i harmonogram wdrażania zmian, które mają objąć wszystkie regiony.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w psychiatrii dorosłych opisano w raporcie końcowym Zespołu ds. CZP.
- Jak mają funkcjonować trzy poziomy referencyjności opieki i kto trafi do każdego z nich.
- W jaki sposób ma być finansowane centrum zdrowia psychicznego w nowym modelu.
- Jak wygląda harmonogram zmian planowanych na lata 2026–2027.
Zakres prac Zespołu i cel raportu
Zespół został powołany 4 grudnia 2024 r. jako organ pomocniczy ministra zdrowia. Do jego zadań należało przeanalizowanie potrzeb systemu, przygotowanie propozycji rozwiązań po okresie pilotażowym CZP oraz opracowanie strategii wdrożenia. Raport zawiera zarówno diagnozę obecnych wyzwań, jak i opis przyszłego modelu organizacji opieki psychiatrycznej dla dorosłych.
Autorzy dokumentu wskazują, że zdrowie psychiczne jest jednym z głównych obciążeń zdrowia publicznego. W 2019 r. zaburzenia psychiczne odpowiadały za 125,3 mln utraconych lat życia w zdrowiu, co stanowiło 14,6% wszystkich YLD. WHO szacuje, że z zaburzeniami psychicznymi żyje niemal co ósma osoba na świecie, a między 1990 a 2021 r. ich rozpowszechnienie wzrosło o 6,5%. Największe obciążenie dotyczy dorosłych w wieku 25–49 lat.
Trzy poziomy referencyjne w psychiatrii dorosłych
Kluczowym elementem raportu jest zaproponowany system referencyjności, który ma uporządkować opiekę psychiatryczną i zapewnić szybką ścieżkę dla pacjentów w zależności od nasilenia objawów i historii leczenia.
I poziom – centra zdrowia psychicznego (wdrażanie od stycznia 2026 r.)
I poziom ma stać się podstawą systemu, zapewniając pomoc większości pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. W modelu przewidziano:
- szybki dostęp do pomocy w Punktach Zgłoszeniowo–Koordynacyjnych, obejmujących m.in. triaż psychiatryczny,
- skoordynowane świadczenia ambulatoryjne – dzienne, wizyty w miejscu pobytu pacjenta, świadczenia w ośrodku,
- krótkoterminową psychoterapię indywidualną i grupową opartą na EBM,
- programy wsparcia psychologicznego, w tym narzędzia rekomendowane przez WHO,
- integrację społeczną i współpracę z POZ (implementacja mhGAP).
Celem I poziomu jest zapewnienie dostępu do kompleksowej pomocy blisko miejsca zamieszkania, w formule współpracy międzysektorowej – szczególnie z pomocą społeczną.
II poziom – opieka wysokospecjalistyczna
II poziom obejmuje świadczenia dla pacjentów, którzy nie odpowiedzieli na leczenie w CZP lub wymagają szczegółowej diagnostyki. Programy mają być wdrażane po wycenie przez AOTMiT.
Rekomendowane obszary:
- leczenie lekoopornych zaburzeń afektywnych i psychotycznych (hospitalizacja do 12 tygodni),
- świadczenia psychogeriatryczne (do 24 tygodni),
- rehabilitacja psychiatryczna (do 12 tygodni),
- leczenie zaburzeń nerwicowych i osobowości (całodobowe, dzienne, ambulatoryjne, kilkadziesiąt–ponad 100 tygodni),
- leczenie zaburzeń odżywiania (do 112 tygodni),
- diagnostyka i terapia parafilii (do 224 tygodni),
- leczenie pacjentów ze współwystępującymi uzależnieniami (tryb całodobowy lub ambulatoryjny),
- świadczenia dotyczące zaburzeń stresowych (hospitalizacja do 24 tygodni lub tryb ambulatoryjny bez limitu).
III poziom – procedury najwyższej specjalizacji
Najwyższy poziom obejmuje leczenie wymagające zaawansowanych metod biologicznych i intensywnej diagnostyki, w tym:
- esketaminę lub ketaminę w terapii lekoopornej depresji,
- elektrowstrząsy (ECT),
- przezczaszkową stymulację magnetyczną (rTMS),
- przezczaszkową stymulację prądem stałym (tDCS),
- zaawansowaną farmakoterapię, w tym leki z programów lekowych.
Zespół rekomenduje stworzenie standardów organizacyjnych i diagnostyczno-terapeutycznych dla ośrodków nadzorujących transformację systemu i zapewniających koncentrację specjalistycznej wiedzy.
Placówki III poziomu mają być umiejscowione przede wszystkim w szpitalach psychiatrycznych i klinikach uniwersyteckich.
Finansowanie centrów zdrowia psychicznego
Raport końcowy przewiduje, że finansowanie centrów zdrowia psychicznego ma opierać się na modelu mieszanym, łączącym budżet populacyjny, część zadaniową oraz premię jakościową. Budżet przypisywano by do danego obszaru odpowiedzialności terytorialnej, proporcjonalnie do liczby mieszkańców wymagających opieki zgodnie z art. 5a ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
Lokalizacja CZP i miejsc udzielania świadczeń miałaby być powiązana z mapami odpowiedzialności terytorialnej, zbieżnymi z regionalnymi planami transformacji. Dokument wskazuje, że finansowanie powinno odzwierciedlać realne potrzeby populacji, a w regionach z więcej niż jednym centrum – np. w dużych miastach – należy stosować wskaźniki pozwalające na podział budżetu między świadczeniodawców.
Wśród proponowanych kierunków zmian znalazły się:
- powiązanie płatności z liczbą pacjentów objętych opieką oraz zakresem oferowanej terapii,
- dodanie nowych komponentów budżetu populacyjnego, m.in. dla zespołów mobilnych, interwencji środowiskowych czy oddziałów dziennych,
- wprowadzenie mechanizmów premiujących jakość i efektywność działań,
- zróżnicowanie finansowania zależnie od kategorii i liczby pacjentów, a nie wyłącznie od gotowości do świadczenia usług.
Zespół zaznaczył również potrzebę okresu przejściowego oraz dodatkowych narzędzi wspierających podmioty w dostosowaniu do nowego modelu finansowania i organizacji opieki.
Harmonogram zmian
01–12.2026: Fundamenty prawne i przygotowanie wdrożenia
W 2026 r. mają zostać przyjęte najważniejsze zmiany legislacyjne umożliwiające funkcjonowanie nowego modelu CZP. Obejmują one m.in.:
- nowelizację Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (umożliwienie działania CZP typu B),
- zmianę Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej — wprowadzenie map odpowiedzialności terytorialnej jako podstawy kontraktowania, także w miastach z wieloma CZP,
- dodanie nowej komórki organizacyjnej w kodach resortowych,
- umożliwienie rejestracji wielu miejsc udzielania świadczeń w jednej strukturze organizacyjnej,
- przygotowanie drugiej wersji standardu opieki po analizie pierwszych doświadczeń,
- wdrożenie opieki stopniowanej i jednolitej ścieżki pacjenta.
Równolegle mają powstać:
- przepisy regulujące przetwarzanie informacji we współpracy międzysektorowej,
- pierwsze symulacje budżetu populacyjnego z podziałem na trzy komponenty,
- wycena świadczeń dla II i III poziomu referencyjnego.
Po 01.2027: Monitorowanie i korekty
Po rozpoczęciu 2027 r. planowane są:
- analiza danych z grupy 04 PSY i decyzje dotyczące ewentualnych zmian prawnych,
- rozważenie aktualizacji przepisów o dostępie do informacji i współpracy międzysektorowej,
- kolejne symulacje budżetu populacyjnego wraz z przekazywaniem podmiotom prognoz po połowie 2027 r., ma to zwiększyć przewidywalność finansowania.
Pełny raport do pobrania: https://www.gov.pl/web/zdrowie/raport-koncowy-zespolu-do-spraw-zmian-systemowych-w-centrach-zdrowia-psychicznego
Główne wnioski
- Raport końcowy Zespołu ds. CZP przedstawia trzystopniowy model opieki psychiatrycznej, obejmujący CZP jako poziom podstawowy, opiekę wysokospecjalistyczną oraz procedury najwyższej specjalizacji.
- Nowy system finansowania opiera się na budżecie populacyjnym, części zadaniowej oraz premii jakościowej, z dodatkowymi komponentami dla usług środowiskowych i zespołów mobilnych.
- Rekomendacje organizacyjne zakładają szybki dostęp do opieki, wdrożenie krótkoterminowej psychoterapii, integrację z POZ i rozwój programów specjalistycznych po wycenie AOTMiT.
- Harmonogram zmian na lata 2026–2027 obejmuje nowelizacje ustaw, stworzenie nowych standardów CZP, symulacje budżetu populacyjnego oraz monitorowanie danych 04 PSY po rozpoczęciu 2027 r.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/raport-koncowy-zespolu-do-spraw-zmian-systemowych-w-centrach-zdrowia-psychicznego
