Przywódcy polityczni podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku ponownie zobowiązali się do wzmacniania globalnego systemu zapobiegania pandemiom, przygotowania i reagowania na nie. Jednym z priorytetów pozostaje zapewnienie sprawiedliwego dostępu do szczepionek, leków i diagnostyki oraz rozwijanie systemów wczesnego ostrzegania i odpornych systemów ochrony zdrowia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie działania przywódcy państw uznali za kluczowe dla ochrony świata przed przyszłymi pandemiami i czego nauczyły ich doświadczenia związane z COVID-19.
- Jakie są najważniejsze założenia Porozumienia Pandemicznego WHO oraz systemu dostępu do patogenów i podziału korzyści (PABS).
- Dlaczego równy dostęp do szczepionek, leków i diagnostyki oraz rozwój odpornych systemów ochrony zdrowia mają kluczowe znaczenie dla globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego.
- Jaką rolę w zapobieganiu przyszłym pandemiom odgrywa podejście One Health, łączące zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska.
Świat przygotowuje się na przyszłe pandemie
25 września 2026 roku odbyło się drugie spotkanie wysokiego szczebla Zgromadzenia Ogólnego ONZ poświęcone zapobieganiu pandemiom, gotowości i reagowaniu na nie (Pandemic Prevention, Preparedness and Response, PPPR). Pierwsze takie spotkanie zorganizowano w 2023 roku w odpowiedzi na doświadczenia związane z COVID-19 i ujawnione wówczas słabości globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego.
Państwa podkreśliły, że przygotowanie na kolejne zagrożenia epidemiczne nie jest wyłącznie zadaniem sektora ochrony zdrowia. Wymaga współpracy administracji publicznej, nauki, społeczeństwa, sektora prywatnego i społeczności lokalnych. Jednocześnie WHO ocenia, że mimo postępów świat nadal nie jest wystarczająco przygotowany na przyszłe sytuacje zagrożenia zdrowia publicznego.
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda uczestniczyła w spotkaniu ONZ
W spotkaniu wysokiego szczebla ONZ w Nowym Jorku uczestniczyła również minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda. Jak poinformowało Ministerstwo Zdrowia, Polska zabrała głos zarówno w debacie generalnej, jak i podczas panelu poświęconego międzynarodowej współpracy oraz wzmacnianiu systemów ochrony zdrowia.
🌍 Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda uczestniczyła w Nowym Jorku w spotkaniu wysokiego szczebla ONZ poświęconym przygotowaniu świata na przyszłe pandemie i zagrożenia zdrowotne. Polska zabrała głos w debacie generalnej oraz panelu o międzynarodowej współpracy i… pic.twitter.com/DcNnxA0MDA
— Ministerstwo Zdrowia (@MZ_GOV_PL) September 28, 2026
Wizyta w Nowym Jorku była również okazją do promowania polskiej kandydatury do goszczenia Biura WHO EURO ds. sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa w zdrowiu. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że ulokowanie tej jednostki w Polsce stworzyłoby możliwość współtworzenia europejskich standardów dotyczących bezpieczeństwa cyfrowego oraz wykorzystania nowoczesnych technologii w ochronie zdrowia.
COVID-19 kosztował świat miliony istnień i biliony dolarów
Punktem odniesienia dla obecnych działań pozostaje pandemia COVID-19. Według danych przywołanych przez WHO wiązała się ona z ponad 20 mln nadmiarowych zgonów w latach 2020–2023 oraz stratami przekraczającymi 10 bln dolarów w światowej gospodarce. Dyrektor generalny WHO dr Tedros Adhanom Ghebreyesus powiedział:
Pandemia COVID-19 obnażyła i pogłębiła luki w globalnym bezpieczeństwie zdrowotnym, a światu dała wiele bolesnych lekcji.
Dodał, że obecne zobowiązania polityczne obejmują konkretne działania dotyczące m.in. budowania potencjału lokalnego i krajowego, inwestowania w odporne systemy ochrony zdrowia oraz zwiększania równego dostępu do produktów i zasobów medycznych.
Porozumienie Pandemiczne WHO jednym z najważniejszych kroków
W ciągu ostatnich trzech lat dokonano kilku istotnych zmian w międzynarodowym systemie bezpieczeństwa zdrowotnego. Jedną z najważniejszych było przyjęcie Porozumienia Pandemicznego WHO. Wcześniej państwa uzgodniły również zmiany w Międzynarodowych Przepisach Zdrowotnych (2005).
Rozwijana jest także infrastruktura służąca wykrywaniu zagrożeń i reagowaniu na nie. Obejmuje ona m.in. systemy nadzoru epidemicznego i wczesnego ostrzegania, WHO Hub for Pandemic and Epidemic Intelligence w Berlinie, WHO BioHub w Szwajcarii oraz rozwiązania wspierające lokalną produkcję szczepionek i innych produktów medycznych. Kluczowym założeniem jest skrócenie czasu od wykrycia zagrożenia do podjęcia skutecznej reakcji, a jednocześnie ograniczenie nierówności w dostępie do szczepionek, diagnostyki i terapii.
PABS ma ułatwić dostęp do patogenów i korzyści z badań
Jednym z najważniejszych nierozstrzygniętych elementów Porozumienia Pandemicznego WHO pozostaje system Pathogen Access and Benefit-Sharing (PABS). Państwa członkowskie WHO negocjują obecnie załącznik określający zasady terminowego udostępniania patogenów o potencjale pandemicznym oraz podziału korzyści wynikających z ich wykorzystania. System ma wspierać prowadzenie badań i rozwój nowych produktów, a następnie zapewniać bardziej sprawiedliwy dostęp do powstałych szczepionek, leków, diagnostyki i innych technologii medycznych.
Przyjęcie załącznika podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia w maju 2027 roku ma otworzyć państwom członkowskim drogę do krajowego rozpatrywania ratyfikacji Porozumienia Pandemicznego WHO. Amina Mohammed, zastępca Sekretarza Generalnego ONZ, powiedziała:
System dostępu do patogenów i podziału korzyści, będący w trakcie negocjacji, ma kluczowe znaczenie dla pełnego wykorzystania potencjału Porozumienia WHO w sprawie pandemii. Nie ma czasu do stracenia.
One Health ważnym elementem zapobiegania pandemiom
Przywódcy zwrócili również uwagę na podejście One Health, zgodnie z którym zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska są ze sobą ściśle powiązane. Oznacza to, że zapobieganie pandemiom powinno zaczynać się znacznie wcześniej niż w momencie wykrycia pierwszych przypadków nowej choroby u ludzi. Znaczenie mają m.in. nadzór epidemiologiczny, monitorowanie patogenów, współpraca między sektorami oraz szybka wymiana informacji.
Jednocześnie przygotowanie na pandemie powinno pozostawać stałym priorytetem także w okresach między kryzysami. To właśnie wtedy konieczne są inwestycje w laboratoria, kadry medyczne, podstawową opiekę zdrowotną, systemy nadzoru i zdolności produkcyjne.
Równy dostęp do szczepionek, leków i diagnostyki
Jednym z głównych tematów spotkania była równość w dostępie do narzędzi potrzebnych podczas sytuacji kryzysowych. Doświadczenia COVID-19 pokazały, jak duże mogą być różnice pomiędzy państwami pod względem możliwości pozyskania szczepionek, testów, terapii i innych produktów medycznych. Dlatego w centrum nowych zobowiązań znalazły się nie tylko badania i rozwój, ale również regionalna i lokalna produkcja, stabilne finansowanie oraz możliwość szybkiego zwiększania zdolności systemów ochrony zdrowia w czasie kryzysu. Według WHO globalne bezpieczeństwo zdrowotne wymaga trwałych inwestycji, ponieważ zagrożenia epidemiczne nie respektują granic państwowych.
Główne wnioski
- Podczas drugiego spotkania wysokiego szczebla Zgromadzenia Ogólnego ONZ 25 września 2026 roku przywódcy państw odnowili zobowiązanie do wzmacniania zapobiegania pandemiom, gotowości i reagowania na nie (PPPR).
- Od poprzedniego spotkania w 2023 roku przyjęto Porozumienie Pandemiczne WHO oraz zmiany w Międzynarodowych Przepisach Zdrowotnych (2005), a także rozwijano systemy nadzoru, udostępniania patogenów i lokalnej produkcji produktów medycznych.
- Jednym z najważniejszych kolejnych etapów jest zakończenie negocjacji dotyczących systemu dostępu do patogenów i podziału korzyści (PABS). Jego załącznik ma być rozpatrywany podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia w maju 2027 roku.
- WHO i ONZ wskazują, że skuteczna ochrona przed przyszłymi pandemiami wymaga stałych inwestycji w odporne systemy ochrony zdrowia, wczesne wykrywanie zagrożeń oraz sprawiedliwy dostęp do szczepionek, leków i diagnostyki, a także wykorzystania podejścia One Health.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/25-09-2026-world-leaders-renew-commitment-to-protect-the-world-from-future-pandemics
