Rosnące zagrożenia zdrowotne – od pandemii i chorób odzwierzęcych po zmiany klimatyczne i degradację środowiska – wymagają nowych modeli współpracy między sektorami zdrowia publicznego, weterynarii i ochrony środowiska. W odpowiedzi na te wyzwania Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wraz z rządem Francji zainicjowały nową falę działań w ramach podejścia One Health (Jedno Zdrowie). Podczas międzynarodowego One Health Summit ogłoszono szereg inicjatyw, które mają wzmocnić globalną gotowość na przyszłe kryzysy zdrowotne oraz lepiej chronić zdrowie ludzi, zwierząt i ekosystemów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego koncepcja One Health (Jedno Zdrowie) staje się jednym z najważniejszych filarów globalnej polityki zdrowotnej
- Jakie cztery kluczowe inicjatywy ogłosiła WHO podczas One Health Summit we Francji i jakie mają znaczenie dla zapobiegania przyszłym pandemiom
- W jaki sposób choroby odzwierzęce odpowiadają za około 75% nowych chorób zakaźnych i dlaczego wymagają współpracy sektora zdrowia, weterynarii i ochrony środowiska
- Jak nowe działania WHO – w tym program eliminacji wścieklizny do 2030 roku oraz strategia walki z ptasią grypą – mają wzmocnić globalne systemy bezpieczeństwa zdrowotnego
Koncepcja „One Health” – dlaczego jest kluczowa dla zdrowia publicznego
Podejście One Health opiera się na założeniu, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska stanowi jeden powiązany system. Współczesne zagrożenia epidemiologiczne potwierdzają tę zależność. Według danych WHO:
- około 60% znanych chorób zakaźnych u ludzi pochodzi od zwierząt,
- aż 75% nowych chorób zakaźnych ma charakter odzwierzęcy.
Pandemia COVID-19 unaoczniła skalę konsekwencji globalnych kryzysów zdrowotnych – szacuje się, że w latach 2020–2021 doprowadziła ona do około 15 milionów zgonów oraz strat gospodarczych liczonych w bilionach dolarów. Równocześnie narastają inne czynniki ryzyka: zmiany klimatyczne, utrata różnorodności biologicznej, zanieczyszczenie środowiska czy niebezpieczna żywność. Wszystkie te elementy zwiększają prawdopodobieństwo pojawienia się nowych chorób i kryzysów zdrowotnych. Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, Dyrektor generalny WHO podkreślił znaczenie tego podejścia:
Zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska, które dzielimy, jest nierozerwalnie splecione i nie możemy chronić jednego z nich bez ochrony wszystkich trzech. Podejście „Jedno Zdrowie” łączy wiedzę specjalistyczną, aby działać w różnych obszarach i sektorach, skuteczniej zapobiegając zagrożeniom i reagując na nie. WHO dziękuje Francji za zorganizowanie tego Szczytu i pozostaje zaangażowana we współpracę z partnerami i krajami, aby przekuć zobowiązania w działania i przyspieszyć globalny postęp dla ludzi, zwierząt i naszej planety.
One Health Summit we Francji – od deklaracji do konkretnych działań
Międzynarodowy One Health Summit, zorganizowany we Francji z okazji Światowego Dnia Zdrowia, zgromadził przywódców państw, ministrów zdrowia, naukowców oraz ekspertów zdrowia publicznego. Celem spotkania było przełożenie koncepcji One Health na realne działania polityczne i naukowe. Francja podkreśliła swoje zaangażowanie w budowanie globalnej współpracy w tym obszarze. Prezydent Emmanuel Macron zaznaczył znaczenie wspólnego podejścia do zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska:
One Health to nie tylko ochrona zdrowia, to uznanie, że żyjemy jako jeden system, w którym dobrostan ludzi, zwierząt i środowiska jest nierozerwalnie związany – powiedział Emmanuel Macron, prezydent Republiki Francuskiej. Francja jest zdeterminowana, aby przejść od ambicji do realizacji idei One Health, współpracując ze Światową Organizacją Zdrowia i naszymi globalnymi partnerami, aby zapobiec kolejnemu kryzysowi, zanim się rozpocznie. Nauka musi kierować naszymi działaniami, a współpraca musi być naszą siłą.
Wyniki szczytu mają stanowić podstawę dalszych międzynarodowych dyskusji – między innymi na forum G7 – dotyczących globalnej gotowości na zagrożenia zdrowotne.
Cztery nowe działania WHO w ramach strategii „Jedno Zdrowie”
Aby przełożyć koncepcję One Health na konkretne mechanizmy zapobiegania zagrożeniom zdrowotnym, WHO wraz z partnerami międzynarodowymi ogłosiła cztery kluczowe inicjatywy wzmacniające globalny system monitorowania, badań i reagowania na choroby na styku ludzi, zwierząt i środowiska.
Globalna sieć instytucji One Health
Jednym z najważniejszych ogłoszeń była zapowiedź utworzenia Globalnej Sieci Instytucji One Health. Inicjatywa ma wspierać wdrażanie Wspólnego Planu Działań One Health oraz zwiększyć zdolność państw do reagowania na zagrożenia zdrowotne. Sieć będzie mobilizować wiedzę ekspertów z wielu dziedzin – od medycyny i weterynarii po nauki środowiskowe i rolnictwo. Jej zadaniem będzie również przekładanie globalnych wytycznych na konkretne narzędzia stosowane w krajowych systemach zdrowia.
Kluczową rolę w działaniach edukacyjnych i szkoleniowych odegra Akademia WHO, która ma wspierać rozwój kompetencji i wymianę wiedzy między krajami.
Wzmocnienie roli nauki w podejmowaniu decyzji
WHO ogłosiła również rozszerzenie działalności Panelu Ekspertów Wysokiego Szczebla One Health (OHHLEP) – jednego z najważniejszych organów doradczych w zakresie globalnego zdrowia. Mandat panelu zostanie przedłużony do 2027 roku, a jego działania skoncentrują się na trzech obszarach:
- wyznaczaniu globalnych priorytetów badawczych,
- wspieraniu wdrażania Wspólnego Planu Działań One Health,
- prowadzeniu działań rzeczniczych opartych na dowodach naukowych.
W kolejnym etapie – planowanym na lata 2027–2029 – panel ma odgrywać jeszcze większą rolę w integracji badań naukowych z polityką zdrowotną.
Nowa globalna inicjatywa eliminacji wścieklizny
Jednym z najbardziej konkretnych celów ogłoszonych podczas szczytu jest eliminacja zgonów ludzi z powodu wścieklizny przenoszonej przez psy do 2030 roku. WHO, Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt oraz Instytut Pasteura zapowiedziały nową inicjatywę globalną w tym zakresie. Choroba ta wciąż powoduje około 60 tysięcy zgonów rocznie, z czego znaczną część stanowią dzieci. Program ma koncentrować się na:
- zwiększeniu nadzoru epidemiologicznego,
- wzmacnianiu systemów monitorowania chorób,
- rozwijaniu badań i działań w społecznościach lokalnych.
Eliminacja wścieklizny ma być również modelem dla innych programów zapobiegania chorobom odzwierzęcym.
Jednolita strategia walki z ptasią grypą
WHO wraz z partnerami z tzw. Quadripartite (FAO, UNEP i WOAH) ogłosiła także nowe Strategiczne Ramy Współpracy dotyczące ptasiej grypy. Celem jest przejście od rozproszonych działań do jednolitej strategii One Health obejmującej:
- wspólny nadzór epidemiologiczny,
- ocenę ryzyka,
- przygotowanie systemów zdrowia na potencjalne pandemie.
Strategia uwzględnia również wpływ ptasiej grypy na bezpieczeństwo żywnościowe, gospodarkę rolną oraz bioróżnorodność.
WHO obejmuje wiodącą rolę w globalnej współpracy One Health
Podczas szczytu ogłoszono również, że WHO przejmie przewodnictwo we współpracy Quadripartite, obejmującej WHO, FAO, UNEP i Światową Organizację Zdrowia Zwierząt. Nowa rola organizacji ma zwiększyć skuteczność globalnej koordynacji w obszarach takich jak:
- nadzór epidemiologiczny,
- rozwój standardów zdrowia publicznego,
- budowanie systemów wczesnego ostrzegania.
Priorytetem ma być osiąganie mierzalnych rezultatów na poziomie krajowym, a nie tylko formułowanie globalnych strategii.
Globalne Forum Centrów Współpracy WHO – platforma dla nauki i innowacji
Równolegle ze szczytem zainaugurowano pierwsze Globalne Forum Centrów Współpracy WHO, które zgromadziło ponad 800 centrów badawczych i akademickich z ponad 80 krajów. Forum ma stać się platformą współpracy dla instytucji naukowych w takich obszarach jak:
- wymiana danych naukowych,
- rozwój wspólnych projektów badawczych,
- budowanie kompetencji systemów zdrowia publicznego.
W wydarzeniu uczestniczą m.in. ministrowie zdrowia z Francji, Niemiec, Indonezji i RPA oraz przedstawiciele rządu Japonii.
Znaczenie inicjatywy One Health dla przyszłości zdrowia publicznego
Eksperci WHO podkreślają, że współczesne zagrożenia zdrowotne mają charakter systemowy i przekraczają granice państw oraz sektorów gospodarki. Podejście One Health może odegrać kluczową rolę w:
- wczesnym wykrywaniu chorób zakaźnych,
- zapobieganiu pandemiom,
- ochronie bezpieczeństwa żywnościowego,
- ograniczaniu skutków zmian klimatycznych dla zdrowia.
Szczyt we Francji oraz nowe inicjatywy ogłoszone przez WHO stanowią istotny krok w kierunku praktycznej realizacji tej koncepcji.
Główne wnioski
- Podejście One Health uznaje ścisłe powiązania między zdrowiem ludzi, zwierząt i środowiska – aż 75% nowych chorób zakaźnych ma charakter odzwierzęcy.
- WHO ogłosiła cztery globalne działania: utworzenie Globalnej Sieci Instytucji One Health, wzmocnienie panelu ekspertów OHHLEP, program eliminacji wścieklizny do 2030 r. oraz wspólną strategię walki z ptasią grypą.
- Nowa inicjatywa dotycząca wścieklizny ma ograniczyć chorobę, która powoduje około 60 tys. zgonów rocznie, głównie w krajach o niższych dochodach.
- WHO przejmie przewodnictwo w partnerstwie Quadripartite (WHO, FAO, UNEP, WOAH), wzmacniając globalną koordynację działań zapobiegających przyszłym kryzysom zdrowotnym.
Źródło:
- WHO
