Skuteczne leczenie bólu jest jednym z podstawowych praw pacjenta i powinno być zapewnione również podczas interwencji Zespołów Ratownictwa Medycznego. Rzecznik Praw Pacjenta zwraca jednak uwagę, że niewystarczające wyposażenie karetek w fentanyl i morfinę może ograniczać dostęp do odpowiedniej terapii oraz wpływać na bezpieczeństwo osób znajdujących się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego odpowiednie wyposażenie karetek w fentanyl i morfinę ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjentów,
- Jakie prawo do leczenia bólu gwarantuje pacjentom ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta,
- Dlaczego eksperci oraz instytucje publiczne wskazują, że Zespoły Ratownictwa Medycznego powinny posiadać po 4 ampułki każdego leku przeciwbólowego,
- Jakie nieprawidłowości wykazały działania Rzecznika Praw Pacjenta i kontrola Narodowego Funduszu Zdrowia.
Prawo do leczenia bólu zaczyna się w karetce
Skuteczne leczenie bólu jest jednym z podstawowych praw pacjenta i nie może zależeć od dostępności leków w ambulansie. Tymczasem Rzecznik Praw Pacjenta zwrócił uwagę na niepokojącą praktykę jednej z jednostek Państwowego Ratownictwa Medycznego, której Zespoły Ratownictwa Medycznego wyposażono jedynie w pojedyncze ampułki fentanylu i morfiny. Zdaniem Rzecznika takie rozwiązanie może prowadzić do sytuacji, w której pacjent znajdujący się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego zostanie pozbawiony odpowiedniej terapii przeciwbólowej. Sprawa ma znaczenie systemowe, ponieważ dotyczy organizacji świadczeń ratownictwa medycznego oraz realizacji ustawowych praw pacjenta.
Rzecznik Praw Pacjenta interweniuje w sprawie wyposażenia karetek
Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec wydał decyzję wobec jednego z dysponentów Zespołów Ratownictwa Medycznego w związku z przyjętym przez kierownictwo sposobem wyposażenia ambulansów w silne leki przeciwbólowe. Przedmiotem postępowania była zbyt mała liczba ampułek zawierających fentanyl i morfinę – opioidowe leki stosowane między innymi u pacjentów po ciężkich urazach, wypadkach komunikacyjnych czy innych stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego. Zdaniem Rzecznika takie wyposażenie nie gwarantuje pacjentom realizacji prawa do leczenia bólu.
Prawo do leczenia bólu jest zagwarantowane ustawowo
Podstawę prawną stanowi art. 20a ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, który nakłada na podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych obowiązek odpowiedniego rozpoznawania, leczenia i monitorowania bólu. Jak przypomniano w uzasadnieniu wprowadzenia tego przepisu:
Obowiązkiem podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych jest podejmowanie działań polegających na określeniu stopnia natężenia bólu, leczeniu bólu oraz monitorowaniu skuteczności tego leczenia. Celem inicjatywy jest zagwarantowanie każdemu pacjentowi skutecznej realizacji prawa do leczenia bólu, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, bez względu na źródło pochodzenia tego bólu, wiek pacjenta oraz miejsce jego pobytu.
Prawo to obejmuje wszystkich pacjentów, niezależnie od miejsca udzielania świadczenia. Dotyczy więc również interwencji prowadzonych przez zespoły ratownictwa medycznego.
Dlaczego odpowiednia liczba ampułek ma tak duże znaczenie?
Zespoły Ratownictwa Medycznego są kierowane przede wszystkim do pacjentów znajdujących się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. W takich sytuacjach szybkie opanowanie bólu jest nie tylko elementem poprawy komfortu chorego, ale także częścią właściwego postępowania medycznego. Problem pojawia się w sytuacji, gdy ambulans dysponuje wyłącznie jedną ampułką fentanylu lub morfiny.
Jeżeli lek zostanie wykorzystany podczas wcześniejszej interwencji lub dojdzie do przypadkowego uszkodzenia ampułki, zespół nie posiada preparatu zastępczego. Oznacza to konieczność powrotu do bazy lub brak możliwości podania leku kolejnemu pacjentowi wymagającemu natychmiastowej terapii przeciwbólowej.
Dobre Praktyki Ministerstwa Zdrowia wskazują na cztery ampułki każdego leku
Zgodnie z Dobrymi Praktykami opracowanymi przez Ministerstwo Zdrowia przy współudziale Konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny ratunkowej każda karetka powinna posiadać:
- 4 ampułki fentanylu,
- 4 ampułki morfiny.
Tymczasem w kontrolowanej jednostce standardem było wyposażenie ambulansu jedynie w jedną ampułkę każdego z tych leków. Takie rozwiązanie zostało uznane za niewystarczające z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjentów oraz organizacji pracy zespołów ratownictwa medycznego.
Jednoznaczne stanowisko instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pacjentów
Stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta znajduje poparcie wielu instytucji odpowiedzialnych za funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Na niewystarczające zabezpieczenie karetek wskazali między innymi:
- Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny,
- Narodowy Fundusz Zdrowia,
- Wojewoda Świętokrzyski,
- Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny ratunkowej,
- Konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego,
- Ministerstwo Zdrowia.
Wszystkie te podmioty uznały, że prawidłowym standardem jest wyposażenie Zespołów Ratownictwa Medycznego w cztery ampułki fentanylu i cztery ampułki morfiny.
Kontrola NFZ ujawniła niepokojące praktyki
Równolegle z postępowaniem prowadzonym przez Rzecznika Praw Pacjenta Narodowy Fundusz Zdrowia przeprowadził kontrolę podmiotu leczniczego. Wyniki wykazały przypadki, w których pacjenci oceniający swoje dolegliwości bólowe na poziomie 7–8 punktów w 10-stopniowej skali nie otrzymywali żadnego leczenia przeciwbólowego, mimo że istniały wskazania do zastosowania silnych opioidów, takich jak fentanyl.
Tego rodzaju sytuacje mogą prowadzić nie tylko do pogorszenia komfortu pacjenta, ale również do naruszenia jego ustawowych praw oraz standardów współczesnej medycyny ratunkowej.
Leczenie bólu to element poszanowania godności pacjenta
Eksperci podkreślają, że ból należy do najbardziej obciążających doświadczeń zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Dlatego prawo do skutecznego leczenia bólu pozostaje w bezpośrednim związku z prawem pacjenta do poszanowania godności i zapewnienia świadczeń zgodnych z aktualną wiedzą medyczną.
W przypadku medycyny ratunkowej odpowiednie wyposażenie karetek nie jest wyłącznie kwestią organizacyjną. Stanowi jeden z podstawowych warunków udzielenia szybkiej i skutecznej pomocy osobom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
Rzecznik oczekuje usunięcia nieprawidłowości
W wydanej decyzji Rzecznik Praw Pacjenta nakazał wyeliminowanie stwierdzonych nieprawidłowości i dostosowanie wyposażenia Zespołów Ratownictwa Medycznego do obowiązujących rekomendacji. Obecnie oczekuje na stanowisko podmiotu leczniczego oraz informacje dotyczące wdrożenia działań naprawczych.
Główne wnioski
- Rzecznik Praw Pacjenta uznał wyposażenie karetek w jedną ampułkę fentanylu i morfiny za niewystarczające, ponieważ może ono uniemożliwić pacjentom uzyskanie skutecznego leczenia bólu podczas kolejnych interwencji.
- Dobre Praktyki Ministerstwa Zdrowia rekomendują posiadanie przez każdy Zespół Ratownictwa Medycznego po 4 ampułki fentanylu i 4 ampułki morfiny, co ma zapewnić ciągłość terapii i bezpieczeństwo pacjentów.
- Stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta potwierdzają Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia, Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny oraz konsultanci krajowi, wskazując na konieczność właściwego zabezpieczenia karetek w leki przeciwbólowe.
- Kontrola NFZ wykazała przypadki, w których pacjenci oceniający ból na 7–8 punktów w 10-stopniowej skali nie otrzymali leczenia przeciwbólowego, mimo istnienia wskazań do zastosowania silnych opioidów, takich jak fentanyl.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/rpp/zapewnienie-odpowiedniego-zaopatrzenia-zespolow-ratownictwa-medycznego-w-leki-przeciwbolowe-warunkiem-bezpieczenstwa-pacjentow-i-skutecznej-terapii-bolu
