Postęp w chirurgii naczyniowej coraz częściej pozwala leczyć wyjątkowo złożone patologie aorty metodami małoinwazyjnymi, nawet u pacjentów z rzadkimi odmianami anatomicznymi. W styczniu wykonano pierwsze na świecie operacje łuku aorty z użyciem stent-graftów z czterema odgałęzieniami, zaprojektowanych specjalnie dla chorych z tzw. tętnicą błądzącą (arteria lusoria). Zabiegi te wyznaczają nowy kierunek leczenia tętniaków i rozwarstwień łuku aorty u pacjentów, którzy dotychczas mieli bardzo ograniczone możliwości terapeutyczne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest tętnica błądząca (arteria lusoria) i dlaczego znacząco komplikuje leczenie patologii łuku aorty,
- Na czym polega innowacyjność stent-graftów z czterema odgałęzieniami i czym różnią się od dotychczas stosowanych rozwiązań,
- Jak przebiegały pierwsze na świecie operacje u pacjentów z tętniakami łuku aorty i tętnicy błądzącej,
- jakie korzyści kliniczne przynosi w pełni wewnątrznaczyniowe leczenie w porównaniu z klasyczną operacją otwartą.
Tętnica błądząca – rzadkie, ale istotne wyzwanie kliniczne
Tętnica błądząca (arteria lusoria) to wrodzona odmiana anatomiczna łuku aorty, występująca u około 1–2% populacji. Charakteryzuje się brakiem pnia ramienno-głowowego oraz osobnym ujściem prawej tętnicy podobojczykowej bezpośrednio z łuku aorty. W przypadku współistnienia patologii aorty – takich jak tętniak czy rozwarstwienie – taka anatomia znacząco komplikuje leczenie. Klasyczne operacje otwarte wiążą się z bardzo wysokim ryzykiem okołooperacyjnym, natomiast standardowe stent-grafty nie zapewniają odpowiedniego zaopatrzenia wszystkich tętnic dogłowowych.
Ewolucja wewnątrznaczyniowego leczenia łuku aorty
Historycznie pierwsze wewnątrznaczyniowe zabiegi łuku aorty wykonywano przy użyciu stent-graftów z dwoma odgałęzieniami – dla pnia ramienno-głowowego i lewej tętnicy szyjnej wspólnej. Wymagało to dodatkowych rekonstrukcji naczyniowych w obrębie szyi w celu zachowania ukrwienia lewej tętnicy podobojczykowej. Kolejnym krokiem były stent-grafty trójodgałęzieniowe, umożliwiające całkowicie wewnątrznaczyniowe leczenie wielu patologii łuku aorty.
Przełomem okazało się zastosowanie stent-graftów z czterema odgałęzieniami, zaprojektowanych indywidualnie pod anatomię pacjentów z tętnicą błądzącą. Zostały one wykonane przez firmę Cook Medical, światowego lidera w produkcji zaawansowanych endoprotez naczyniowych.
Dwie pierwsze na świecie operacje
12 i 13 stycznia przeprowadzono dwie pionierskie implantacje stent-graftów do łuku aorty z czterema odgałęzieniami u pacjentów z arteria lusoria.
Pierwszy pacjent
79-letni chory z tętniakiem łuku aorty o średnicy 55 mm, o charakterze tętniaka rzekomego, obarczonego skrajnie wysokim ryzykiem pęknięcia, które w praktyce klinicznej jest śmiertelne w niemal 100% przypadków. Zabieg przebiegł zgodnie z planem, a pacjent został wypisany do domu w 4. dobie po operacji, w bardzo dobrym stanie ogólnym.
Drugi pacjent
76-latek z tętniakiem aorty o średnicy 70 mm oraz tętniakiem tętnicy błądzącej o średnicy 51 mm (przy prawidłowej średnicy ok. 10 mm). U tego chorego implantowano stent-grafty z odgałęzieniami do:
- czterech tętnic dogłowowych,
- trzech tętnic trzewnych (przy niedrożnym pniu trzewnym),
- jednej tętnicy biodrowej wewnętrznej.
Zmiany chorobowe aorty zostały w ten sposób całkowicie wyłączone z krążenia, tworząc tzw. „full metal jacket”. Pacjent opuścił szpital w 7. dobie po operacji.
Korzyści dla pacjentów
Zastosowanie nowoczesnych stent-graftów pozwoliło obu chorym uniknąć klasycznej operacji otwartej łuku aorty, która wiąże się z:
- przecięciem mostka,
- koniecznością krążenia pozaustrojowego,
- wysokim ryzykiem powikłań neurologicznych i ogólnych,
- wielomiesięczną rekonwalescencją.
W porównaniu z tym, leczenie wewnątrznaczyniowe umożliwiło szybki powrót do sprawności i istotne zmniejszenie obciążenia okołooperacyjnego.
Zespół i doświadczenie o światowej skali
Operacje zostały wykonane w Klinice Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej przez zespół pod kierunkiem prof. Tomasza Jakimowicza, oraz dr n. med. Katarzyny Jamy. W skład zespołu weszli również anestezjolodzy: lek. Bartosz Sadownik i lek. Paweł Koczara, anestetyk i anestetyczka: mgr. Marcel Solecki i mgr Katarzyna Dołoto oraz zespół instrumentariuszek i instrumentariusza: mgr. Marcin Rosiński, lic. Edyta Zhulkevych i lic. Karolina Grabowska.
Kluczowe znaczenie miało także wcześniejsze przygotowanie jednego z pacjentów przez lek. Vadima Matsiborę z II Zakładu Radiologii Klinicznej, który przeprowadził embolizację bocznic tętnicy błądzącej, umożliwiając prawidłowe uszczelnienie stent-graftu.
Zespół ten ma największe na świecie doświadczenie w wewnątrznaczyniowych operacjach łuku aorty – blisko 150 wykonanych zabiegów – potwierdzone licznymi publikacjami w czołowych czasopismach naukowych z zakresu chirurgii naczyniowej. Wcześniej przeprowadzono również:
- pierwszą w Polsce implantację stent-graftu łuku aorty z dwoma odgałęzieniami (5.12.2016),
- pierwszą w Polsce implantację stent-graftu z trzema odgałęzieniami (31.01.2020).
Główne wnioski
- Po raz pierwszy na świecie zastosowano stent-grafty łuku aorty z czterema odgałęzieniami, zaprojektowane specjalnie dla pacjentów z tętnicą błądzącą.
- Zabiegi umożliwiły w pełni wewnątrznaczyniowe leczenie złożonych tętniaków łuku aorty, eliminując konieczność operacji otwartej i krążenia pozaustrojowego.
- Obaj pacjenci w wieku 76 i 79 lat opuścili szpital w bardzo dobrym stanie odpowiednio w 4. i 7. dobie po zabiegu, co potwierdza bezpieczeństwo metody.
- Doświadczenie zespołu obejmujące blisko 150 zabiegów łuku aorty stanowi największy na świecie dorobek w tej dziedzinie i podstawę dalszego rozwoju tej technologii.
Źródło:
- Warszawski Uniwersytet Medyczny
