Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega, że rosnąca oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) zagraża przyszłości współczesnej medycyny. Pomimo intensyfikacji działań podejmowanych przez poszczególne państwa postęp w zakresie diagnostyki, profilaktyki i racjonalnego stosowania antybiotyków pozostaje niewystarczający. Według szacunków do 2050 roku AMR może bezpośrednio doprowadzić do około 39 mln zgonów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego WHO uznaje oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) za zagrożenie dla przyszłości współczesnej medycyny.
- Ile osób umiera z powodu lekoopornych zakażeń i jakie są prognozy do 2050 roku.
- Jakie postępy poczyniły państwa w realizacji krajowych planów przeciwdziałania AMR.
- Jak nowe narzędzia diagnostyczne WHO mogą wspierać walkę z antybiotykoopornością.
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe globalnym zagrożeniem
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR, ang. antimicrobial resistance) występuje, gdy bakterie, wirusy, grzyby lub pasożyty przestają reagować na stosowane przeciwko nim leki. Proces ten przyspiesza nadmierne i niewłaściwe wykorzystywanie środków przeciwdrobnoustrojowych w medycynie, hodowli zwierząt oraz produkcji żywności.
– Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe jest szeroko rozpowszechniona i zagraża przyszłości współczesnej medycyny – powiedział Jean-Pierre Nyemazi, tymczasowy szef działu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w WHO.
Tylko w 2021 roku oporność bakterii na antybiotyki była bezpośrednią przyczyną ponad miliona zgonów. Łącznie wiązała się z około 4,7 mln zgonów na świecie. Rosnąca lekooporność zagraża również bezpieczeństwu zabiegów chirurgicznych, transplantacji narządów i leczenia onkologicznego.
Krajowe plany walki z AMR nie wystarczą
Badanie WHO przeprowadzone w 2026 roku w 183 krajach wykazało znaczący postęp w opracowywaniu strategii przeciwdziałania AMR. Obecnie niemal 90% państw posiada krajowe plany działania, podczas gdy w 2017 roku odsetek ten wynosił około 40%. Jednak zaledwie 42 kraje zadeklarowały, że ich plany zostały sfinansowane, wdrożone i są monitorowane.
– Kraje robią postępy na każdym kroku, ale aby osiągnąć cele na rok 2030, konieczne jest przyspieszenie procesu – podkreśliła Pravasha Prakash, specjalistka techniczna ds. AMR w WHO.
Niedostateczny dostęp do diagnostyki mikrobiologicznej
Jedną z najważniejszych barier pozostaje ograniczony dostęp do diagnostyki laboratoryjnej. Zaledwie 36% krajów dysponuje krajowym laboratorium referencyjnym zdolnym do badania oporności wszystkich bakterii i grzybów monitorowanych przez WHO. Globalny cel na 2030 rok wynosi 80%.
– Bez testów lekarze muszą leczyć, nie znając przyczyny zakażenia ani tego, który antybiotyk będzie skuteczny – powiedziała Sylvia Bertagnolo, szefowa działu nadzoru nad opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe w WHO.
Dane globalnego monitoringu wskazują, że w 2023 roku co szóste potwierdzone laboratoryjnie zakażenie bakteryjne zgłoszone WHO wykazywało oporność na antybiotyki stosowane w jego leczeniu.
WHO udostępnia nowe narzędzia diagnostyczne
W odpowiedzi na rosnące zagrożenie WHO ogłosiła udostępnienie dwóch narzędzi wspierających rozwój diagnostyki AMR. Pierwsze określa zakres badań, które powinny być dostępne na poszczególnych poziomach opieki zdrowotnej – od POZ po szpitale referencyjne.
Drugie obejmuje 73 procedury laboratoryjne, dotyczące m.in. pobierania próbek, identyfikacji patogenów oraz oceny ich wrażliwości na antybiotyki.
Przeciwdziałanie AMR wymaga przyspieszenia
Ponieważ rozwój nowych antybiotyków nie nadąża za narastaniem lekooporności, WHO podkreśla znaczenie profilaktyki zakażeń, szczepień, poprawy warunków sanitarnych, dostępu do czystej wody oraz racjonalnej antybiotykoterapii.
Osiągnięcie globalnych celów do 2030 roku będzie wymagało zwiększenia finansowania krajowych strategii, rozbudowy infrastruktury laboratoryjnej oraz skuteczniejszej współpracy między sektorem ochrony zdrowia, weterynarią i rolnictwem.
Główne wnioski
- W 2021 roku oporność bakterii na antybiotyki była bezpośrednią przyczyną ponad miliona zgonów, a do 2050 roku może doprowadzić do około 39 mln zgonów.
- Niemal 90% spośród 183 badanych państw posiada krajowe plany przeciwdziałania AMR, jednak tylko 42 kraje zapewniły ich finansowanie, wdrożenie i monitorowanie.
- W 2023 roku co szóste potwierdzone laboratoryjnie zakażenie bakteryjne zgłoszone WHO wykazywało oporność na antybiotyki, a jedynie 36% krajów dysponowało odpowiednio wyposażonymi laboratoriami referencyjnymi.
- WHO udostępnia dwa nowe narzędzia wspierające diagnostykę AMR, w tym zbiór 73 procedur laboratoryjnych, oraz apeluje o intensyfikację profilaktyki zakażeń i racjonalne stosowanie antybiotyków.
Źródło:
- https://www.who.int/mongolia/news/detail-global/16-11-2026-more-countries-have-antimicrobial-resistance-plans-but-patients-still-lack-testing-and-treatment
- https://medicalxpress.com/news/2026-11-alarm-antimicrobial-resistance-threat.html

