Oporność bakterii na antybiotyki staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny, a najnowsze dane wskazują, że problem szczególnie szybko narasta w populacji pediatrycznej. Międzynarodowe badanie obejmujące ponad 106 tys. próbek zakażeń od dzieci z 82 krajów wykazało, że w ciągu ostatnich dwóch dekad wzrosła oporność na wszystkie najważniejsze grupy antybiotyków, w tym preparaty określane jako leki ostatniej szansy. Autorzy publikacji ostrzegają, że bez zdecydowanych działań sytuacja będzie się pogarszać do co najmniej 2035 roku. Wyniki badania zostały opublikowane na łamach czasopisma JAMA Pediatrics.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, dlaczego oporność bakterii u dzieci na antybiotyki stała się jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego.
- Zrozumiesz, które antybiotyki ostatniej szansy tracą skuteczność i jakie bakterie odpowiadają za najszybszy wzrost oporności.
- Poznasz wyniki globalnego badania obejmującego ponad 106 tys. próbek z 82 krajów oraz prognozy dotyczące sytuacji do 2035 roku.
- Dowiesz się, jakie działania WHO, naukowcy i systemy ochrony zdrowia wskazują jako kluczowe w walce z narastającą opornością na antybiotyki u dzieci.
Ponad 106 tysięcy próbek z 82 krajów ujawnia globalny problem
Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Badań nad Dziećmi im. Murdocha (Murdoch Children’s Research Institute – MCRI) we współpracy z Uniwersytetem w Sydney, Clinton Health Access Initiative (CHAI) oraz Chińskim Uniwersytetem w Hongkongu.
Analiza objęła ponad 106 000 próbek zakażeń bakteryjnych pobranych od pacjentów poniżej 18. roku życia w latach 2004–2022. Tak szeroki zakres danych pozwolił po raz pierwszy szczegółowo ocenić globalne trendy dotyczące narastającej oporności bakterii u dzieci. Najbardziej niepokojące wyniki odnotowano wśród:
- noworodków i niemowląt,
- dzieci leczonych na oddziałach intensywnej terapii,
- państw dysponujących ograniczonymi zasobami systemów ochrony zdrowia.
Badacze podkreślają, że wzrost oporności odnotowano we wszystkich analizowanych regionach świata.
Najszybciej narasta oporność na antybiotyki „Watch” i „Reserve”
Największy wzrost dotyczy bakterii Gram-ujemnych odpowiedzialnych za ciężkie zakażenia, takie jak:
- sepsa,
- zapalenie płuc,
- zakażenia krwi,
- zakażenia układu moczowego.
Szczególnie alarmująca jest rosnąca oporność wobec antybiotyków należących do grup „Watch” oraz „Reserve” według klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Są to leki stosowane wtedy, gdy standardowa antybiotykoterapia okazuje się nieskuteczna. Ich zadaniem jest ratowanie życia pacjentów z zakażeniami wywołanymi przez wielolekooporne bakterie. WHO od lat apeluje o ograniczenie ich stosowania wyłącznie do uzasadnionych przypadków, aby zachować ich skuteczność na przyszłość. Rosnąca oporność właśnie na tę grupę leków oznacza, że lekarze coraz częściej mogą pozostawać bez skutecznych możliwości leczenia najcięższych zakażeń.
Eksperci: przepaść między zaleceniami a rzeczywistością się pogłębia
Penelope Bryant, profesor nadzwyczajna MCRI, powiedziała, że wyniki badań uwypuklają pogłębiającą się przepaść między zalecanym stosowaniem antybiotyków, a ich rzeczywistą skutecznością, co podkreśla pilną potrzebę lepszego nadzoru, ukierunkowanego zarządzania antybiotykoterapią i lepszego dostępu dzieci do skutecznych antybiotyków. Zdaniem badaczy sama obserwacja problemu nie wystarczy. Konieczne jest jednoczesne:
- monitorowanie zmian oporności,
- racjonalne stosowanie antybiotyków,
- poprawa diagnostyki mikrobiologicznej,
- zapewnienie dostępu do skutecznych terapii.
Powstała pierwsza globalna platforma monitorująca oporność u dzieci
Elementem projektu jest uruchomiona platforma AMR in Kids, która umożliwia analizę danych dotyczących oporności bakterii według:
- krajów,
- regionów świata,
- gatunków bakterii,
- klas antybiotyków.
Serwis zawiera również modele prognostyczne sięgające 2035 roku, dzięki którym możliwe jest identyfikowanie miejsc, gdzie zagrożenie może narastać najszybciej. Jak podkreślają autorzy projektu, narzędzie ma wspierać zarówno lekarzy podejmujących decyzje terapeutyczne, jak i instytucje odpowiedzialne za planowanie zdrowia publicznego.
Prognozy do 2035 roku nie pozostawiają złudzeń
Dr Yanhong Jessika Hu, badaczka z MCRI i Uniwersytetu w Sydney, powiedziała, że łącząc prawie dwie dekady globalnych danych z prognozami, platforma może zidentyfikować miejsca, w których najprawdopodobniej pojawi się oporność, zanim stanie się ona jeszcze większym wyzwaniem klinicznym. Modelowanie wskazuje, że już w ciągu najbliższej dekady niektóre z najgroźniejszych bakterii mogą stać się niemal niewrażliwe nawet na antybiotyki ostatniej szansy.
Dwie superbakterie budzą największy niepokój
Autorzy badania wskazują dwóch głównych sprawców narastającej oporności. Pierwszym jest Acinetobacter baumannii, bakteria często odpowiedzialna za szpitalne zakażenia krwi oraz ciężkie zapalenia płuc. To właśnie ona wykazała najwyższy poziom oporności spośród wszystkich analizowanych patogenów. Drugim jest Klebsiella, która powoduje między innymi:
- zakażenia dróg moczowych,
- zakażenia krwi,
- ropnie wątroby.
To właśnie ten drobnoustrój odnotował najszybszy wzrost oporności, szczególnie w:
- Azji Południowo-Wschodniej,
- Europie Wschodniej,
- regionie zachodniego Pacyfiku.
Najbardziej niepokojące są prognozy dotyczące oporności na karbapenemy, czyli antybiotyki wykorzystywane jako ostatnia linia obrony. Według modeli do 2035 roku oporność może osiągnąć:
- 82% dla Acinetobacter baumannii,
- 35% dla Klebsiella.
Tak wysoki poziom oznaczałby znaczne ograniczenie skutecznych możliwości leczenia wielu ciężkich zakażeń.
Dzieci należą do najbardziej zagrożonych pacjentów
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe rozwija się wtedy, gdy bakterie ewoluują i przestają reagować na stosowane antybiotyki. Dzieci są szczególnie narażone z kilku powodów:
- częściej chorują na zakażenia bakteryjne,
- dysponują mniejszą liczbą dopuszczonych antybiotyków niż dorośli,
- ciężkie zakażenia u najmłodszych rozwijają się szybciej.
Według danych przedstawionych przez autorów badania w 2021 roku około 840 tysięcy zgonów dzieci poniżej piątego roku życia było związanych z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe jest jednym z największych zagrożeń dla zdrowia dzieci na świecie, ale do tej pory nie mieliśmy jasnego obrazu tego, jak się zmienia, szczególnie u dzieci – powiedział Hu. Platforma AMR in Kids wypełnia istotną lukę, opracowując prognozy dotyczące poszczególnych regionów i patogenów na następną dekadę.
Eksperci apelują o działania już teraz
Starszy Dyrektor Kliniczny CHAI, profesor nadzwyczajny Joseph Harwell, powiedział:
Lepsze dane są niezbędne, ale dzieci nie mogą czekać na idealne dane. Musimy wykorzystać najlepsze dostępne dowody, aby pokierować działaniami już teraz.
Zdaniem ekspertów działania powinny być dostosowane do poziomu rozwoju poszczególnych państw. W krajach o niższych dochodach priorytetem pozostają:
- ograniczenie niekontrolowanej sprzedaży antybiotyków,
- poprawa warunków sanitarnych,
- rozwój diagnostyki mikrobiologicznej,
- zwiększenie dostępności skutecznych antybiotyków pierwszego rzutu.
Natomiast państwa wysokorozwinięte powinny skoncentrować się na:
- ograniczeniu nadużywania antybiotyków w medycynie i weterynarii,
- zmniejszeniu stosowania antybiotyków w rolnictwie,
- skuteczniejszej kontroli zakażeń szpitalnych,
- rozwijaniu programów racjonalnej antybiotykoterapii.
Potrzebne są także rozwiązania opracowane specjalnie dla dzieci
Bryant zwraca uwagę, że walka z opornością wymaga również rozwiązań uwzględniających potrzeby najmłodszych pacjentów:
Rosnąca oporność na leki pierwszego, a teraz i drugiego rzutu, to kliniczna rzeczywistość dzieci – powiedziała. Uwidocznienie oporności na antybiotyki u dzieci poprzez analizę oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe u dzieci to pierwszy krok do zmiany jej przebiegu. Zrozumienie, gdzie pojawia się oporność i jak się zmienia, pozwoli nam lepiej chronić dzieci już teraz i zachować skuteczność antybiotyków w przyszłości.
Badaczka podkreśla również potrzebę opracowania:
- preparatów antybiotyków dostosowanych do dzieci,
- bardziej przejrzystych wytycznych dotyczących dawkowania,
- finansowania badań nad bezpiecznym ograniczaniem stosowania antybiotyków.
Dodaje, że również pacjenci i rodzice mogą odegrać ważną rolę.
Konsumenci mogą pomóc, rozmawiając ze swoim lekarzem rodzinnym o ryzyku związanym z nadmiernym przepisywaniem antybiotyków.
Rosnąca oporność wymaga globalnej odpowiedzi
Najnowsze badanie pokazuje, że oporność na antybiotyki u dzieci przestała być problemem lokalnym i stała się wyzwaniem o skali globalnej. Szczególnie niepokojące jest narastanie oporności na antybiotyki z grup „Watch” i „Reserve”, które stanowią ostatnią linię obrony przed najgroźniejszymi zakażeniami bakteryjnymi. Eksperci podkreślają, że skuteczna odpowiedź wymaga jednoczesnego wzmacniania nadzoru epidemiologicznego, racjonalnego stosowania antybiotyków, inwestycji w diagnostykę oraz opracowywania terapii dostosowanych do potrzeb dzieci. Bez takich działań ryzyko, że nawet najskuteczniejsze dziś antybiotyki utracą swoją efektywność, będzie nadal rosło.
Główne wnioski
- Analiza ponad 106 000 próbek zakażeń od dzieci z 82 krajów wykazała wzrost oporności na antybiotyki we wszystkich regionach świata w latach 2004–2022. Najbardziej zagrożone są niemowlęta, pacjenci oddziałów intensywnej terapii oraz kraje o ograniczonych zasobach ochrony zdrowia.
- Najszybciej rośnie oporność na antybiotyki z grup „Watch” i „Reserve” WHO, czyli leki stosowane w przypadku ciężkich zakażeń opornych na standardowe leczenie. Szczególnie niepokojące są bakterie Acinetobacter baumannii i Klebsiella, odpowiedzialne m.in. za sepsę, zapalenie płuc i zakażenia krwi.
- Prognozy platformy AMR in Kids wskazują, że do 2035 roku oporność na karbapenemy – antybiotyki ostatniej szansy – może osiągnąć 82% dla Acinetobacter baumannii oraz 35% dla Klebsiella, co znacząco ograniczy możliwości skutecznego leczenia ciężkich zakażeń u dzieci.
- Eksperci apelują o racjonalne stosowanie antybiotyków, rozwój diagnostyki, skuteczniejszy nadzór nad opornością oraz opracowanie terapii dostosowanych do dzieci. Bez skoordynowanych działań międzynarodowych skuteczność antybiotyków będzie nadal szybko maleć.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2851769
- Murdoch Children’s Research Institute
