Badanie przeprowadzone przez naukowców z Karolinska Institutet dostarcza pierwszych dowodów na to, że immunoterapia może czasowo przywracać funkcję jajników u części kobiet z autoimmunologiczną przedwczesną niewydolnością jajników (POI). W pilotażowym badaniu zastosowanie rytuksymabu umożliwiło dojrzewanie komórek jajowych u połowy uczestniczek, a trzy kobiety urodziły zdrowe dzieci. Choć wyniki są bardzo obiecujące, autorzy podkreślają, że metoda wymaga potwierdzenia w większych badaniach klinicznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak immunoterapia rytuksymabem wpłynęła na płodność kobiet z autoimmunologiczną przedwczesną niewydolnością jajników,
- Jakie wyniki osiągnięto w pilotażowym badaniu opublikowanym w „NEJM Evidence”,
- Dlaczego proces autoimmunologiczny może blokować dojrzewanie komórek jajowych,
- Jakie są ograniczenia badania i jakie kolejne etapy planują naukowcy.
Przedwczesna niewydolność jajników – jedna z przyczyn niepłodności
Przedwczesna niewydolność jajników (Premature Ovarian Insufficiency, POI) jest schorzeniem, w którym jajniki przestają prawidłowo funkcjonować przed ukończeniem 40. roku życia. Szacuje się, że problem ten dotyczy nieco ponad 3% kobiet na świecie. Konsekwencją POI jest znaczne ograniczenie płodności, a u wielu pacjentek również całkowita utrata możliwości zajścia w ciążę z wykorzystaniem własnych komórek jajowych.
Przyczyny choroby są zróżnicowane. Mogą obejmować czynniki genetyczne, zaburzenia hormonalne, leczenie onkologiczne, a także procesy autoimmunologiczne, podczas których układ odpornościowy atakuje własne tkanki organizmu, w tym jajniki. To właśnie ta ostatnia grupa pacjentek była przedmiotem najnowszego badania przeprowadzonego przez naukowców z Karolinska Institutet.
Naukowcy sprawdzili, czy immunoterapia może przywrócić funkcję jajników
Celem badania było ustalenie, czy zahamowanie procesu autoimmunologicznego pozwoli czasowo przywrócić wrażliwość jajników na standardową stymulację hormonalną. Do badania zakwalifikowano 12 kobiet w wieku od 18 do 35 lat z rozpoznaną autoimmunologiczną postacią POI. Dwie uczestniczki wycofały się jeszcze przed rozpoczęciem terapii.
Pozostałe kobiety przeszły stymulację hormonalną jajników przed leczeniem oraz ponownie po czterech do sześciu miesiącach terapii rytuksymabem. Rytuksymab jest przeciwciałem monoklonalnym stosowanym od wielu lat w leczeniu wybranych chorób autoimmunologicznych oraz niektórych nowotworów. Lek działa poprzez eliminację limfocytów B odpowiedzialnych za nieprawidłową odpowiedź immunologiczną. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „NEJM Evidence”.
Przed leczeniem żadna pacjentka nie reagowała na stymulację
Przed rozpoczęciem immunoterapii żadna z uczestniczek nie odpowiedziała na hormonalną stymulację jajników. Sytuacja uległa zmianie po zakończeniu leczenia rytuksymabem. U sześciu spośród dziesięciu kobiet doszło do rozwoju pęcherzyków jajnikowych, co umożliwiło pobranie komórek jajowych podczas kolejnej stymulacji hormonalnej.
Wyniki pokazują, że u niektórych kobiet pozostaje rezerwa komórek jajowych, która może zostać aktywowana, gdy proces autoimmunologiczny zostanie stłumiony – mówi główna autorka badania, Angelica Lindén Hirschberg, profesor w Katedrze Zdrowia Kobiet i Dzieci w Instytucie Karolinska.
Odkrycie sugeruje, że u części pacjentek jajniki nie są całkowicie pozbawione potencjału rozrodczego, lecz pozostają funkcjonalnie zahamowane przez proces autoimmunologiczny.
Trzy pacjentki urodziły zdrowe dzieci
U pięciu kobiet udało się uzyskać dojrzałe komórki jajowe. Komórki zostały zamrożone lub zapłodnione metodami wspomaganego rozrodu. Następnie u trzech pacjentek wykonano transfer zarodków. Ze względów bezpieczeństwa procedurę przeprowadzono nie wcześniej niż po upływie roku od zakończenia leczenia immunosupresyjnego.
Wszystkie trzy kobiety urodziły zdrowe dzieci.
To pierwszy udokumentowany przypadek uzyskania takich efektów po zastosowaniu immunoterapii u kobiet z autoimmunologiczną przedwczesną niewydolnością jajników.
Choroba Addisona może mieć znaczenie dla skuteczności leczenia
Interesującą obserwacją badaczy było to, że wszystkie kobiety, które odpowiedziały na leczenie, chorowały również na autoimmunologiczną chorobę Addisona. Jest to schorzenie, w którym układ odpornościowy niszczy korę nadnerczy, prowadząc do niedoboru hormonów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Autorzy badania podkreślają jednak, że obecnie nie wiadomo, czy współwystępowanie choroby Addisona rzeczywiście zwiększa szanse powodzenia immunoterapii. Zagadnienie to będzie wymagało dalszych analiz.
Bezpieczeństwo terapii
Podczas badania odnotowano jeden poważny incydent niepożądany. Nie był on jednak związany z zastosowaniem rytuksymabu, lecz ze stymulacją hormonalną jajników.
Autorzy zwracają uwagę, że stosowana immunoterapia jest dobrze poznaną metodą leczenia wielu chorób autoimmunologicznych, jednak wykorzystanie jej w leczeniu niepłodności wymaga bardzo dokładnej oceny bezpieczeństwa.
Wyniki należy interpretować ostrożnie
Badacze podkreślają, że przedstawione wyniki mają charakter badania typu proof-of-concept. Oznacza to, że jego celem było przede wszystkim wykazanie możliwości działania nowej metody terapeutycznej. Badanie objęło jedynie dziesięć leczonych kobiet i nie posiadało grupy kontrolnej, dlatego nie pozwala jeszcze na wyciąganie ostatecznych wniosków dotyczących skuteczności terapii.
To pierwszy krok. Aby ustalić, czy metoda jest skuteczna i bezpieczna, potrzebne są większe, randomizowane badania – mówi Hirschberg.
Zespół badawczy rozpoczął już realizację kolejnego, większego badania klinicznego.
Nowe możliwości leczenia niepłodności o podłożu autoimmunologicznym
Jeżeli wyniki zostaną potwierdzone w większych badaniach, immunoterapia może stać się pierwszą metodą pozwalającą czasowo przywrócić funkcję jajników u części kobiet z autoimmunologiczną postacią POI. Otwiera to perspektywę opracowania nowych strategii leczenia niepłodności, które zamiast zastępować funkcję jajników, będą przywracały ich własną aktywność biologiczną.
Jednocześnie badanie pogłębia wiedzę na temat wpływu układu odpornościowego na płodność kobiet oraz pokazuje, że niektóre przypadki przedwczesnej niewydolności jajników mogą być potencjalnie odwracalne.
Główne wnioski
- U 6 z 10 kobiet po leczeniu rytuksymabem doszło do rozwoju pęcherzyków jajnikowych umożliwiających pobranie komórek jajowych.
- Po transferze zarodków trzy pacjentki urodziły zdrowe dzieci, co stanowi pierwszy taki wynik uzyskany w tej grupie chorych.
- Badanie sugeruje, że zahamowanie procesu autoimmunologicznego może czasowo przywrócić funkcję jajników u części kobiet z POI.
- Autorzy podkreślają, że konieczne są większe, randomizowane badania potwierdzające skuteczność i bezpieczeństwo tej metody.
Źródło:
- Karolinska Institutet
- https://evidence.nejm.org/doi/10.1056/EVIDoa2500303
