Zdrowie jamy ustnej coraz częściej postrzegane jest jako element szerszego obrazu zdrowia ogólnego, w tym funkcji poznawczych. Najnowsze badanie zespołu z Japonii dostarcza mocnych dowodów na to, że utrata zdolności żucia sama w sobie – niezależnie od diety – może negatywnie wpływać na pamięć i struktury mózgu. Wyniki te rzucają nowe światło na relację między stanem uzębienia, a procesami neurodegeneracyjnymi zachodzącymi wraz z wiekiem.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego utrata zębów trzonowych może pogarszać pamięć, nawet gdy dieta dostarcza wystarczającą ilość białka.
- Jak brak żucia wpływa na struktury mózgu odpowiedzialne za pamięć, w tym hipokamp i jego kluczowe obszary.
- Czym różni się wpływ utraty zębów od skutków diety niskobiałkowej na poziomie behawioralnym i molekularnym.
- Jakie znaczenie mogą mieć te wyniki dla profilaktyki zaburzeń poznawczych u osób starszych.
Utrata zębów jako czynnik ryzyka zaburzeń poznawczych
Badanie przeprowadzono na Uniwersytet w Hiroszimie, a jego celem było rozdzielenie wpływu odżywiania od wpływu mechanicznej funkcji żucia na starzejący się mózg. Jak podkreśla główna autorka pracy, Rie Hatakeyama, dotychczasowe obserwacje kliniczne sugerowały związek utraty zębów z pogorszeniem funkcji poznawczych, jednak brakowało badań, które jednoznacznie wskazywałyby przyczynę tego zjawiska.
Utrata zębów jest powszechna wśród starzejących się populacji, jednak jej bezpośredni wpływ na układ neurologiczny pozostaje niejasny – powiedział Rie Hatakeyama.
Jak zaprojektowano badanie
Aby precyzyjnie ocenić rolę żucia i diety, naukowcy wykorzystali podatne na starzenie się samce myszy, które przydzielono do czterech grup eksperymentalnych:
- dieta o normalnej zawartości białka, bez usuwania zębów,
- dieta o niskiej zawartości białka, bez usuwania zębów,
- ekstrakcja zębów trzonowych przy diecie o normalnej zawartości białka,
- ekstrakcja zębów trzonowych przy diecie o niskiej zawartości białka.
Takie podejście pozwoliło jednoznacznie sprawdzić, czy ewentualne zaburzenia pamięci wynikają z niedoborów żywieniowych, czy z samej utraty zdolności żucia.
Pamięć pogarsza się mimo prawidłowego odżywiania
Po sześciu miesiącach u myszy przeprowadzono testy behawioralne oceniające funkcje poznawcze, a także szczegółowe analizy tkanki mózgowej. Wyniki były jednoznaczne: myszy pozbawione zębów trzonowych wykazywały istotne pogorszenie pamięci, nawet wtedy, gdy ich dieta była pełnowartościowa.
Sugeruje to, że zmniejszona stymulacja żucia, a nie spożycie białka w diecie, przyczynia się do pogorszenia funkcji poznawczych – powiedział Hatakeyama. Zaskakujące jest, że zdarzenie obwodowe w jamie ustnej może tak głęboko wpłynąć na ośrodkowy układ nerwowy.
Co dzieje się w mózgu po utracie zębów
Analiza tkanki mózgowej potwierdziła obserwacje behawioralne. Naukowcy oceniali m.in. stosunek mRNA Bax/Bcl-2, uznawany za marker równowagi między przeżyciem a śmiercią komórek nerwowych. Nie stwierdzono interakcji pomiędzy dietą niskobiałkową a utratą zębów w tym zakresie. Kluczowe okazało się jednak to, że sama utrata zębów znacząco zwiększała ten wskaźnik, przesuwając równowagę w kierunku procesów proapoptotycznych.
Dodatkowo u myszy pozbawionych zębów obserwowano stan zapalny oraz utratę neuronów w obszarach CA1 i zakrętu zębatego hipokampa – struktur kluczowych dla tworzenia i przechowywania pamięci. Dla porównania, wpływ diety niskobiałkowej ograniczał się głównie do regionu CA3, związanego z uzupełnianiem wzorców pamięciowych.
Żucie jako bodziec dla mózgu
Wyniki sugerują, że mechaniczna stymulacja związana z żuciem aktywuje szlaki neuronalne, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie hipokampa. Jej brak może uruchamiać procesy zapalne i neurodegeneracyjne, niezależnie od jakości diety. To istotne przesunięcie w myśleniu o profilaktyce zaburzeń poznawczych, która dotychczas koncentrowała się głównie na odżywianiu i aktywności fizycznej.
Implikacje dla zdrowia ludzi
Choć badanie przeprowadzono na modelu zwierzęcym, jego autorzy podkreślają potencjalne znaczenie kliniczne wyników. Zdrowie jamy ustnej może odgrywać znacznie większą rolę w utrzymaniu sprawności poznawczej u osób starszych, niż dotąd sądzono.
Naszym ostatecznym celem jest wykazanie na ludziach, że utrzymanie lub przywrócenie sprawności żucia dzięki leczeniu protetycznemu może pomóc zapobiec lub opóźnić pogorszenie funkcji poznawczych u osób starszych – powiedział Hatakeyama.
Zespół planuje dalsze badania, które mają wyjaśnić mechanizmy neuronalne łączące żucie z aktywnością hipokampa, w tym wpływ na neurogenezę i poziomy neuroprzekaźników.
Główne wnioski
- Utrata zębów trzonowych prowadziła do istotnego pogorszenia pamięci u starzejących się myszy, niezależnie od zawartości białka w diecie.
- Zmniejszona stymulacja żucia zwiększała wskaźnik Bax/Bcl-2, wskazując na przesunięcie równowagi w kierunku procesów proapoptotycznych w mózgu.
- Utrata zębów powodowała stan zapalny i utratę neuronów w obszarach CA1 i zakrętu zębatego hipokampa, kluczowych dla tworzenia i przechowywania pamięci.
- Wpływ diety niskobiałkowej był ograniczony głównie do regionu CA3, co potwierdza, że to brak żucia, a nie niedobory białka, odgrywał dominującą rolę w pogorszeniu funkcji poznawczych.
Źródło:
- Hiroshima University
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003996925002493
