Stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła, autoimmunologiczna choroba ośrodkowego układu nerwowego, której przebieg i nasilenie objawów mogą znacząco różnić się między pacjentami. Coraz więcej badań sugeruje, że na ciężkość choroby wpływają nie tylko czynniki genetyczne czy środowiskowe, lecz także przewlekły stan zapalny pochodzący z pozornie odległych obszarów organizmu. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Scientific Reportswskazuje, że istotną rolę może odgrywać mikrobiom jamy ustnej, a konkretnie bakteria Fusobacterium nucleatum.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego mikrobiom jamy ustnej może wpływać na przebieg stwardnienia rozsianego i czym różni się jego rola od mikrobiomu jelitowego.
- Jak obecność bakterii Fusobacterium nucleatum wiąże się z ciężkością niepełnosprawności w SM, mierzoną skalą EDSS.
- Dlaczego ten związek wydaje się specyficzny dla stwardnienia rozsianego, a nie występuje w NMOSD ani MOGAD.
- Jakie znaczenie kliniczne i profilaktyczne może mieć zdrowie jamy ustnej dla osób żyjących ze stwardnieniem rozsianym.
Stwardnienie rozsiane i rola przewlekłego stanu zapalnego
Stwardnienie rozsiane jest zapalną chorobą demielinizacyjną, w której układ odpornościowy atakuje osłonki mielinowe neuronów. Choć dokładna przyczyna SM pozostaje nieznana, za czynniki sprzyjające uznaje sięm.in. infekcje wirusowe, palenie tytoniu, niedobory witamin oraz predyspozycje genetyczne.
W ostatnich latach szczególne zainteresowanie badaczy budzi wpływ mikrobiomu – głównie jelitowego – na regulację odpowiedzi immunologicznej. Coraz częściej zwraca się jednak uwagę na to, że jama ustna również może być istotnym źródłem przewlekłego stanu zapalnego, potencjalnie wpływającego na przebieg chorób neurologicznych.
Choroba przyzębia – powszechny, lecz niedoceniany problem
Choroba przyzębia to przewlekła infekcja bakteryjna, która prowadzi do utrzymującego się stanu zapalnego tkanek otaczających zęby. Z czasem powoduje zanik tkanki łącznej i kości wyrostka zębodołowego, a w konsekwencji utratę zębów. Szacuje się, że dotyka 40–60% populacji na świecie.
Wiadomo, że paradontoza zwiększa ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy czy reumatoidalnego zapalenia stawów. Jej potencjalna rola w chorobach ośrodkowego układu nerwowego, w tym w stwardnieniu rozsianym, dopiero zaczyna być przedmiotem systematycznych badań.
Oś jama ustna–mózg w stwardnieniu rozsianym
Zespół badawczy z Szpital Uniwersytecki w Hiroszimie postanowił sprawdzić,czy określone bakterie przyzębia są powiązane ze stopniem niepełnosprawności u osób z zapalnymi chorobami demielinizacyjnymi ośrodkowego układu nerwowego.
Analizie poddano próbki nalotu z języka pobrane od pacjentów ze stwardnieniem rozsianym, zaburzeniami ze spektrum zapalenia nerwu wzrokowego i rdzenia kręgowego (NMOSD) oraz chorobą związaną z przeciwciałami przeciwko glikoproteinie mieliny oligodendrocytów (MOGAD).
Wysoką względną liczebność bakterii definiowano jako obecność danego gatunku w górnych 25% rozkładu wszystkich próbek. Następnie oceniano związek między obciążeniem bakteryjnym a nasileniem niepełnosprawności, mierzonej za pomocą 10-punktowej Rozszerzonej Skali Stanu Niepełnosprawności (EDSS).
Fusobacterium nucleatum a ciężkość niepełnosprawności
Wyniki badania okazały się jednoznaczne w przypadku stwardnienia rozsianego. Pacjentki i pacjenci z wysoką względną liczebnością Fusobacterium nucleatum w jamie ustnej znacznie częściej prezentowali umiarkowaną lub ciężką niepełnosprawność (EDSS ≥ 4). Zależności tej nie zaobserwowano natomiast u osób z NMOSD ani MOGAD, co sugeruje, że mechanizm ten może być specyficzny dla stwardnienia rozsianego. Jak podkreślił Masahiro Nakamori, adiunkt i wykładowca w Szpitalu Uniwersyteckim w Hiroszimie:
Chociaż mikrobiom jelitowy był szeroko badany w kontekście stwardnienia rozsianego, potencjalny udział mikrobiomu jamy ustnej pozostaje w dużej mierze niezbadany. Ponieważ jama ustna jest głównym źródłem przewlekłego stanu zapalnego i stanowi czynnik potencjalnie modyfikowalny, wyjaśnienie jej związku z ciężkością stwardnienia rozsianego jest ważne dla zrozumienia mechanizmów choroby i opracowania nowych strategii profilaktycznych.
Dziesięciokrotnie wyższe ryzyko ciężkiej niepełnosprawności
Po uwzględnieniu wieku, czasu trwania choroby, liczby rzutów oraz podtypu stwardnienia rozsianego okazało się, że wysoki poziom Fusobacterium nucleatum wiązał sięz około dziesięciokrotnie wyższym prawdopodobieństwem wystąpienia ciężkiej niepełnosprawności.
Aż 61,5% pacjentów z dużą liczbą tej bakterii znajdowało się w przedziale EDSS ≥ 4, w porównaniu do 18,6% osób z łagodniejszym przebiegiem choroby. Co istotne, obecność Fusobacterium nucleatum w połączeniu z innymi patogenami przyzębia wiązała się z jeszcze większym nasileniem niepełnosprawności.
„Bakteria pomostowa” łącząca stan zapalny i neurologię
Badacze zwrócili uwagę na szczególną rolę Fusobacterium nucleatum, określając ją mianem potencjalnej „bakterii pomostowej”. Jak wyjaśnił Nakamori:
Fusobacterium nucleatum może działać jak ukryta 'bakteria pomostowa’ – nie tylko łącząca społeczności bakteryjne w biofilmie zębowym, ale także potencjalnie łącząca stan zapalny jamy ustnej z niepełnosprawnością neurologiczną.
Hipoteza ta wpisuje się w coraz szerzej dyskutowaną koncepcję osi zapalnej jama ustna–jelita–mózg, w której przewlekłe infekcje bakteryjne mogą modulować odpowiedź immunologiczną w odległych narządach.
Nowe kierunki badań i profilaktyki
Autorzy badania zapowiadają dalsze, wieloośrodkowe analizy, obejmujące m.in. profilowanie cytokin oraz sekwencjonowanie metagenomiczne. Celem jest dokładne zrozumienie, w jaki sposób patogeny jamy ustnej wpływają na immunopatologię stwardnienia rozsianego.
Równie istotne będzie sprawdzenie, czy interwencje stomatologiczne, takie jak leczenie przyzębia czy systematyczna higiena jamy ustnej, mogą modyfikować aktywność choroby lub tempo narastania niepełnosprawności. Jak podsumował Hiroyuki Naito, adiunkt w Szpitalu Uniwersyteckim w Hiroszimie:
Ostatecznie naszym celem jest wyjaśnienie, w jaki sposób oś zapalna jamy ustnej–jelit–mózgu przyczynia się do patofizjologii stwardnienia rozsianego i zbadanie, czy zdrowie jamy ustnej może stanowić nowy cel modyfikacji choroby.
Główne wnioski
- Wysoka liczebność Fusobacterium nucleatum w jamie ustnej wiąże się z cięższą niepełnosprawnością w SM – aż 61,5% pacjentów z wysokim poziomem tej bakterii miało EDSS ≥ 4.
- Ryzyko umiarkowanej lub ciężkiej niepełnosprawności było około 10 razy wyższe u pacjentów z wysoką względną liczebnością Fusobacterium nucleatum, nawet po uwzględnieniu wieku i czasu trwania choroby.
- Podobnego związku nie stwierdzono w NMOSD ani MOGAD, co sugeruje istnienie specyficznej dla stwardnienia rozsianego osi zapalnej jama ustna–mózg.
- Zdrowie jamy ustnej może stanowić potencjalnie modyfikowalny czynnik przebiegu SM, a leczenie chorób przyzębia może w przyszłości wspierać strategie spowalniania narastania niepełnosprawności.
Źródło:
- Hiroshima University
- https://www.nature.com/articles/s41598-025-22266-x
